Kaczka karolińska

O gatunku

Kaczka karolińska (Aix sponsa), znana również jako kaczka leśna, to średniej wielkości kaczka z rodziny kaczkowatych, słynąca z niezwykle barwnego upierzenia samca. Jest to gatunek pochodzący z Ameryki Północnej, ale często spotykany w hodowlach i jako uciekinier w Europie. Charakteryzuje się preferencją dla zalesionych terenów wodnych, gdzie gniazduje w dziuplach drzew.

Wielkość i długość życia

Długość

47-54 cm

Rozpiętość skrzydeł

66-73 cm

Waga

450-860 g

Długość życia

3-4 lata w naturze, do 15 lat w niewoli

Pokarm

Wszystkożerna, głównie roślinna (nasiona, żołędzie, owoce, rośliny wodne), uzupełniana bezkręgowcami (owady, ślimaki) i małymi rybami.

Cechy fizyczne

Upierzenie

Samiec w szacie godowej jest spektakularnie ubarwiony: głowa i czubek zielono-fioletowe z białymi paskami, czerwone oczy, biały pasek na gardle. Pierś kasztanowata z białymi plamkami, boki żółtawe, grzbiet ciemny, opalizujący. Samica jest znacznie skromniej ubarwiona, głównie brązowo-szara z białym pierścieniem wokół oka i białym paskiem za okiem, oraz białym podbrzuszem. Obie płcie mają charakterystyczny, długi czub na głowie.

Kształt dzioba

Dziób stosunkowo krótki, u samca czerwony z czarnym końcem i żółtą nasadą, u samicy ciemnoszary z pomarańczową plamą na końcu i żółtą nasadą.

Kolor oczu

Czerwone u samca, ciemnobrązowe u samicy.

Kolor nóg

Żółto-pomarańczowe u obu płci, z ciemniejszymi błonami pławnymi.

Cechy wyróżniające

Charakterystyczny czub na głowie, unikalny wzór białych pasków na głowie samca, biały pierścień wokół oka samicy. W locie widoczne są białe brzuchy i ciemne skrzydła.

Wygląd młodego

Młode ptaki przypominają samicę, ale są bardziej matowe, z mniej wyraźnym wzorem na głowie. Samce stopniowo nabierają barw dorosłych w pierwszym roku życia.

Zmiany sezonowe

Samiec po okresie lęgowym (od lipca do września) przechodzi w szatę spoczynkową (zaćmieniową), która przypomina upierzenie samicy, ale zachowuje czerwony dziób i oczy. W tym okresie jest mniej barwny i trudniejszy do odróżnienia od samicy.

Dymorfizm płciowy

Wyraźny dymorfizm płciowy, samiec znacznie barwniejszy i większy od samicy, szczególnie w okresie godowym.

Jak rozpoznać

1. 1

   Upierzenie samca

   Szukaj jaskrawo ubarwionej głowy z zielono-fioletowym połyskiem i wyraźnymi białymi paskami, czerwonych oczu i czerwonego dzioba z żółtą nasadą. Pierś kasztanowata z białymi plamkami.

2. 2

   Upierzenie samicy

   Zwróć uwagę na biały pierścień wokół oka i biały pasek za okiem na szaro-brązowej głowie. Dziób ciemnoszary z pomarańczową plamą na końcu.

3. 3

   Kształt ciała i czub

   Obie płcie mają charakterystyczny, wydłużony czub na głowie, który jest bardziej widoczny u samca.

4. 4

   Środowisko

   Szukaj w zalesionych zbiornikach wodnych, starorzeczach, stawach z dużą ilością drzew, zwłaszcza tych z dziuplami.

5. 5

   Głos

   Słuchaj gwizdzącego "jiiii" samca i głośnego "łiiik-łiiik-łiiik" samicy.

6. 6

   Zachowanie

   Obserwuj, czy ptak żeruje na powierzchni wody lub na lądzie, zbierając nasiona. Zwróć uwagę na zwinny lot między drzewami.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy liściaste i mieszane, tereny podmokłe, bagna, starorzecza, stawy, jeziora, rzeki o wolnym nurcie.

Zasięg geograficzny

Naturalnie występuje w Ameryce Północnej, od południowej Kanady po Meksyk. W Europie spotykana jako gatunek introdukowany lub uciekinier z hodowli, z lokalnymi populacjami lęgowymi w niektórych krajach (np. Wielka Brytania, Francja, Niemcy, Polska).

Zakres wysokości

Zazwyczaj na nizinach, do około 1000 m n.p.m.

