Mandarynka

O gatunku

Mandarynka to średniej wielkości kaczka o niezwykle barwnym upierzeniu, szczególnie u samców. Pochodzi z Azji Wschodniej, ale dzięki popularności w hodowli, utworzyła dzikie populacje w wielu regionach świata, w tym w Europie. Jest ceniona za swoją estetykę i uważana w kulturze azjatyckiej za symbol miłości i wierności.

Wielkość i długość życia

Długość

41-49 cm

Rozpiętość skrzydeł

65-75 cm

Waga

428-693 g

Długość życia

6-10 lat (do 20 lat w niewoli)

Pokarm

Wszystkożerna, głównie roślinna

Cechy fizyczne

Upierzenie

Samiec w szacie godowej jest niezwykle barwny: posiada duży, ceglastoczerwony wachlarz z piór na bokach, charakterystyczny, pomarańczowy 'żagiel' na grzbiecie (utworzony z lotek III rzędu), zielonozłoty czub, biały pasek nad okiem rozciągający się do tyłu głowy, fioletowo-brązową pierś z białymi pasami oraz lustrujące, zielono-niebieskie partie na skrzydłach. Spód ciała jest biały. Samica jest znacznie skromniej ubarwiona, dominują u niej barwy szaro-brązowe, z białym brzuchem, białym paskiem za okiem oraz białymi plamkami na bokach. Ma również mały, szarobrązowy czubek.

Kształt dzioba

Krótki, stożkowaty dziób. U samca czerwony z jasnym końcem, u samicy szaro-niebieski z ciemniejszą nasadą.

Kolor oczu

Ciemnobrązowe, niemal czarne.

Kolor nóg

Żółte do pomarańczowych, z czarnymi błonami pławnymi u obu płci.

Cechy wyróżniające

U samca najbardziej charakterystyczne są pomarańczowe 'żagle' na grzbiecie oraz biały pasek nad okiem. Samicę można odróżnić od innych kaczek po białym pasku za okiem i białych plamkach na bokach.

Wygląd młodego

Młode przypominają samice, ale mają bardziej matowe upierzenie, mniej wyraźny pasek za okiem i są ogólnie bledsze. Brak u nich żagli i innych ozdobnych piór samców.

Zmiany sezonowe

Samce po okresie lęgowym (późnym latem i wczesną jesienią) przechodzą szatę spoczynkową (zaćmieniową), która przypomina upierzenie samic, jednak dziób pozostaje czerwony. Około jesieni zaczynają ponownie przybierać jaskrawe upierzenie godowe.

Dymorfizm płciowy

Wyraźny. Samce są znacznie większe i jaskrawiej ubarwione, zwłaszcza w okresie godowym. Samice są mniejsze i mają kamuflujące, szarobrązowe upierzenie.

Jak rozpoznać

1. 1

   Samiec w szacie godowej

   Niezwykłe ubarwienie: pomarańczowe 'żagle' na grzbiecie, biały pasek za okiem, czerwony dziób, zielono-złoty czub. Brak jakiejkolwiek innej kaczki o podobnym wzorze upierzenia w Europie.

2. 2

   Samica

   Bardziej stonowana, brązowo-szara. Kluczowe cechy to biały pasek za okiem, białe plamki na bokach i szarobrązowy czub. Jest też mniejsza i ma smuklejszą sylwetkę niż typowe kaczki. Ma mały, szarobrązowy czubek.

3. 3

   Zachowanie

   Często przebywa w zadrzewionych obszarach w pobliżu wody, jest płochliwa. Młode pisklęta skaczące z dziupli drzew to unikalny widok.

4. 4

   Dziób

   U samca czerwony z jasnym końcem, u samicy szaro-niebieski. Charakterystyczny kształt i rozmiar odróżniają go od większości innych kaczek.

5. 5

   Gniazdowanie

   Gniazda w dziuplach drzew są bardzo specyficzne dla tego gatunku i Karolinki.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy liściaste i mieszane z dostępem do płytkich zbiorników wodnych, takich jak stawy, jeziora, potoki i rzeki.

Zasięg geograficzny

Naturalny zasięg obejmuje Azję Wschodnią (Chiny, Japonia, Korea, Daleki Wschód Rosji). Dzięki uciekinierom z hodowli, establishowane dzikie populacje występują w Europie (głównie Wielka Brytania, Holandia, Niemcy, Francja) oraz w niektórych częściach Ameryki Północnej.

Zakres wysokości

Nizinne obszary, zazwyczaj poniżej 1000 m n.p.m.

Preferowane środowiska

Cieniste, gęsto zadrzewione tereny w pobliżu wody, często z zalanymi drzewami lub dziuplami. Preferują spokojne wody z bogatą roślinnością brzegową, która zapewnia schronienie.

