Bruine Kiekendief

Over de soort

De Bruine Kiekendief is een middelgrote roofvogel die voornamelijk te vinden is in moerassige gebieden en rietlanden. Het is de grootste en zwaarste van de kiekendieven in Europa. Kenmerkend is de lage, wiegende vlucht boven het riet, waarbij hij jaagt op kleine zoogdieren, vogels en amfibieën. De soort vertoont duidelijke seksuele dimorfie in verenkleed.

Grootte en levensduur

Lengte

48-62 cm

Spanwijdte

115-140 cm

Gewicht

Mannelijk: 400-670 g, Vrouwelijk: 500-1000 g

Levensduur

Gemiddeld 8-10 jaar, maximaal 17 jaar in het wild

Voedsel

Carnivoor (voornamelijk kleine zoogdieren, vogels, amfibieën, reptielen, grote insecten en vis)

Fysieke kenmerken

Verenkleed

Volwassen mannetjes hebben een opvallend verenkleed met een roestbruine romp, grijze staart en grijze vleugels met zwarte vleugelpunten. De kop en borst zijn vaak lichter, geelbruin gestreept. Volwassen vrouwtjes zijn uniform donkerbruin met een crèmekleurige tot goudgele kopkap, keel en voorrand van de vleugels (schoudervlekken).

Snavelvorm

Korte, krachtige, haakvormige snavel, typisch voor roofvogels, donkergrijs tot zwart met een gele washuid (cere).

Oogkleur

Volwassen mannetjes hebben gele ogen, vrouwtjes en juvenielen hebben bruine ogen.

Pootkleur

Geel

Onderscheidende kenmerken

Lage, wiegende vlucht met de vleugels in een ondiepe V-vorm gehouden. De lange staart en relatief lange vleugels zijn kenmerkend. De duidelijke seksuele dimorfie is een belangrijk kenmerk.

Uiterlijk jongen

Juvenielen lijken sterk op volwassen vrouwtjes, maar zijn vaak nog donkerder bruin met een meer egaal crèmekleurige kopkap en keel. De schoudervlekken zijn vaak minder duidelijk of afwezig. De ogen zijn bruin.

Seizoensveranderingen

Geen significante seizoensgebonden veranderingen in het verenkleed, afgezien van slijtage en rui.

Geslachtsdimorfisme

Zeer uitgesproken. Mannetjes zijn lichter gekleurd met grijze vleugels en staart en zwarte vleugelpunten. Vrouwtjes zijn donkerder, uniform bruin met een opvallende crèmekleurige kopkap en schoudervlekken. Vrouwtjes zijn ook groter en zwaarder dan mannetjes.

Hoe herken je

1. 1

   Vlucht

   Let op de lage, wiegende vlucht met de vleugels in een ondiepe V-vorm. Dit is kenmerkend voor alle kiekendieven, maar de Bruine Kiekendief is groter en zwaarder dan de andere soorten.

2. 2

   Grootte en bouw

   De grootste en zwaarste kiekendief. Let op de relatief brede vleugels en lange staart.

3. 3

   Verenkleed mannetje

   Zoek naar de combinatie van roestbruine romp, grijze vleugels met zwarte vleugelpunten en grijze staart. De kop en borst zijn vaak lichter, geelbruin gestreept.

4. 4

   Verenkleed vrouwtje

   Kijk naar het uniform donkerbruine lichaam met de opvallende crèmekleurige tot goudgele kopkap, keel en de voorrand van de vleugels (schoudervlekken). Dit is een zeer onderscheidend kenmerk.

5. 5

   Verenkleed juveniel

   Lijkt op het vrouwtje, maar vaak nog donkerder bruin met een meer egaal crèmekleurige kopkap en keel. De schoudervlekken kunnen minder duidelijk zijn.

6. 6

   Oogkleur

   Volwassen mannetjes hebben gele ogen, vrouwtjes en juvenielen hebben bruine ogen. Dit kan helpen bij het onderscheid tussen geslachten en leeftijden.

7. 7

   Habitat

   De Bruine Kiekendief is sterk geassocieerd met moerassen en rietlanden. Het zien van een grote kiekendief in zo'n habitat vergroot de kans dat het een Bruine Kiekendief is.

Leefgebied en verspreiding

Biomen

Zoetwatermoerassen, rietlanden, uiterwaarden, veengebieden, natte graslanden, akkerlanden met hoge gewassen (zoals graan of koolzaad).

Verspreidingsgebied

Broedt in grote delen van Europa en Azië, van West-Europa tot Centraal-Azië. Overwintert in Zuid-Europa, Afrika en Zuid-Azië. In Nederland is het een algemene broedvogel en doortrekker.

Hoogtebereik

Voornamelijk in laaglanden, zelden boven 500 meter.

Voorkeursomgevingen

Uitgestrekte rietvelden, moerassen met open water en dichte vegetatie, en landbouwgebieden met voldoende dekking en voedselaanbod.

Gedrag

Activiteitstijd

Diurnaal (dagactief).