Preferowane środowiska

Preferuje płytkie, zalesione zbiorniki wodne z dużą ilością roślinności wodnej i drzew z dziuplami w pobliżu wody. Ważna jest obecność starych drzew do gniazdowania.

Zachowanie

Czas aktywności

Głównie aktywna o świcie i zmierzchu, ale żeruje również w ciągu dnia.

Zwyczaje pokarmowe

Żeruje głównie na powierzchni wody lub w płytkiej wodzie, zanurzając głowę i szyję. Rzadziej nurkuje. Często żeruje również na lądzie, zbierając nasiona i żołędzie. Dieta zmienia się sezonowo, z większym udziałem bezkręgowców w okresie lęgowym.

Zachowania społeczne

Poza sezonem lęgowym tworzy małe grupy lub stada, ale w okresie lęgowym pary są terytorialne. Samce często rywalizują o samice. Jest stosunkowo płochliwa.

Wzór lotu

Lot szybki i zwinny, często manewrujący między drzewami. Skrzydła wydają charakterystyczny, świszczący dźwięk. Startuje z wody niemal pionowo.

Migracja

Populacje północnoamerykańskie są częściowo wędrowne, zimując na południu USA i w Meksyku. Populacje europejskie są zazwyczaj osiadłe lub odbywają krótkie przeloty.

Terytorializm

Pary są terytorialne w okresie lęgowym, broniąc obszaru wokół gniazda i żerowisk. Samce mogą być agresywne wobec innych samców.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Od marca do lipca, z kulminacją w kwietniu-maju.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazduje w dziuplach drzew, często wysoko nad ziemią i wodą. Może również korzystać ze sztucznych budek lęgowych. Samica wyściela dziuplę puchem. Jest to jeden z nielicznych gatunków kaczek gniazdujących w dziuplach.

Wielkość lęgu

6-15 jaj, średnio 9-12.

Opis jaja

Jaja kremowo-białe, gładkie, o wymiarach około 50 x 37 mm.

Okres inkubacji

28-32 dni, wyłącznie przez samicę.

Okres opuszczania gniazda

Pisklęta opuszczają dziuplę w ciągu 24 godzin od wyklucia, skacząc z wysokości na ziemię lub wodę. Są zdolne do lotu po 56-70 dniach.

Opieka rodzicielska

Samica opiekuje się pisklętami, prowadząc je do wody i ucząc żerowania. Samiec zazwyczaj opuszcza samicę wkrótce po rozpoczęciu inkubacji.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Cierpliwość i kamuflaż. Kaczki karolińskie są płochliwe. Najlepiej obserwować je z ukrycia, zwłaszcza o świcie i zmierzchu.
2. Lornetka. Niezbędna do podziwiania szczegółów upierzenia, zwłaszcza u samca.
3. Szukaj w dziuplach. W okresie lęgowym zwracaj uwagę na dziuple w drzewach w pobliżu wody, gdzie mogą gniazdować.
4. Słuchaj. Często łatwiej jest najpierw usłyszeć samicę, zanim się ją zobaczy.
5. Sprawdzaj lokalne doniesienia. W Europie, gdzie są to głównie uciekinierzy, warto sprawdzać lokalne grupy ornitologiczne lub fora, aby dowiedzieć się o miejscach ich występowania.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Status w Polsce:

Gatunek introdukowany, lokalnie lęgowy, głównie uciekinier z hodowli.

Gniazdowanie:

Wyłącznie w dziuplach drzew lub budkach lęgowych.

Dymorfizm płciowy:

Bardzo wyraźny, samiec znacznie barwniejszy.

Dieta:

Wszystkożerna, z przewagą roślinności.

Lot:

Szybki i zwinny, z charakterystycznym świstem skrzydeł.

Ciekawostki

• Kaczka karolińska jest jednym z niewielu gatunków kaczek, które gniazdują w dziuplach drzew, a pisklęta wyskakują z nich zaraz po wykluciu.
• Jej angielska nazwa "Wood Duck" (kaczka leśna) doskonale oddaje jej preferencje siedliskowe.
• Samiec kaczki karolińskiej jest uważany za jednego z najpiękniej ubarwionych ptaków wodnych na świecie.
• W Ameryce Północnej, dzięki programom ochrony i instalacji budek lęgowych, populacja kaczki karolińskiej znacznie się odbudowała po spadkach w XIX i XX wieku.
• Kaczki karolińskie potrafią chwytać owady w locie, co jest rzadkością wśród kaczek.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Anseriformes

Rodzina

Anatidae

Rodzaj

Aix

Gatunek

Aix sponsa

Poznaj Kaczka karolińska