Atlantische Papegaaiduiker

Over de soort

De Atlantische Papegaaiduiker is een middelgrote zeevogel die bekend staat om zijn opvallende, kleurrijke snavel tijdens het broedseizoen en zijn rechtopstaande houding. Ze zijn uitstekende zwemmers en duikers, die hun vleugels gebruiken als vinnen onder water. Boven water vliegen ze met snelle vleugelslagen.

Grootte en levensduur

Lengte

28-34 cm

Spanwijdte

50-60 cm

Gewicht

320-550 g

Levensduur

Gemiddeld 15-20 jaar, met records tot meer dan 30 jaar.

Voedsel

Voornamelijk kleine vissoorten (zoals zandspiering, haring, lodde) en af en toe schaaldieren en weekdieren, vooral tijdens het broedseizoen wanneer er jonge vogels gevoed moeten worden.

Fysieke kenmerken

Verenkleed

Volwassen broedkleed: Zwarte bovendelen en witte onderdelen. Witte wangen en een grijsachtige vlek op het gezicht. Een zwarte kraag rond de nek. Buiten het broedseizoen worden de wangen donkerder grijs en de snavel doffer.

Snavelvorm

Groot, driehoekig en zijdelings samengedrukt. Tijdens het broedseizoen is de snavel felgekleurd met blauwgrijze, oranje en gele banden. Buiten het broedseizoen verliest de snavel zijn felle kleuren en wordt hij kleiner en doffer.

Oogkleur

Donkerbruin met een roodachtige oogring en een opvallend driehoekig blauwgrijs vlekje boven en onder het oog, wat een 'driehoekige' oogvorm geeft.

Pootkleur

Fel oranje-rood tijdens het broedseizoen, verbleekt tot een meer dof oranje buiten het broedseizoen.

Onderscheidende kenmerken

De unieke, kleurrijke snavel tijdens het broedseizoen, de witte wangen, de rechtopstaande houding en de feloranje poten zijn zeer kenmerkend. In vlucht zijn de korte, afgeronde vleugels en snelle vleugelslagen opvallend.

Uiterlijk jongen

Juvenielen hebben een kleiner, donkerder en minder kleurrijk snavel (meestal grijsbruin), donkerdere wangen en een doffer verenkleed dan volwassenen in broedkleed. Ze hebben ook een smaller, puntiger snavel dan volwassenen in winterkleed.

Seizoensveranderingen

De meest opvallende seizoensverandering is de snavel: deze wordt doffer en verliest zijn kleurrijke platen na het broedseizoen. De witte wangen worden ook donkerder grijs in de winter, en de poten zijn minder fel van kleur.

Geslachtsdimorfisme

Nauwelijks aanwezig. Mannetjes zijn gemiddeld iets groter dan vrouwtjes, maar dit is in het veld niet betrouwbaar vast te stellen. Beide geslachten hebben hetzelfde verenkleed en snavelkleur.

Hoe herken je

1. 1

   Snavel (broedseizoen)

   De onmiskenbare, felgekleurde, driehoekige snavel met oranje, blauwgrijze en gele banden is het meest opvallende kenmerk. Geen enkele andere vogel in zijn verspreidingsgebied heeft zo'n snavel.

2. 2

   Verenkleed

   Zwarte bovendelen en witte onderdelen, gecombineerd met witte wangen en een donkere kraag.

3. 3

   Poten

   Feloranje poten en zwemvliezen, die goed zichtbaar zijn als de vogel loopt of landt.

4. 4

   Houding

   Rechtopstaande houding op het land, enigszins waggelend. Lijkt op een kleine pinguïn.

5. 5

   Vlucht

   Snelle, trillende vleugelslagen en een compact, gedrongen lichaam in de vlucht. Vliegt laag over het water.

6. 6

   Gedrag

   In kolonies zijn ze vaak te zien op klifranden, bij hun holen, of in en uit het water duikend met visjes in de snavel.

Leefgebied en verspreiding

Biomen

Marien, pelagisch, kustgebieden, kliffen en rotsachtige eilanden.

Verspreidingsgebied

Noord-Atlantische Oceaan. Broedt langs de kusten van Noord-Europa (IJsland, Noorwegen, Faeröer, Britse Eilanden, Ierland, Frankrijk), Groenland, oostelijk Canada en de noordoostelijke Verenigde Staten. Overwintert op open zee, verder naar het zuiden in de Atlantische Oceaan.

Hoogtebereik

Zeeniveau tot de top van broedkliffen.

Voorkeursomgevingen

Broedt op steile zeekliffen en rotsachtige eilanden, vaak in holen die ze zelf graven of overnemen van konijnen. Brengt de rest van het jaar door op open zee.

Gedrag

Activiteitstijd

Dagactief, vooral tijdens het broedseizoen. Op zee zijn ze de hele dag actief met foerageren.

