گنجشک خانگی

درباره

گنجشک خانگی پرنده‌ای کوچک، قوی‌جثه و اجتماعی است که به شدت با محیط‌های انسانی سازگار شده است. این پرنده یکی از آشناترین و فراوان‌ترین پرندگان در سراسر جهان است و عمدتاً در نزدیکی سکونتگاه‌های بشری یافت می‌شود. به دلیل تغذیه فرصت‌طلبانه و توانایی بالا در تولید مثل، جمعیت پایداری دارد.

اندازه و طول عمر

طول

14 تا 16 سانتی‌متر

بازشدگی بال

21 تا 25 سانتی‌متر

وزن

24 تا 39 گرم

طول عمر

3 تا 7 سال در طبیعت (حداکثر 11 سال در برخی گزارش‌ها)

تغذیه

دانه‌ها، غلات، حشرات، میوه‌ها، پسماندهای غذایی انسانی

ویژگی‌های ظاهری

پرها

نرها: سر خاکستری، گلوی سیاه، گونه‌های سفید، پشت قهوه‌ای با خطوط سیاه، بال‌ها قهوه‌ای با یک نوار بالی سفید. ماده‌ها: عمدتاً قهوه‌ای مایل به خاکستری، با نوار ابرویی کمرنگ و بدون رنگ‌های مشخص نر.

شکل منقار

مخروطی شکل و قوی برای شکستن دانه‌ها

رنگ چشم

قهوه‌ای تیره

رنگ پا

قهوه‌ای مایل به صورتی یا قهوه‌ای روشن

ویژگی‌های متمایز

اندازه کوچک، دم نسبتاً کوتاه، پرهای بدنه پر و توپر، پرواز مستقیم و سریع، صدای جیک‌جیک مکرر.

ظاهر نابالغ

شبیه به ماده‌های بالغ هستند اما ممکن است پرهایشان کمی کدرتر باشد و رنگ‌ها کمتر مشخص باشند.

تغییرات فصلی

تغییرات فصلی قابل توجهی در پر و بال ندارند. رنگ سیاه گلوی نرها ممکن است در فصل تولید مثل کمی پررنگ‌تر به نظر برسد.

دوشکلی جنسی

کاملاً مشهود است. نرهای بالغ دارای سری خاکستری، روتنه قهوه‌ای با خطوط سیاه، گلوی سیاه و گونه‌های سفید هستند. ماده‌ها و نابالغ‌ها عمدتاً قهوه‌ای یکنواخت‌تر با نوار ابرویی کمرنگ می‌باشند و رنگ سیاه گلو را ندارند.

شناسایی

1. 1

   رنگ آمیزی نر

   سر خاکستری، گلوی سیاه، گونه‌های سفید و نوار بالی سفید واضح. این ترکیب رنگ در نرها کاملاً مشخص‌کننده است.

2. 2

   رنگ آمیزی ماده و نابالغ

   عمدتاً قهوه‌ای مایل به خاکستری با نوار ابرویی کم‌رنگ. فقدان رنگ‌های مشخص نر، به خصوص گلوی سیاه.

3. 3

   صدا

   صدای جیک‌جیک‌های مکرر و آشنا که تقریباً در همه جای سکونتگاه‌های انسانی شنیده می‌شود.

4. 4

   رفتار

   عادت به تغذیه روی زمین و نزدیک به انسان‌ها، رفتار اجتماعی و تشکیل گروه‌های بزرگ.

زیستگاه و گسترش

زیست‌بوم‌ها

توندرا، جنگل‌های انبوه و بیابان‌ها را استثنا می‌کند؛ در سایر زیستگاه‌های انسانی، کشاورزی و شهری یافت می‌شود.

محدوده جغرافیایی

بومی اروپا، آسیا و شمال آفریقا؛ به طور گسترده‌ای به سایر نقاط جهان از جمله آمریکا، استرالیا، آفریقای جنوبی و نیوزلند معرفی شده است و اکنون تقریباً در تمام قاره‌ها به جز قطب جنوب یافت می‌شود.

محدوده ارتفاعی

از سطح دریا تا ارتفاعات بیش از 4000 متر (در هیمالیا) سازگاری دارد، اما بیشتر در ارتفاعات پایین‌تر و مناطق مسکونی یافت می‌شود.

محیط‌های مورد علاقه

شهرها، روستاها، مزارع، حومه‌ها، باغ‌ها، و هر مکانی که منابع غذایی و پناهگاه انسانی فراهم باشد.

رفتار

زمان فعالیت

روز فعال (روزگرد).

عادات تغذیه

فرصت‌طلب و همه‌چیزخوار. عمدتاً دانه‌خوار، اما حشرات (به خصوص در فصل جوجه‌ریزی)، میوه‌ها، جوانه‌ها و پسماندهای غذایی انسانی را نیز می‌خورد. اغلب در گروه‌های بزرگ روی زمین غذا می‌خورند.