Zachowanie

Czas aktywności

Aktywne głównie o zmierzchu i o świcie (kreskularne), ale żerują także w ciągu dnia, szczególnie w zacisznych miejscach.

Zwyczaje pokarmowe

Żeruje głównie na płytkich wodach i na lądzie. Jej dieta obejmuje nasiona (zwłaszcza bukiew, żołędzie), orzechy, rośliny wodne, owady, ślimaki, małe ryby i płazy. Samce często karmią samice podczas zalotów.

Zachowania społeczne

Poza sezonem lęgowym mogą tworzyć małe stadka. W okresie lęgowym są monogamiczne i terytorialne. Samce angażują się w złożone zaloty. Mandarynki są stosunkowo płochliwe wobec ludzi.

Wzór lotu

Lot szybki i zwinny, często nisko nad wodą lub między drzewami. Potrafią latać w gęstym lesie dzięki swojej zwrotności. Przy starcie z wody potrafią gwałtownie wzbić się w powietrze.

Migracja

W swoim naturalnym, azjatyckim zasięgu, populacje północne są migrujące (zimują w południowych Chinach i Japonii), natomiast populacje w południowej części zasięgu są osiadłe. Populacje europejskie są w większości osiadłe.

Terytorializm

Samce bronią terytorium wokół gniazda podczas sezonu lęgowego, zwłaszcza przed innymi samcami mandarynki.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Zaczyna się zazwyczaj w kwietniu-maju. W Europie często wcześniej, od marca.

Zwyczaje gniazdowania

Mandarynki są nietypowe wśród kaczek, ponieważ gniazdują w dziuplach drzew, naturalnych zagłębieniach, norach lub opuszczonych norach dzięciołów, czasem nawet dość wysoko nad ziemią (do 10 m). Kaczka wysiaduje jaja samodzielnie.

Wielkość lęgu

9-12 jaj, średnio 10.

Opis jaja

Składają 9-12 jaj. Jaja są białe lub kremowe, gładkie i owalne.

Okres inkubacji

Około 28-30 dni.

Okres opuszczania gniazda

Pisklęta opuszczają dziuplę w ciągu 24-48 godzin po wykluciu, skacząc z wysokości na ziemię (są bardzo lekkie i dobrze amortyzują upadek, bez obrażeń). Są samodzielne. Dorastają do lotności w wieku około 40-45 dni.

Opieka rodzicielska

Tylko samica opiekuje się pisklętami po wykluciu. Samiec zazwyczaj opuszcza samicę niedługo po rozpoczęciu wysiadywania, aby przejść pierzenie.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Cisza i cierpliwość. Mandarynki są płochliwe, dlatego należy zachować ciszę i poruszać się powoli. Często wymagana jest cierpliwość, aby je zaobserwować.
2. Szukaj wcześnie rano lub późnym popołudniem. Są najbardziej aktywne o zmierzchu, więc wschód i zachód słońca to najlepszy czas na ich obserwację, zwłaszcza gdy wychodzą na żerowiska.
3. Obserwuj w pobliżu zarośli i cienistych miejsc. Często ukrywają się w gęstej roślinności nadbrzeżnej lub pod zwisającymi gałęziami.
4. Zwracaj uwagę na dziuple drzew. W okresie lęgowym ptaki te często wchodzą i wychodzą z dziupli. Jest to szczególnie ważne, aby znaleźć samice i ewentualnie pisklęta.
5. Używaj lornetki. Z uwagi na ich płochliwość i często maskujące zachowanie w środowisku leśnym, lornetka jest niezbędna do szczegółowej obserwacji.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Status w kulturze:

W Chinach i Japonii jest symbolem wierności małżeńskiej i miłości.

Gniazdowanie:

Gniazduje w dziuplach drzew, co jest rzadkością wśród kaczek.

Pochodzenie:

Azja Wschodnia, ale populacje dzikie w Europie są osiadłe i pochodzą od ptaków uciekłych z hodowli.

Lot piskląt:

Pisklęta skaczą z dziupli drzew na ziemię w ciągu kilku dni po wykluciu.

Szata zaćmieniowa:

Samce po lęgach na krótko upodabniają się do samic.

Ciekawostki

• W Chinach podarowanie pary mandarynek to życzenie szczęśliwego i wiernego małżeństwa.
• Mandarynki są jednymi z niewielu gatunków kaczek, które są zdolne do chwytania gałęzi stopami.
• Mają zdolność do niezwykle cichego i niemal bezszelestnego lotu przez gęsty las.
• Ich intensywne ubarwienie samców służy nie tylko do prezentacji, ale również jako forma kamuflażu w nieregularnym świetle przechodzącym przez liście drzew, zacierając kontury ptaka.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Anseriformes

Rodzina

Anatidae

Rodzaj

Aix

Gatunek

Aix galericulata

Poznaj Mandarynka