Zwarte Roodstaart

Over de soort

De Zwarte Roodstaart is een kleine, gedrongen zangvogel die bekend staat om zijn opvallende roestrode staart die vaak trilt. Het mannetje is overwegend donkergrijs tot zwart, terwijl het vrouwtje meer bruingrijs is. Het is een typische stadsvogel die zich heeft aangepast aan stedelijke en industriële omgevingen, maar ook in rotsachtige gebieden voorkomt.

Grootte en levensduur

Lengte

13-14.5 cm

Spanwijdte

23-26 cm

Gewicht

12-20 g

Levensduur

Gemiddeld 2-5 jaar in het wild, maximaal 10 jaar

Voedsel

Insectivoor, eet voornamelijk insecten en andere ongewervelden, aangevuld met bessen in de herfst en winter.

Fysieke kenmerken

Verenkleed

Volwassen mannetje: Diep roetzwart op kop, rug en borst, met een opvallende witte vleugelvlek (vooral zichtbaar in vlucht of bij rustende vogel). De buik is donkergrijs. De stuit en staart zijn helder roestrood, met donkere centrale staartpennen. Volwassen vrouwtje: Overwegend dof grijsbruin, lichter op de onderdelen. De stuit en staart zijn roestrood, vergelijkbaar met het mannetje, maar minder intens. Geen witte vleugelvlek.

Snavelvorm

Slanke, puntige snavel, donker van kleur.

Oogkleur

Donkerbruin

Pootkleur

Zwartachtig

Onderscheidende kenmerken

De trillende roestrode staart is het meest kenmerkende kenmerk. De witte vleugelvlek bij het mannetje is ook een belangrijk identificatiepunt. De gedrongen houding en het vaak rechtop zitten op uitkijkposten.

Uiterlijk jongen

Jonge vogels lijken op het vrouwtje, maar zijn meer gevlekt en gestreept op de bovendelen en borst, met een minder heldere roestrode staart. Ze missen de witte vleugelvlek van het volwassen mannetje.

Seizoensveranderingen

Geen significante seizoensgebonden veranderingen in het verenkleed, hoewel het verenkleed na de rui in de herfst frisser en intenser van kleur kan zijn.

Geslachtsdimorfisme

Sterk dimorf. Mannetjes zijn veel donkerder en hebben een witte vleugelvlek, terwijl vrouwtjes egaal grijsbruin zijn.

Hoe herken je

1. 1

   Staart

   Let op de roestrode staart die constant trilt, zelfs als de vogel stilzit. Dit is het meest onderscheidende kenmerk.

2. 2

   Kleur mannetje

   Zoek naar het roetzwarte lichaam met de opvallende witte vleugelvlek. De witte vleugelvlek is vooral goed te zien als de vogel zit of vliegt.

3. 3

   Kleur vrouwtje

   Het vrouwtje is egaal grijsbruin, zonder de witte vleugelvlek, maar heeft wel de roestrode staart.

4. 4

   Gedrag

   Zit vaak rechtop op een uitkijkpost (muur, dakrand, schoorsteen) en duikt dan naar de grond om insecten te vangen.

5. 5

   Zang

   Luister naar de korte, krassende zang met het kenmerkende 'knisperende' geluid.

Leefgebied en verspreiding

Biomen

Gematigde zones, bergachtige gebieden, stedelijke en industriële gebieden.

Verspreidingsgebied

Broedt in grote delen van Europa, Noordwest-Afrika en Centraal-Azië. Overwintert in Zuid-Europa, Noord-Afrika en het Midden-Oosten.

Hoogtebereik

Van zeeniveau tot 3000 meter in bergachtige gebieden.

Voorkeursomgevingen

Rotsachtige hellingen, steengroeven, ruïnes, industrieterreinen, stadscentra, daken van gebouwen, spoorwegemplacementen. Houdt van open, stenige structuren met schuilplaatsen.

Gedrag

Activiteitstijd

Diurnaal (dagactief).