رفتار اجتماعی

بسیار اجتماعی هستند و اغلب در گروه‌های بزرگ و پر سر و صدا زندگی می‌کنند. در طول روز با هم غذا می‌خورند و در شب در پناهگاه‌های مشترک مانند درختان و بوته‌ها استراحت می‌کنند.

الگوی پرواز

پروازی مستقیم، سریع و موجی‌شکل با بال‌زدن‌های متناوب. در پروازهای کوتاه معمولاً نزدیک به زمین پرواز می‌کنند.

الگوی مهاجرت

عمدتاً غیرمهاجر و ساکن. جمعیت‌های شمالی ممکن است در زمستان‌های سخت مسافت‌های کوتاهی را جابجا شوند، اما مهاجرت‌های فصلی گسترده ندارند.

قلمروگرایی

در فصل تولید مثل، نرها از قلمرو اطراف لانه خود محافظت می‌کنند، اما به طور کلی گونه‌ای اجتماعی و مستعمره‌ساز است.

تولید مثل

فصل تولید مثل

عمدتاً از اوایل بهار (مارس/آوریل) تا اواخر تابستان (اوت)؛ بسته به منطقه جغرافیایی و شرایط آب و هوایی متفاوت است و می‌تواند چندین بار در سال تولید مثل کند.

عادات لانه‌سازی

لانه‌های نامرتب و توپی شکل را در حفره‌ها، شکاف‌ها، زیر سقف‌ها، در میان درختان و بوته‌ها، و هر مکان امنی که بتوانند پیدا کنند، می‌سازند. از علف، پر، نخ، و مواد نرم دیگر استفاده می‌کنند.

تعداد تخم

معمولاً 4 تا 6 تخم، اما ممکن است 3 تا 8 تخم نیز باشد.

توصیف تخم

4 تا 6 تخم، سفید مایل به خاکستری یا سبز کم‌رنگ با لکه‌های قهوه‌ای یا خاکستری تیره.

دوره جوجه‌کشی

10 تا 14 روز؛ هر دو والد در جوجه‌کشی مشارکت دارند.

دوره ترک لانه

14 تا 17 روز پس از جوجه‌ریزی، جوجه‌ها لانه را ترک می‌کنند.

مراقبت والدین

هر دو والد در ساخت لانه، جوجه‌کشی و تغذیه جوجه‌ها شرکت می‌کنند. جوجه‌ها پس از ترک لانه نیز برای مدتی توسط والدین تغذیه می‌شوند.

کجا پیدا می‌شود

نکات میدانی

1. به صدا گوش دهید. جیک‌جیک‌های مکرر و بلند گنجشک‌های خانگی اغلب اولین نشانه حضور آنهاست.
2. اطراف منابع غذایی را نگاه کنید. معمولاً در نزدیکی سطل‌های زباله، سفره‌های غذا، دانخوری پرندگان یا هر مکانی که پسماندهای غذایی وجود دارد، پیدا می‌شوند.
3. به گروه‌ها توجه کنید. این پرندگان به ندرت تنها دیده می‌شوند و اغلب به صورت گروه‌های کوچک یا بزرگ با هم در حال فعالیت هستند.
4. محل‌های لانه سازی را بررسی کنید. در فصل بهار و تابستان، به دنبال لانه‌های نامرتب در حفره‌های دیوار، زیر شیروانی‌ها و لبه سقف‌ها باشید.

گونه‌های مشابه

حقایق سریع

سازگاری:

یکی از سازگارترین پرندگان با محیط‌های انسانی در جهان.

جمعیت:

فراوان‌ترین گونه پرنده در بسیاری از مناطق جهان.

جایگاه:

پرنده ملی بلژیک.

تغذیه:

عمدتاً دانه‌ها، اما حشرات و پسماندهای انسانی را نیز می‌خورد.

حقایق جالب

• گنجشک خانگی به عمد توسط انسان به بسیاری از نقاط جهان معرفی شده است و در این مناطق به سرعت گسترش یافته است.
• در برخی مناطق، به دلیل رقابت با گونه‌های بومی و آسیب به محصولات کشاورزی، به عنوان یک آفت شناخته می‌شود، در حالی که در مناطق دیگر جمعیت آن رو به کاهش است.
• نرها برای جلب ماده‌ها، اغلب در نزدیکی لانه‌های ساخته شده توسط نرها آواز می‌خوانند و نمایش‌های جلب توجه انجام می‌دهند.
• گنجشک‌های خانگی می‌توانند از سرعت 38 کیلومتر بر ساعت تا حداکثر 61 کیلومتر بر ساعت در پرواز مستقیم به دست آورند.

رده‌بندی علمی

فرمانرو

جانوران (Animalia)

شاخه

طنابداران (Chordata)

رده

پرندگان (Aves)

راسته

گنجشک‌سانان (Passeriformes)

خانواده

گنجشکیان (Passeridae)

سرده

گنجشک‌ها (Passer)

گونه

گنجشک خانگی (Passer domesticus)

کشف بیشتر درباره گنجشک خانگی