Czeczotka zwyczajna

O gatunku

Czeczotka zwyczajna to mały, krępy ptak wróblowaty, charakteryzujący się czerwoną czapeczką na głowie, ciemnym śliniakiem pod dziobem oraz czarno-białymi pasmami na skrzydłach. Samce mają różowy nalot na piersi, który u samic jest mniej wyraźny lub całkowicie brakujący. Ptak ten jest znany ze swoich inwazyjnych migracji, szczególnie w latach obfitego urodzaju nasion brzozy w tundrze.

Wielkość i długość życia

Długość

12-14 cm

Rozpiętość skrzydeł

20-24 cm

Waga

12-16 g

Długość życia

Do 8 lat w warunkach naturalnych

Pokarm

Głównie nasiona, zwłaszcza brzozy, olchy, wierzby i roślin zielnych. W okresie lęgowym uzupełnia dietę owadami.

Cechy fizyczne

Upierzenie

U dorosłych samców: czerwona czapeczka na czubku głowy, czarny 'śliniak' pod dziobem, szarobrązowy grzbiet z ciemnymi prążkami, biały spód. Piersi i boki różowo-czerwone. Skrzydła ciemne z dwoma jasnymi paskami. U samic czerwona czapeczka mniej intensywna, różowy nalot na piersiach często słabszy lub brakujący, spód bardziej prążkowany. Młode podobne do samic, ale bez różowego nalotu i z mniej wyraźną czapeczką.

Kształt dzioba

Mały, stożkowaty, ostry dziób, idealny do wydobywania nasion z szyszek i osłonek.

Kolor oczu

Ciemnobrązowe.

Kolor nóg

Ciemnobrązowe do czarniawych.

Cechy wyróżniające

Czerwona czapeczka, czarny 'śliniak', prążkowanie na bokach, dwa jasne paski na skrzydle, mały rozmiar, krępa sylwetka. Różowy nalot na piersi u samców.

Wygląd młodego

Młode ptaki są prążkowane na spodzie, brakuje im różowego nalotu na piersi, a czerwona czapeczka jest mniej widoczna lub brązowawa. Ogólnie bardziej brązowe niż dorosłe.

Zmiany sezonowe

Intensywność różowego ubarwienia u samców może być bardziej wyrazista w okresie lęgowym. Ogólnie upierzenie pozostaje podobne przez cały rok.

Dymorfizm płciowy

Wyraźny zwłaszcza w okresie lęgowym, samce mają intensywniejszy różowy nalot na piersi i policzkach.

Jak rozpoznać

1. 1

   Czerwona czapeczka

   Niewielka, czerwona plama na czubku głowy, obecna u obu płci, ale intensywniejsza u samców.

2. 2

   Czarny śliniak

   Mała, czarna plamka pod dziobem, wyraźna cecha identyfikacyjna.

3. 3

   Różowe naloty (u samców)

   Różowo-czerwone zabarwienie piersi i policzków u dorosłych samców, którego brakuje lub jest bardzo słabe u samic i młodych.

4. 4

   Prążkowanie

   Czarne prążki na bokach ciała i grzbiecie, widoczne szczególnie u samic i młodych.

5. 5

   Paski skrzydłowe

   Dwa jasne (białawe) paski na ciemnych skrzydłach.

6. 6

   Głos

   Charakterystyczne, nosowe, brzęczące głosy kontaktowe 'dżiiiiiiii' lub 'czek-czek-czek' są bardzo pomocne w identyfikacji, zwłaszcza w stadach.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Tundra, tajga, bory północne, górskie lasy, wrzosowiska.

Zasięg geograficzny

Obszary okołobiegunowe półkuli północnej, w tym Arktyka, subarktyka Europy, Azji i Ameryki Północnej. W Polsce głównie gatunek zimujący i przelotny, nielicznie lęgowy w górach (Sudety, Karpaty) i północno-wschodniej Polsce. W okresie inwazji może pojawiać się w całej Europie Środkowej.

Zakres wysokości

Od poziomu morza w tundrze, do wysokości powyżej linii drzew w górach.

Preferowane środowiska

Lasy brzozowe, olchowe, zarośla wierzbowe, otwarte przestrzenie z pojedynczymi drzewami, brzegi lasów, parki i ogrody miejskie w okresie zimowych migracji.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienny.

Zwyczaje pokarmowe

Żeruje głównie na nasionach, zwłaszcza brzozy i olchy, często wisząc głową w dół na cienkich gałązkach. Potrafi sprawnie wyjmować nasiona z szyszek. W okresie lęgowym zjada owady (chrząszcze, mszyce, gąsienice). Chętnie odwiedza karmniki, zwłaszcza z nasionami rzepaku i słonecznika.

