Pimpelmees

Over de soort

De Pimpelmees is een kleine, opvallende en wendbare zangvogel, bekend om zijn heldere blauwe kruin en vleugels, gele borst en witte wangen met een donkere oogstreep. Het is een veelvoorkomende gast in tuinen en parken door heel Europa, gemakkelijk te herkennen aan zijn actieve foerageergedrag en karakteristieke roep.

Grootte en levensduur

Lengte

10-12 cm

Spanwijdte

18-20 cm

Gewicht

8-12 g

Levensduur

Gemiddeld 2-3 jaar in het wild, maar kan tot 9 jaar oud worden.

Voedsel

Hoofdzakelijk insecten en spinnen, vooral in het broedseizoen. Buiten het broedseizoen voeden ze zich met zaden, bessen, en knoppen, en bezoeken ze vaak voedertafels voor vetbollen en pinda's.

Fysieke kenmerken

Verenkleed

De kruin is helder hemelsblauw, de vleugels en staart zijn blauwgrijs. De rug is olijfgroen. De borst en buik zijn felgeel, met een smalle donkere streep over de middenlijn van de buik. De wangen zijn wit, afgezet met een smalle zwarte oogstreep die doorloopt in een donkere nekkraag.

Snavelvorm

Klein, kegelvormig en puntig, ideaal voor het pellen van zaden en het vangen van insecten.

Oogkleur

Zwart

Pootkleur

Grijsblauw

Onderscheidende kenmerken

Opvallende blauwe kruin, blauwe vleugels, gele borst, witte wangen met zwarte oogstreep en een olijfgroene rug.

Uiterlijk jongen

Juveniele vogels zijn doffer gekleurd dan volwassenen. De blauwe en gele tinten zijn minder intens, en de wangen zijn vaak lichtgeel in plaats van wit. De oogstreep is minder scherp.

Seizoensveranderingen

Geen significante seizoensgebonden veranderingen in het verenkleed, afgezien van slijtage van de veren buiten het ruiperiode.

Geslachtsdimorfisme

Er is weinig uitgesproken seksueel dimorfisme; mannetjes en vrouwtjes lijken sterk op elkaar. Sommige studies suggereren dat de blauwe kleur van de kruin bij mannetjes intenser kan zijn en UV-reflectiever, wat een rol speelt bij partnerkeuze.

Hoe herken je

1. 1

   Klempjes

   Zoek naar de helderblauwe kruin en vleugels, de felgele onderzijde en de witte wangen met de zwarte oogstreep. Deze combinatie van kleuren is uniek onder de Europese mezen.

2. 2

   Gedrag

   Let op het acrobatische hanggedrag aan takken en bladeren bij het zoeken naar insecten. Ze zijn zeer beweeglijk en zelden lang op één plek.

3. 3

   Zang en Roep

   Luister naar de karakteristieke snelle, hoge zang 'tsie-tsie-tsie-tsjoeh' en de contactroepen 'tiet-tiet-tiet'. Dit helpt bij identificatie wanneer de vogel verscholen zit.

Leefgebied en verspreiding

Biomen

Gematigde loofbossen, gemengde bossen, parken, tuinen, boomgaarden en heggen.

Verspreidingsgebied

Algemeen verspreid over een groot deel van Europa, westelijk Azië en Noord-Afrika. Van de Atlantische kust tot West-Rusland, en van Scandinavië tot de Middellandse Zee.

Hoogtebereik

Van zeeniveau tot ongeveer 2000 meter in bergachtige gebieden, afhankelijk van de beschikbaarheid van geschikte habitat.

Voorkeursomgevingen

Voorkeur voor loofbomen, vooral eiken, door de overvloed aan insectenlarven. Tuinen en parken met volwassen bomen en struikgewas zijn ook zeer geliefd.

Gedrag

Activiteitstijd

Dagactief. Het meest actief in de vroege ochtend en late middag.

