Steenarend

Over de soort

De Steenarend is een van de grootste en krachtigste roofvogels op het noordelijk halfrond, gekenmerkt door zijn indrukwekkende spanwijdte, donkere verenkleed en krachtige verschijning. Het is een toproofvogel die bekend staat om zijn jachtbekwaamheid en residentieel gedrag in zijn territorium.

Grootte en levensduur

Lengte

66-102 cm

Spanwijdte

180-234 cm

Gewicht

2.8-6.3 kg (mannetjes gemiddeld 3.5-4.5 kg, vrouwtjes gemiddeld 4.5-6.3 kg)

Levensduur

Tot 20-25 jaar in het wild, in gevangenschap tot 30-40 jaar

Voedsel

Zeer gevarieerd, voornamelijk middelgrote zoogdieren zoals marmotten, hazen, konijnen, eekhoorns, en vogels zoals patrijzen, raven en jonge lammeren. Ook aas, vooral in de wintermaanden.

Fysieke kenmerken

Verenkleed

Volwassen vogels zijn donkerbruin met een kenmerkende goudbruine tint op de nek en het achterhoofd, waaraan de Nederlandse en Engelse naam ('Golden Eagle') zijn ontleend. De onderkant van de vleugels is over het algemeen donkerbruin met lichtere plekken aan de basis van de slagpennen.

Snavelvorm

Groot, haakvormig en krachtig, zwart van kleur met een gele waas aan de basis die overloopt in een donkergrijze snavelpunt.

Oogkleur

Volwassen vogels hebben donkerbruine ogen. Juvenielen hebben vaak lichtere, grijzig-blauwe ogen die donkerder worden met de leeftijd.

Pootkleur

Bevederd tot aan de poten. De tenen zijn geel met grote, scherpe, zwarte klauwen.

Onderscheidende kenmerken

Bij volwassen vogels de goudbruine nek/achterhoofd, lange, brede vleugels en een relatief lange staart die in vlucht enigszins wigvormig kan lijken. Juvenielen hebben opvallende witte vlekken aan de basis van de handpennen en een duidelijke witte staartbasis met een brede donkere eindband.

Uiterlijk jongen

Jonge vogels zijn donkerder dan volwassenen en missen de goudgele tinten op de nek. Ze hebben opvallende witte vlekken op de ondervleugels (carpaalvlek) en een witte staartbasis met een brede, scherp afgetekende donkere eindband. Deze markeringen vervagen geleidelijk in de eerste 4-5 jaar.

Seizoensveranderingen

Geen significante seizoensgebonden veranderingen in het verenkleed. De kwaliteit van het verenkleed kan variëren afhankelijk van de rui en slijtage.

Geslachtsdimorfisme

Mogelijk is er sprake van omgekeerd seksueel dimorfisme, waarbij vrouwtjes significant groter en zwaarder zijn dan mannetjes, maar het verenkleed is identiek.

Hoe herken je

1. 1

   Grootte en Postuur

   Een zeer grote, krachtige arend. Let op de indrukwekkende vleugelspanwijdte en stevige bouw.

2. 2

   Verenkleed (Volwassen)

   Donkerbruin lichaam met kenmerkende goudbruine nek en achterhoofd. Geen witte vlekken op de ondervleugel, staart uniform donker of licht gemarmerd aan de basis.

3. 3

   Verenkleed (Juveniel)

   Donkerder met opvallende witte vlekken aan de basis van de handpennen (carpaalvlek) op de ondervleugels en een helder witte staartbasis met een brede, scherp afgetekende donkere eindband. Deze kenmerken vervagen naarmate de vogel ouder wordt.

4. 4

   Vlucht

   Majestueus met diepe, krachtige vleugelslagen afgewisseld met lange zweefperioden. Vleugels worden tijdens het zweven in een lichte 'V'-vorm gehouden ('dihedrale' vlucht).

5. 5

   Zittende Houding

   Zwaar gebouwd met een relatief grote snavel en krachtige klauwen. De poten zijn volledig bevederd tot aan de tenen.

6. 6

   Gedrag

   Ziet men vaak alleen of in paren hoog cirkelend boven bergachtige of open gebieden, speurend naar prooi. Jaagt met krachtige duiken.

Leefgebied en verspreiding

Biomen

Montane gebieden, toendra, heide, graslanden en woestijnen met kliffen of hoge bomen voor nestbouw.

Verspreidingsgebied

Palearctische, Nearctische en Holarctische regionen. Komt voor in Noord-Amerika, Eurazië en Noord-Afrika. De grootste dichtheid in de Rocky Mountains van Noord-Amerika en bergketens in Centraal-Azië en Europa.

Hoogtebereik

Van zeeniveau (bijvoorbeeld Scandinavië) tot hoogtes van meer dan 5.000 meter in bergachtige gebieden (bijvoorbeeld Himalaya).

Voorkeursomgevingen

Open, bergachtige of heuvelachtige landschappen met rotswanden of grote bomen voor nesten, en uitgestrekte jachtgebieden met voldoende prooien.

Gedrag

Activiteitstijd

Dagactief, jaagt vooral gedurende de daglichturen.