Zachowania społeczne

Poza sezonem lęgowym tworzy duże, często mieszane stada z innymi ziarnojadami (np. czyżykami, makolągwami, dzwoncami). Jest towarzyski i głośny.

Wzór lotu

Falisty lot, z krótkimi seriami uderzeń skrzydeł, przeplatanymi momentami szybowania na złożonych skrzydłach. W stadach lot jest szybki i chaotyczny.

Migracja

Częściowo wędrowny, częściowo nomadyczny. Populacje północne są wędrowne, zimują na południe od obszarów lęgowych. W latach obfitości nasion na północy migracje są mniejsze; w latach niedoboru dochodzi do inwazji na południe, często masowych, docierając do Europy Środkowej i Południowej.

Terytorializm

Podczas sezonu lęgowego samce ustalają małe terytoria, ale lęgi mogą występować w luźnych koloniach.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Zazwyczaj od maja do lipca, w zależności od dostępności pożywienia (głównie nasion brzozy).

Zwyczaje gniazdowania

Gniazdo budowane nisko w gęstych krzewach lub niewielkich drzewach, często na brzozach, wierzbach lub jałowcach. Składa się z drobnych gałązek, traw, mchu, porostów, wyścielone delikatnymi piórkami i włosiem.

Wielkość lęgu

3-7 jaj (najczęściej 4-5).

Opis jaja

3-7 jaj, zazwyczaj 4-5. Jasnoniebieskawe lub zielonkawe, gęsto nakrapiane i plamkowane rdzawobrązowymi, purpurowymi lub czarnymi punktami, zwłaszcza na szerszym końcu.

Okres inkubacji

10-13 dni, wysiaduje głównie samica.

Okres opuszczania gniazda

Pisklęta opuszczają gniazdo po 12-14 dniach od wyklucia. Przez kilka dni są jeszcze dokarmiane przez rodziców.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice karmią pisklęta, głównie owadami w pierwszych dniach życia, a później nasionami.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Nasłuchiwanie. Zimowe stada czeczotek są często głośne, a ich nosowe głosy 'dżiiiiiiii' są łatwe do rozpoznania. Szukaj w koronach drzew liściastych – brzozowych i olchowych, gdzie żerują na nasionach.
2. Sprawdzanie karmników. W okresie zimowych inwazji, czeczotki masowo odwiedzają karmniki. Warto rozłożyć nasiona słonecznika, prosa, konopi lub rzepaku.
3. Obserwacja żerowania. Często wiszą do góry nogami na cienkich gałązkach, wygrzebując nasiona, co jest typowym zachowaniem tego gatunku.
4. Szukanie w stadach. Zimą często mieszają się z innymi ziarnojadami, takimi jak czyżyki, dzwonce czy makolągwy, dlatego warto dokładnie przeszukiwać zimujące stada.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Status lęgowy w Polsce:

Nieliczny, lokalnie, głównie w górach i na północnym wschodzie. Zimuje licznie, często inwazyjnie.

Główne pożywienie:

Nasiona brzozy i olchy.

Zdolności adaptacyjne:

Wysoko przystosowana do zimnych klimatów, dzięki gęstemu upierzeniu i zdolności do magazynowania tłuszczu.

Nazwa naukowa:

Acanthis flammea oznacza 'cierzysty/kolczasty płomienny', odnosząc się do małego rozmiaru i czerwonego koloru.

Ciekawostki

• Czeczotki są znane z 'inwazyjnych' migracji – w niektórych latach, z powodu niedoboru pożywienia na północy, masowo przemieszczają się na południe, pojawiając się w miejscach, gdzie normalnie ich nie ma.
• Potrafią przetrwać bardzo niskie temperatury dzięki gęstemu upierzeniu i zdolności do poszukiwania pokarmu w ekstremalnych warunkach.
• Chociaż są małymi ptakami, ich loty migracyjne mogą obejmować tysiące kilometrów.
• Często tworzą duże, hałaśliwe stada w okresie zimowym, liczące setki, a nawet tysiące osobników.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Zwierzęta (Animalia)

Typ

Strunowce (Chordata)

Gromada

Ptaki (Aves)

Rząd

Wróblowe (Passeriformes)

Rodzina

Łuszczaki (Fringillidae)

Rodzaj

Acanthis

Gatunek

Acanthis flammea

Poznaj Czeczotka zwyczajna