Huishoen

Over de soort

Het huishoen, ook bekend als kip, is een gedomesticeerde ondersoort van het bankivahoen (Gallus gallus). Het is een van de meest voorkomende en wijdverspreide gedomesticeerde dieren ter wereld, met een wereldwijde populatie van meer dan 25 miljard. Kippen worden gehouden voor hun vlees en eieren, en soms als huisdier of voor sierdoeleinden. Ze vertonen een breed scala aan morfologische variaties als gevolg van selectieve fokkerij.

Grootte en levensduur

Lengte

Haan: 45-70 cm, Hen: 30-45 cm

Spanwijdte

Haan: 70-90 cm, Hen: 60-75 cm

Gewicht

Haan: 2-5 kg (afhankelijk van ras), Hen: 1.5-3 kg (afhankelijk van ras)

Levensduur

5-10 jaar (in gevangenschap, afhankelijk van ras en verzorging)

Voedsel

Omnivoor

Fysieke kenmerken

Verenkleed

Extreem variabel, afhankelijk van het ras. Kan variëren van wit, zwart, bruin, rood, goud, zilver, blauw, tot gestreept, gespikkeld of gevlekt. Hanen hebben vaak helderdere en meer iriserende veren dan hennen, vooral op de nek, rug en staart.

Snavelvorm

Kort, stevig en conisch, meestal geelachtig tot hoornkleurig. Geschikt voor het pikken van zaden en insecten.

Oogkleur

Meestal oranjebruin tot roodachtig, maar kan variëren afhankelijk van het ras.

Pootkleur

Variabel, van geel, grijs, zwart tot groenachtig, afhankelijk van het ras. Hanen hebben vaak sporen aan de achterkant van de poten.

Onderscheidende kenmerken

Kam (vlezig uitgroeisel op de kop, vaak rood en groter bij hanen), lellen (vlezige uitgroeisels onder de snavel, ook groter bij hanen), en de aanwezigheid van sporen bij hanen. De staartveren van hanen zijn vaak langer en sierlijker.

Uiterlijk jongen

Kuikens zijn bedekt met dons, meestal geel, bruin of zwart, vaak met strepen of vlekken. Ze missen de ontwikkelde kammen en lellen van volwassen vogels. Naarmate ze ouder worden, ontwikkelen ze hun volwassen verenkleed en secundaire geslachtskenmerken.

Seizoensveranderingen

Geen specifieke seizoensgebonden veranderingen in verenkleed zoals bij wilde vogels. Rassen behouden hun kenmerkende verenkleed het hele jaar door. Ruit (vervelling) vindt jaarlijks plaats, waarbij oude veren worden vervangen door nieuwe.

Geslachtsdimorfisme

Sterk uitgesproken. Hanen zijn groter, hebben een grotere en prominentere kam en lellen, langere en sierlijkere staartveren, en vaak helderdere, meer uitgesproken kleuren in hun verenkleed. Ze bezitten ook sporen aan de poten. Hennen zijn kleiner, hebben kleinere kammen en lellen, kortere staartveren en een minder opvallend verenkleed.

Hoe herken je

1. 1

   Grootte en lichaamsbouw

   Let op de robuuste lichaamsbouw, de relatief korte, brede vleugels en de korte, opstaande staart. De grootte varieert sterk per ras, maar ze zijn over het algemeen groter en zwaarder dan de meeste wilde hoenderachtigen.

2. 2

   Kam en lellen

   De aanwezigheid van een vlezige kam op de kop en lellen onder de snavel is een zeer kenmerkend identificatiepunt. Deze zijn meestal rood en veel prominenter bij hanen.

3. 3

   Verenkleed

   De enorme variatie in verenkleedkleuren en -patronen is een duidelijke indicator van een huishoen. Van effen wit tot zwart, bruin, goud, zilver, gestreept of gespikkeld, de diversiteit is ongeëvenaard in de wilde vogelwereld.

4. 4

   Gedrag

   Het scharrelen op de grond, het pikken naar voedsel, de sociale interacties binnen een groep (pikorde) en de karakteristieke roep van de haan ('kukeleku') zijn allemaal duidelijke gedragskenmerken.

5. 5

   Vlucht

   De korte, krachtige, maar onhandige vlucht over korte afstanden is typisch voor kippen, in tegenstelling tot de langere, meer gestroomlijnde vlucht van veel wilde vogels.

Leefgebied en verspreiding

Biomen

Gedomesticeerd, dus te vinden in door mensen gecreëerde omgevingen zoals boerderijen, achtertuinen, pluimveebedrijven en soms in semi-wilde populaties rond menselijke nederzettingen.

Verspreidingsgebied

Wereldwijd verspreid, aanwezig op alle continenten behalve Antarctica, overal waar mensen ze houden.

Hoogtebereik

Van zeeniveau tot hoge berggebieden, afhankelijk van menselijke bewoning en landbouw.