Eetgewoonten

Zeer actieve foerageerders die acrobatisch langs takken en bladeren hangen om insecten en larven te zoeken. Zomers voornamelijk rupsen en bladluizen, 's winters zaden, knoppen en notjes. Bezoeken vaak voedertafels in de winter.

Sociaal gedrag

Tijdens het broedseizoen territoriaal en monogaam. Buiten het broedseizoen vormen ze vaak gemengde troepen met andere mezensoorten (zoals Koolmees) om samen te foerageren en te overnachten.

Vliegpatroon

Een golvende, snelle vlucht met snelle vleugelslagen afgewisseld met korte glijvluchten.

Trekpatroon

Overwegend een standvogel in het grootste deel van zijn verspreidingsgebied. Populaties in het verre noorden of op hoge breedtegraden kunnen echter korte afstandstrekkingen ondernemen in strenge winters, soms te zien als invasies van grote aantallen die zuidwaarts trekken.

Territoriaal gedrag

Zeer territoriaal gedurende het broedseizoen, verdedigen hun nestgebied agressief tegen soortgenoten. Buiten het broedseizoen zijn ze toleranter.

Voortplanting

Broedseizoen

April tot juli, met piek in mei en juni. Vaak twee legsels per jaar.

Nestgewoonten

Nestelen in boomholtes, spleten in muren, en veelvuldig in nestkasten. Het nest wordt gemaakt van mos, haren, veertjes en spinnenwebben, vaak bekleed met zacht materiaal zoals dons. Het vrouwtje bouwt het nest alleen.

Legselgrootte

Meestal 7-13 eieren, een van de grootste legsels onder Europese zangvogels.

Eierbeschrijving

7-13 eieren, wit met roodbruine spikkels, vooral aan de stompe zijde. Glanzende schaal.

Broedperiode

12-16 dagen, voornamelijk door het vrouwtje.

Uitvliegperiode

16-22 dagen nadat de eieren uitkomen. De jongen worden door beide ouders gevoed.

Ouderlijke zorg

Beide ouders voeden de jongen intensief met insecten, rupsen en spinnen. Na het uitvliegen blijven de jongen nog enkele dagen afhankelijk van de ouders.

Waar te vinden

Veldtips

1. Gebruik een verrekijker. Voor het waarnemen van subtiele kleurdetails en gedrag in de boomtoppen.
2. Let op geluid. De Pimpelmees is vaak eerder te horen dan te zien. Leer de zang en roepen herkennen.
3. Plaats voedertafels. In de winter zijn ze vaste gasten op voedertafels met zaden, pinda's en vetbollen.
4. Controleer nestkasten. Als u nestkasten heeft met een kleine invliegopening, is de kans groot dat de Pimpelmees erin broedt.

Gelijkende soorten

Snelle feiten

Groeptype:

Paar (broedseizoen); gemengde troepen (buiten broedseizoen)

Dieetcategorie:

Omnivoor

Migratie:

Standvogel

Nesttype:

Holtebroeder

Populatietrend:

Stabiel/Licht toenemend

Leuke weetjes

• Pimpelmezen kunnen in de winter grote zwermen (invasies) vormen als de voedselbronnen in hun broedgebieden schaars zijn, waarbij ze soms honderden kilometers afleggen.
• Ze zijn zeer bedreven in het openen van melkflessen met een foliedop, om de room te drinken, een gedrag dat in de 20e eeuw veelvuldig werd waargenomen in het Verenigd Koninkrijk.
• De blauwe kleur van de kruin is een structurele kleuring die ontstaat door microstructuren in de veren die het licht op een bepaalde manier weerkaatsen, en niet door pigment.
• Pimpelmezen kunnen tot wel 1000 rupsen per dag vangen om hun kuikens te voeden, wat hen tot belangrijke plaagbestrijders in tuinen en bossen maakt.

Wetenschappelijke classificatie

Rijk

Animalia

Stam

Chordata

Klasse

Aves

Orde

Passeriformes

Familie

Paridae

Geslacht

Cyanistes

Soort

C. caeruleus

Ontdek de Pimpelmees