Zimorodek zwyczajny

O gatunku

Zimorodek zwyczajny to mały, krępy ptak wodny, znany z jaskrawo ubarwionego upierzenia i charakterystycznego sposobu polowania na ryby. Jest to gatunek ściśle związany z czystymi, wolno płynącymi lub stojącymi wodami, bogatymi w drobną rybę. Jego obecność jest często wskaźnikiem dobrej jakości środowiska wodnego.

Wielkość i długość życia

Długość

16-17 cm

Rozpiętość skrzydeł

24-26 cm

Waga

25-40 g

Długość życia

Średnio 2-3 lata w naturze, maksymalnie do 15 lat

Pokarm

Mięsożerca, głównie ryby (do 12 cm długości), rzadziej owady wodne, skorupiaki, kijanki.

Cechy fizyczne

Upierzenie

Wierzch ciała, głowa i skrzydła są jaskrawo turkusowo-niebieskie, z metalicznym połyskiem. Grzbiet i kuper są jaśniejsze, niemal kobaltowe. Spód ciała jest rdzawobrązowy, przechodzący w biel na podbródku i gardle. Na karku widoczna jest rdzawa plama, a za okiem biała plama. Boki szyi mają rdzawą plamę.

Kształt dzioba

Długi, prosty, sztyletowaty dziób. U samca czarny, u samicy podstawa żuchwy jest czerwono-pomarańczowa.

Kolor oczu

Ciemnobrązowe, niemal czarne.

Kolor nóg

Czerwono-pomarańczowe, krótkie, z trzema palcami skierowanymi do przodu i jednym do tyłu, częściowo zrośniętymi.

Cechy wyróżniające

Jaskrawe, metalicznie połyskujące upierzenie, krępa sylwetka, krótki ogon, długi dziób. Charakterystyczny, szybki i prostoliniowy lot nisko nad wodą.

Wygląd młodego

Młode zimorodki są bardziej matowe w ubarwieniu, z mniej intensywnymi kolorami. Ich dziób jest krótszy i czarny, a nogi są ciemniejsze, często szarobrązowe. Mają również ciemniejsze, często brązowawe plamy na piersi.

Zmiany sezonowe

Brak znaczących zmian w upierzeniu między sezonami lęgowymi a nielęgowymi. Upierzenie jest stałe przez cały rok.

Dymorfizm płciowy

Samiec ma całkowicie czarny dziób. Samica ma czerwoną lub pomarańczową podstawę żuchwy, co jest najbardziej niezawodną cechą do rozróżnienia płci. Poza tym upierzenie jest identyczne.

Jak rozpoznać

1. 1

   Ubarwienie

   Szukaj jaskrawego, metalicznie turkusowo-niebieskiego grzbietu i rdzawobrązowego spodu. To najbardziej rzucająca się w oczy cecha.

2. 2

   Sylwetka

   Mały, krępy ptak z dużą głową, długim dziobem i bardzo krótkim ogonem.

3. 3

   Lot

   Szybki, prostoliniowy lot nisko nad wodą, często z towarzyszącym gwizdem.

4. 4

   Dziób

   Długi, prosty, sztyletowaty dziób. U samicy podstawa żuchwy jest czerwono-pomarańczowa.

5. 5

   Siedlisko

   Zawsze w pobliżu czystych wód: rzek, strumieni, jezior, stawów.

6. 6

   Głos

   Charakterystyczny, przenikliwy gwizd "cii-ii" lub "czii-ii" często zdradza jego obecność, zanim zostanie zauważony.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Słodkowodne ekosystemy, takie jak rzeki, strumienie, jeziora, stawy, kanały, rowy melioracyjne.

Zasięg geograficzny

Szeroko rozpowszechniony w Eurazji i północnej Afryce. Występuje od zachodniej Europy po Japonię, a także w częściach Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu. W Polsce jest gatunkiem lęgowym, występującym na terenie całego kraju, choć lokalnie jego liczebność może być zmienna.

Zakres wysokości

Zazwyczaj do 1000 m n.p.m., sporadycznie wyżej w górach, jeśli dostępne są odpowiednie siedliska wodne.

Preferowane środowiska

Czyste, płytkie wody z wolnym lub umiarkowanym nurtem, bogate w drobną rybę. Wymaga brzegów z pionowymi skarpami (gliniastymi lub piaszczystymi) do budowy nor lęgowych oraz dogodnych punktów obserwacyjnych (gałęzie, kamienie) nad wodą.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienny. Najbardziej aktywny wczesnym rankiem i późnym popołudniem.