Voorkeursomgevingen

Voorkeur voor open gebieden met toegang tot beschutting, voedsel en water. Ze scharrelen graag in graslanden, tuinen en bosranden, maar zijn volledig afhankelijk van de mens voor hun leefomgeving.

Gedrag

Activiteitstijd

Diurnaal (dagactief). Ze foerageren overdag en zoeken 's nachts een veilige zitplaats om te slapen.

Eetgewoonten

Omnivoor. Scharrelen op de grond naar zaden, granen, insecten, wormen, slakken, kleine reptielen en amfibieën. Ze pikken ook aan groenvoer en fruit. In gevangenschap worden ze vaak gevoerd met commercieel voer.

Sociaal gedrag

Zeer sociaal en leven in groepen met een duidelijke hiërarchie, de 'pikorde'. Er is vaak één dominante haan en meerdere dominante hennen. Ze communiceren via diverse vocalisaties en lichaamstaal.

Vliegpatroon

Kippen zijn geen sterke vliegers. Ze kunnen korte afstanden vliegen, voornamelijk om aan roofdieren te ontsnappen, over hekken te springen of naar een zitstok te vliegen. Hun vlucht is krachtig maar onhandig en van korte duur.

Trekpatroon

Niet-migrerend. Huishoenders zijn sedentair en blijven in de buurt van hun leefgebied.

Territoriaal gedrag

Hanen kunnen territoriaal zijn, vooral ten opzichte van andere hanen, om hun harem van hennen te beschermen. Hennen kunnen ook territoriaal zijn rond hun nestplaats.

Voortplanting

Broedseizoen

Het hele jaar door, afhankelijk van ras, lichturen en voeding. In natuurlijke omstandigheden is er vaak een piek in de lente en zomer.

Nestgewoonten

Hennen leggen eieren in een ondiepe depressie op de grond, vaak verborgen onder struiken of in een donkere, beschutte plek. In gevangenschap gebruiken ze legnesten. Ze bekleden het nest soms met wat stro of bladeren.

Legselgrootte

Meestal 6-12 eieren, maar kan variëren. Hennen kunnen meerdere legsels per jaar produceren.

Eierbeschrijving

Eieren zijn ovaal en variëren sterk in kleur en grootte afhankelijk van het ras. Kleuren kunnen wit, bruin, crème, blauw of groen zijn. De schaal kan glad of licht ruw zijn.

Broedperiode

21 dagen

Uitvliegperiode

Kuikens zijn nestvlieders en kunnen kort na het uitkomen al lopen en foerageren. Ze blijven echter enkele weken tot maanden onder de hoede van de moederhen.

Ouderlijke zorg

De hen broedt de eieren uit en zorgt voor de kuikens. Ze leidt ze naar voedsel en water, beschermt ze tegen gevaar en leert ze foerageren. Hanen nemen doorgaans geen deel aan de broedzorg, maar verdedigen de groep.

Waar te vinden

Veldtips

1. Luister naar geluiden. De karakteristieke 'kukeleku' van de haan of het 'tokken' van de hennen zijn vaak de eerste indicatie van hun aanwezigheid.
2. Zoek naar sporen van scharrelen. Kippen laten duidelijke sporen achter in de grond door hun scharrelgedrag, zoals kleine kuiltjes en omgewoelde aarde.
3. Observeer in de buurt van menselijke bewoning. Aangezien het gedomesticeerde dieren zijn, zijn ze vrijwel altijd te vinden in de nabijheid van mensen.

Gelijkende soorten

Snelle feiten

Gedomesticeerd sinds:

Ongeveer 8.000 jaar geleden

Oorsprong:

Zuidoost-Azië (Bankivahoen)

Wereldpopulatie:

Meer dan 25 miljard

Eierproductie:

Gemiddeld 250-300 eieren per jaar (leghennen)

Sociale structuur:

Pikorde

Leuke weetjes

• Kippen zijn afstammelingen van het Bankivahoen (Gallus gallus), een wilde hoenderachtige die nog steeds in Zuidoost-Azië voorkomt.
• Er zijn meer kippen op aarde dan mensen, waardoor ze de meest voorkomende vogelsoort zijn.
• Kippen kunnen dromen en vertonen REM-slaap, net als mensen.
• De kleur van de oorlellen van een hen kan vaak de kleur van de eieren voorspellen: witte oorlellen leggen meestal witte eieren, rode oorlellen leggen bruine eieren.
• Kippen hebben een uitstekend geheugen en kunnen meer dan 100 verschillende gezichten van mensen en dieren herkennen.

Wetenschappelijke classificatie

Rijk

Animalia

Stam

Chordata

Klasse

Aves

Orde

Galliformes

Familie

Phasianidae

Geslacht

Gallus

Soort

Gallus gallus domesticus

Ontdek de Huishoen