Eetgewoonten

Zoekt voedsel voornamelijk op de grond, maar vangt ook insecten in de vlucht. Zit vaak op een uitkijkpost (muur, dak, tak) en duikt dan naar beneden om een prooi te pakken. Eet spinnen, kevers, vliegen, mieren, rupsen en in de herfst ook bessen zoals vlierbessen en bramen.

Sociaal gedrag

Meestal solitair of in paren tijdens het broedseizoen. Buiten het broedseizoen kunnen ze zich in kleine groepen verzamelen, vooral tijdens de trek.

Vliegpatroon

Snelle, golvende vlucht over korte afstanden. Vaak laag bij de grond of tussen gebouwen. Kan ook korte, snelle vluchten maken om insecten te vangen.

Trekpatroon

Deels trekvogel, deels standvogel. Populaties in Noord- en Oost-Europa trekken naar het zuiden voor de winter. West-Europese populaties zijn vaker standvogels of korte-afstandstrekkers. Trekt voornamelijk 's nachts.

Territoriaal gedrag

Mannetjes zijn territoriaal tijdens het broedseizoen en verdedigen hun broedgebied fel tegen indringers.

Voortplanting

Broedseizoen

April tot juli, vaak twee broedsels per jaar.

Nestgewoonten

Nestelt in holtes en spleten in rotswanden, muren, gebouwen, ruïnes of onder daken. Het nest is een slordig kommetje van gras, mos, wortels en bladeren, bekleed met haar en veren. Het vrouwtje bouwt het nest.

Legselgrootte

4-6 eieren

Eierbeschrijving

4-6 eieren, glanzend wit, soms met fijne roodbruine spikkels. Ongeveer 19 x 14 mm groot.

Broedperiode

12-13 dagen, voornamelijk door het vrouwtje.

Uitvliegperiode

12-18 dagen na uitkomst verlaten de jongen het nest. Ze worden daarna nog enkele dagen door beide ouders gevoerd.

Ouderlijke zorg

Beide ouders voeren de jongen, hoewel het vrouwtje het grootste deel van de incubatie en de eerste dagen van het voeren voor haar rekening neemt.

Waar te vinden

Veldtips

1. Zoek op hoge uitkijkposten. Zwarte Roodstaarten zitten graag op de hoogste punten van gebouwen, muren of rotsen om hun omgeving te overzien en prooien te spotten.
2. Let op de staartbeweging. De constante trilling van de roestrode staart is een uitstekende indicator, zelfs op afstand.
3. Luister naar de zang. De kenmerkende, wat schurende zang met het 'knisperende' geluid is onmiskenbaar en helpt bij het lokaliseren van de vogel.
4. Bezoek industriële of stedelijke gebieden. Dit zijn de favoriete habitats van de Zwarte Roodstaart, vooral in de broedtijd.

Gelijkende soorten

Snelle feiten

Habitatvoorkeur:

Stedelijk en rotsachtig

Opvallend kenmerk:

Trillende roestrode staart

Dieet:

Insecten en bessen

Zang:

Krassend met 'knisperend' geluid

Broedplaats:

Holtes in muren en gebouwen

Leuke weetjes

• De Zwarte Roodstaart heeft zich in de afgelopen eeuwen sterk aangepast aan de menselijke omgeving en is van oorsprong een bergbewoner die nu veel in steden voorkomt.
• Tijdens de Tweede Wereldoorlog profiteerde de Zwarte Roodstaart van de vele ruïnes in steden, wat leidde tot een sterke toename van de populatie in stedelijke gebieden.
• De wetenschappelijke naam 'Phoenicurus' komt van het Grieks 'phoinix' (rood) en 'oura' (staart), wat verwijst naar de opvallende staartkleur.
• Mannetjes kunnen al in hun eerste levensjaar broeden, hoewel hun verenkleed dan nog niet volledig is uitgekleurd en ze meer op vrouwtjes lijken.

Wetenschappelijke classificatie

Rijk

Animalia

Stam

Chordata

Klasse

Aves

Orde

Passeriformes

Familie

Muscicapidae

Geslacht

Phoenicurus

Soort

Phoenicurus ochruros

Ontdek de Zwarte Roodstaart