Eetgewoonten

Duikt vanaf het wateroppervlak tot dieptes van 30-60 meter (soms dieper) om kleine vissen te vangen. Gebruikt zijn vleugels om zich onder water voort te bewegen en zijn poten als roer. Kan meerdere vissen tegelijk in zijn snavel houden, soms wel meer dan tien, dankzij speciale stekels op zijn tong en bovenkaak.

Sociaal gedrag

Zeer sociaal tijdens het broedseizoen, vormt grote kolonies die duizenden paren kunnen tellen. Buiten het broedseizoen zijn ze solitair of in kleine groepen op open zee.

Vliegpatroon

Rechtlijnig en snel, met zeer snelle, trillende vleugelslagen (tot 400 slagen per minuut). Lijkt in de lucht op een 'vliegende rugbybal' door zijn gedrongen lichaam en korte vleugels. Landingen zijn vaak onhandig.

Trekpatroon

Trekvogel. Brengt de wintermaanden (van augustus/september tot maart/april) door op open zee, ver van de kust, en keert dan terug naar de broedkolonies. De exacte overwinteringsgebieden zijn nog niet volledig in kaart gebracht, maar ze verspreiden zich over een groot deel van de Noord-Atlantische Oceaan.

Territoriaal gedrag

Territoriaal rond het nest, vooral tegenover andere Papegaaiduikers. Ze verdedigen hun broedhol en de directe omgeving ervan, maar in de kolonie zijn ze tolerant ten opzichte van elkaar.

Voortplanting

Broedseizoen

Mei tot augustus, met een piek in juni-juli, afhankelijk van de locatie.

Nestgewoonten

Monogaam, vormt paartjes die vaak jaar na jaar terugkeren naar dezelfde nestplaats. Broedt in kolonies op kliffen en grasrijke hellingen van eilanden. Graaft holen (tot 1-2 meter diep) met hun snavel en poten, of gebruikt natuurlijke spleten of verlaten konijnenholen. Het nest wordt bekleed met gras, veren en zeewier.

Legselgrootte

Meestal 1 ei per jaar.

Eierbeschrijving

Legt één groot, wit ei, soms met vage bruine vlekken.

Broedperiode

Ongeveer 39-43 dagen, beide ouders broeden om de beurt.

Uitvliegperiode

Het jong blijft ongeveer 38-50 dagen in het nest en wordt door beide ouders gevoed met kleine vissen. Het jong verlaat het nest 's nachts en vliegt direct naar zee zonder verdere ouderlijke begeleiding.

Ouderlijke zorg

Beide ouders voeden het kuiken intensief met kleine visjes die ze in hun snavel aanvoeren. Ze zorgen ook voor de incubatie en de bescherming van het nest.

Waar te vinden

Veldtips

1. Periode. De beste tijd om Papegaaiduikers te zien is tijdens het broedseizoen, typisch van mei tot begin augustus, wanneer ze aan land zijn. Buiten deze periode bevinden ze zich op open zee.
2. Kijkrichting. Focueer op de klifwanden en grashellingen waar ze hun holen graven. Kijk ook naar vogels die met visjes in hun snavel aanvliegen.
3. Uitrusting. Neem een verrekijker of telescoop mee voor gedetailleerde waarnemingen. Een camera met een goede telelens is ook aan te raden.
4. Geduld en stilte. Wees geduldig en houd afstand om de vogels niet te storen, vooral bij de nesten. Plotse bewegingen of harde geluiden kunnen ze afschrikken.
5. Weer. Kies indien mogelijk een dag met rustig weer. Harde wind of regen maakt observatie moeilijker en de vogels zijn dan minder actief buiten hun holen.

Gelijkende soorten

Snelle feiten

Duikdiepte:

Kan tot meer dan 60 meter diep duiken.

Vissenvracht:

Kan meer dan 10-12 kleine visjes tegelijk in zijn snavel dragen.

Veren:

Zeer dicht verenkleed, uitstekend geïsoleerd en waterdicht.

Nestplaats trouw:

Keert vaak jaar na jaar terug naar hetzelfde hol en dezelfde partner.

Leuke weetjes

• Papegaaiduikers worden soms 'zeepapegaaien' of 'clowns van de zee' genoemd vanwege hun kleurrijke snavel en gedrag.
• De gele en oranje platen op hun snavel vallen na het broedseizoen af, waardoor de snavel kleiner en doffer wordt. Dit is een uniek kenmerk onder vogels.
• Jonge Papegaaiduikers verlaten hun nest vaak 's nachts om predatoren te vermijden. Ze vliegen dan direct naar zee en zijn vanaf dat moment onafhankelijk.
• Ze kunnen tot 400 vleugelslagen per minuut maken om hun compacte lichaam in de lucht te houden, waardoor ze de indruk wekken van een 'zoemende' vogel.

Wetenschappelijke classificatie

Rijk

Animalia

Stam

Chordata

Klasse

Aves

Orde

Charadriiformes

Familie

Alcadae

Geslacht

Fratercula

Soort

Fratercula arctica

Ontdek de Atlantische Papegaaiduiker