Eetgewoonten

Jaagt voornamelijk vanuit een zweefvlucht of door van een zitplaats te duiken. Zeer krachtige jager, capable of capturing prooien die vele malen zwaarder zijn dan zijzelf, zoals reekalfjes. Jagen vaak in paren, waarbij één individuele prooi afleidt en de andere toeslaat. Kan ook aas eten, vooral in de winter.

Sociaal gedrag

Meestal solitair of in paren. Broedparen zijn monogaam en blijven vaak levenslang samen. Buiten het broedseizoen kunnen migrerende juvenielen in kleine groepen worden gezien, of meerdere arenden bij een grote aasbron.

Vliegpatroon

Majestueuze en krachtige vlucht met diepe vleugelslagen en lange periodes van zweven en glijden, vaak op thermiek. Vleugels worden in een lichte 'V'-vorm gehouden tijdens het zweven.

Trekpatroon

Over het algemeen niet-trekkend (standvogel) in de meeste van hun verspreidingsgebied, vooral in gematigde klimaten. Populaties in de noordelijke delen van het verspreidingsgebied (bijv. Alaska, Canada, Noord-Rusland) en juveniele vogels kunnen wel korte tot middellange afstanden trekken naar gebieden met mildere winters en meer voedsel.

Territoriaal gedrag

Zeer territoriaal, broedparen verdedigen grote territoria tegen indringers van dezelfde soort. Territoria kunnen duizenden hectaren beslaan.

Voortplanting

Broedseizoen

Begint doorgaans in maart-april, afhankelijk van de geografische locatie. Baltsvluchten vinden al in januari-februari plaats.

Nestgewoonten

Bouwt grote, omvangrijke nesten (horsten) op rotsrichels, in hoge bomen of op kunstmatige structuren zoals hoogspanningsmasten. Nesten worden over vele jaren hergebruikt en uitgebreid, vaak meerdere nesten in één territorium die afwisselend worden gebruikt. Gemaakt van grote takken, bekleed met bladeren, mos en gras.

Legselgrootte

1-4 eieren, meestal 2

Eierbeschrijving

Meestal 1-4 eieren (gemiddeld 2), witachtig van kleur met bruine of roodbruine vlekken en spikkels, onregelmatig verdeeld over het oppervlak.

Broedperiode

40-45 dagen, voornamelijk door het vrouwtje, terwijl het mannetje voedsel aanlevert.

Uitvliegperiode

60-80 dagen. Na het uitvliegen blijven de jonge arenden nog enkele weken tot maanden afhankelijk van de ouders voor voedsel en het aanleren van jachtvaardigheden.

Ouderlijke zorg

Beide ouders zijn betrokken bij de opvoeding van de jongen. Het vrouwtje broedt en beschermt de kuikens, terwijl het mannetje voornamelijk jaagt en voedsel aan het nest brengt. Na het uitvliegen begeleiden de ouders de juvenielen nog maandenlang en leren ze jachttechnieken aan.

Waar te vinden

Veldtips

1. Scan Rotswanden en Kliffen. Steenarenden nestelen en rusten vaak op onverstoorbare richels. Gebruik een verrekijker of telescoop om deze gebieden af te speuren.
2. Observeer Vluchtpatronen. Zoek naar grote, donkere roofvogels die hoog in de lucht zweven, vaak met de vleugels in een lichte 'V'. Let op de kenmerkende goudbruine nek en eventuele witte vlekken bij juvenielen.
3. Let op Aas. Vooral in de koudere maanden, kunnen Steenarenden worden aangetrokken door de karkassen van dieren. Observeer de reactie van andere aaseters zoals raven of gieren.
4. Vroege Ochtend en Late Middag. Hoewel dagactief, zijn ze vaak het meest actief in de jacht tijdens de koelere uren van de vroege ochtend of late middag.
5. Zoek naar Voedselrijke Gebieden. Concentreren zich op gebieden met een overvloed aan prooidieren zoals konijnen, marmotten of middelgrote vogels.

Gelijkende soorten

Snelle feiten

Dieet:

Vleeseter (carnivoor)

Levensduur:

Meer dan 20 jaar

Broedselgrootte:

1-4 eieren

Habitat:

Bergachtige, heuvelachtige, open en ruige gebieden

Staat van instandhouding:

Niet bedreigd

Gemiddelde Vleugelspanwijdte:

2 meter

Leuke weetjes

• Steenarenden staan bekend om hun indrukwekkende duiksnelheid, die tijdens een jachtduik wel 240-320 kilometer per uur kan bereiken.
• In sommige culturen, zoals die van de Kazachen, worden Steenarenden getraind voor de jacht, een traditie die bekend staat als 'berkutchi'.
• Het nest van een Steenarend, een 'horst', kan enorm groot worden, soms wel 2-4 meter diep en 2 meter breed, en kan meerdere tonnen wegen na jarenlang gebruik en uitbreiding.
• Ze hebben een uitzonderlijk scherp zicht, geschat op 4-8 keer beter dan dat van een mens, waardoor ze prooien van grote hoogtes kunnen spotten.

Wetenschappelijke classificatie

Rijk

Animalia

Stam

Chordata

Klasse

Aves

Orde

Accipitriformes

Familie

Accipitridae

Geslacht

Aquila

Soort

Aquila chrysaetos

Ontdek de Steenarend