Eetgewoonten

Jaagt door laag over de vegetatie te vliegen, vaak met een wiegende vlucht en de vleugels in een ondiepe V-vorm. Hij duikt plotseling naar beneden om prooien te verrassen. Het dieet bestaat voornamelijk uit kleine zoogdieren (woelmuizen, jonge konijnen), vogels (vooral jonge water- en rietvogels, eieren), amfibieën (kikkers), reptielen en grote insecten. Soms ook vis of aas.

Sociaal gedrag

Meestal solitair buiten het broedseizoen. Tijdens het broedseizoen vormen ze monogame paren, hoewel polyandrie (één vrouwtje met meerdere mannetjes) soms voorkomt. Buiten het broedseizoen kunnen ze zich verzamelen op gemeenschappelijke slaapplaatsen.

Vliegpatroon

Kenmerkende lage, langzame, wiegende vlucht met de vleugels in een ondiepe V-vorm. Zweeft vaak op thermiek, maar jaagt voornamelijk actief vliegend. De vleugels zijn relatief lang en breed.

Trekpatroon

De Bruine Kiekendief is een gedeeltelijke trekker. Noordelijke populaties trekken in de herfst naar Zuid-Europa en Afrika, terwijl zuidelijke populaties standvogels zijn. In Nederland zijn de meeste vogels trekvogels, hoewel een klein aantal overwintert, vooral in zachte winters.

Territoriaal gedrag

Territoriaal tijdens het broedseizoen, waarbij het broedgebied wordt verdedigd tegen indringers. Mannetjes voeren spectaculaire baltsvluchten uit boven het territorium.

Voortplanting

Broedseizoen

April tot juli, met de piek in mei-juni.

Nestgewoonten

Het nest wordt gebouwd in dichte vegetatie, meestal in rietvelden, maar ook in hoge gewassen zoals graan, koolzaad of luzerne. Het is een groot, slordig platform van rietstengels, takjes en gras, vaak dicht bij de grond of net boven het wateroppervlak.

Legselgrootte

3-5 eieren

Eierbeschrijving

Meestal 3-5 eieren (soms 2-8), witachtig tot lichtblauwachtig van kleur, soms met enkele bruine vlekjes. De eieren zijn ovaal en glad.

Broedperiode

29-35 dagen, voornamelijk door het vrouwtje. Het mannetje brengt voedsel aan.

Uitvliegperiode

35-40 dagen na uitkomst. De jongen verlaten het nest voordat ze volledig kunnen vliegen en blijven nog enige tijd in de buurt, afhankelijk van de ouders voor voedsel.

Ouderlijke zorg

Beide ouders zorgen voor de jongen. Het vrouwtje broedt en verzorgt de kuikens, terwijl het mannetje jaagt en voedsel aanlevert. Naarmate de jongen ouder worden, jaagt ook het vrouwtje. Voedseloverdracht vindt vaak plaats in de lucht, waarbij het mannetje de prooi laat vallen en het vrouwtje deze opvangt.

Waar te vinden

Veldtips

1. Scan de horizon. Kiekendieven vliegen vaak laag over de vegetatie. Scan de horizon boven rietvelden en moerassen, vooral in de ochtend en late middag.
2. Let op de vlucht. De wiegende vlucht met de vleugels in een ondiepe V-vorm is een belangrijk kenmerk. Dit onderscheidt ze van buizerds en haviken.
3. Zoek naar baltsvluchten. Tijdens het broedseizoen voeren mannetjes spectaculaire baltsvluchten uit, waarbij ze hoog stijgen en vervolgens duiken. Dit is een goede manier om ze te spotten.
4. Gebruik een verrekijker. Een goede verrekijker is essentieel om de subtiele kleurverschillen en kenmerken van het verenkleed te kunnen zien, vooral bij het onderscheiden van geslachten en leeftijden.
5. Bezoek bekende broedgebieden. Informeer bij lokale vogelwerkgroepen of natuurcentra naar bekende broedgebieden van de Bruine Kiekendief in uw regio.

Gelijkende soorten

Snelle feiten

Wetenschappelijke naam:

Circus aeruginosus

Familie:

Accipitridae (havikachtigen)

Habitat:

Rietlanden, moerassen, natte graslanden

Dieet:

Kleine zoogdieren, vogels, amfibieën

Vlucht:

Lage, wiegende vlucht met vleugels in V-vorm

Broedseizoen:

April - juli

Conservation Status:

Least Concern

Leuke weetjes

• De Bruine Kiekendief is de grootste van de Europese kiekendieven.
• Vrouwtjes zijn aanzienlijk groter en zwaarder dan mannetjes, wat ongebruikelijk is voor veel roofvogels.
• Ze staan bekend om hun spectaculaire baltsvluchten, waarbij het mannetje hoog stijgt en vervolgens duikvluchten maakt.
• De Bruine Kiekendief is een belangrijke indicatorsoort voor de kwaliteit van moerasgebieden.
• Soms worden prooien in de lucht overgedragen tussen het mannetje en het vrouwtje, een indrukwekkend staaltje vliegkunst.

Wetenschappelijke classificatie

Rijk

Animalia

Stam

Chordata

Klasse

Aves

Orde

Accipitriformes

Familie

Accipitridae

Geslacht

Circus

Soort

Circus aeruginosus

Ontdek de Bruine Kiekendief