Zwyczaje pokarmowe

Poluje z zasiadki, siedząc na gałęzi, kamieniu lub innym punkcie obserwacyjnym nad wodą. Po zauważeniu ofiary nurkuje pionowo w wodę, chwytając rybę dziobem. Po złowieniu ryby wraca na punkt obserwacyjny, ogłusza ją uderzeniami o gałąź i połyka głową naprzód. Potrafi nurkować na głębokość do 25 cm.

Zachowania społeczne

Zazwyczaj samotnik, poza okresem lęgowym. Pary łączą się tylko na czas rozrodu. Jest bardzo terytorialny, zwłaszcza w okresie lęgowym, broniąc swojego terytorium przed innymi zimorodkami.

Wzór lotu

Lot jest szybki, prostoliniowy, nisko nad powierzchnią wody, z charakterystycznym, szybkim trzepotaniem krótkich skrzydeł. Często wydaje przy tym przenikliwy gwizd.

Migracja

Większość populacji w Europie Środkowej jest osiadła lub odbywa krótkie wędrówki. W przypadku zamarznięcia wód, zimorodki mogą przemieszczać się na południe lub w rejony, gdzie woda pozostaje niezamarznięta. Populacje północne są bardziej migrujące.

Terytorializm

Silnie terytorialny, zwłaszcza w okresie lęgowym. Samiec aktywnie broni swojego terytorium lęgowego, które obejmuje odcinek rzeki lub brzegu zbiornika wodnego, zapewniający wystarczającą ilość pokarmu i miejsce na gniazdo.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Od marca/kwietnia do sierpnia/września. Często wyprowadza 2-3 lęgi w sezonie.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazdo budowane jest w norze wykopanej w pionowej skarpie ziemnej (gliniastej lub piaszczystej) nad wodą. Nora ma długość od 50 cm do 1 metra, zakończona jest komorą lęgową. Oboje rodzice kopią norę. Gniazdo nie jest wyścielane, jaja składane są bezpośrednio na ziemi, a później na ościach i resztkach pokarmu.

Wielkość lęgu

5-7 jaj

Opis jaja

Jaja są białe, błyszczące, owalne. Składane są w liczbie 5-7 sztuk.

Okres inkubacji

19-21 dni. Oboje rodzice wysiadują jaja.

Okres opuszczania gniazda

23-27 dni. Młode opuszczają gniazdo, gdy są w pełni opierzone i zdolne do lotu. Po opuszczeniu gniazda są jeszcze przez kilka dni karmione przez rodziców, ucząc się samodzielnego polowania.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice aktywnie uczestniczą w wysiadywaniu jaj i karmieniu piskląt. Po wylocie młodych, rodzice dzielą je na dwie grupy i każdy z rodziców opiekuje się jedną grupą, ucząc je polowania.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Cierpliwość i obserwacja. Zimorodki są płochliwe. Najlepiej obserwować je z ukrycia lub z daleka. Szukaj ich siedzących nieruchomo na gałęziach zwisających nad wodą lub na kamieniach.
2. Słuchaj. Często łatwiej jest usłyszeć zimorodka niż go zobaczyć. Jego przenikliwy gwizd jest bardzo charakterystyczny.
3. Wczesny ranek/późne popołudnie. To pory dnia, kiedy zimorodki są najbardziej aktywne i intensywnie polują.
4. Szukaj nor lęgowych. W okresie lęgowym, w pionowych skarpach nad wodą, można znaleźć otwory nor lęgowych, co wskazuje na obecność zimorodków w okolicy.
5. Czysta woda. Zimorodki są wskaźnikiem czystości wody, więc szukaj ich w miejscach o dobrej jakości środowiska wodnego.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Kolor:

Turkusowo-niebieski grzbiet, rdzawobrązowy spód

Dieta:

Głównie ryby

Siedlisko:

Czyste wody słodkie

Głos:

Przenikliwy gwizd "cii-ii"

Status:

Najmniejszej troski (Least Concern)

Ciekawostki

• Zimorodek potrafi nurkować z prędkością do 40 km/h, a jego oczy są przystosowane do widzenia zarówno w powietrzu, jak i pod wodą.
• Mimo swojej nazwy, zimorodek nie boi się zimy, o ile woda nie zamarza całkowicie. W przypadku mrozów potrafi przemieszczać się w poszukiwaniu niezamarzniętych odcinków rzek.
• Kształt dzioba zimorodka był inspiracją dla projektantów japońskich pociągów Shinkansen (bullet train), aby zmniejszyć opór powietrza i hałas przy wjeździe do tuneli.
• Zimorodki są bardzo wrażliwe na zanieczyszczenia wody i utratę siedlisk, dlatego ich obecność jest często traktowana jako wskaźnik zdrowego ekosystemu wodnego.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Coraciiformes

Rodzina

Alcedinidae

Rodzaj

Alcedo

Gatunek

Alcedo atthis

Poznaj Zimorodek zwyczajny