Cyraneczka

O gatunku

Cyraneczka to najmniejsza kaczka pływająca występująca w Europie. Charakteryzuje się szybkim i zwinnym lotem oraz wyraźnym dymorfizmem płciowym, szczególnie widocznym w szacie godowej samca. Jest gatunkiem wędrownym, szeroko rozpowszechnionym w Palearktyce i Nearktyce.

Wielkość i długość życia

Długość

34-38 cm

Rozpiętość skrzydeł

58-64 cm

Waga

200-450 g

Długość życia

Do 10-15 lat w naturze

Pokarm

Wszystkożerna, głównie roślinna z domieszką bezkręgowców

Cechy fizyczne

Upierzenie

Samiec w szacie godowej ma kasztanowobrązową głowę z szerokim, zielonym pasem biegnącym od oka do karku, obrzeżonym żółtą linią. Pierś jest żółtawa z ciemnymi plamkami, boki szare z delikatnym prążkowaniem, a grzbiet szary. Podogonie jest kremowo-żółte z czarnym obrzeżeniem. Lusterko na skrzydle jest metalicznie zielone, obrzeżone białymi paskami. Samica i samiec w szacie spoczynkowej są brązowo-szare, kreskowane, z ciemniejszym wierzchem i jaśniejszym spodem. Lusterko zielone jest widoczne u obu płci.

Kształt dzioba

Dziób jest stosunkowo krótki, smukły, ciemnoszary do czarnego.

Kolor oczu

Oczy są ciemnobrązowe.

Kolor nóg

Nogi są szaro-zielone.

Cechy wyróżniające

Małe rozmiary, zielone lusterko na skrzydle (widoczne w locie i u siedzących ptaków), charakterystyczny rysunek głowy samca w szacie godowej.

Wygląd młodego

Młode ptaki przypominają samice, ale są bardziej matowe i mają mniej wyraźne wzory. Lusterko jest mniej intensywne.

Zmiany sezonowe

Samiec zmienia szatę godową na szatę spoczynkową (zaćmieniową) latem (lipiec-sierpień), upodabniając się do samicy. Szata godowa pojawia się ponownie jesienią.

Dymorfizm płciowy

Wyraźny. Samiec w szacie godowej jest jaskrawo ubarwiony z charakterystycznym wzorem na głowie. Samica jest znacznie skromniej ubarwiona, brązowo-szara, podobna do samic innych kaczek, ale mniejsza.

Jak rozpoznać

1. 1

   Rozmiar

   Szukaj najmniejszej kaczki pływającej. Jest wyraźnie mniejsza od krzyżówki.

2. 2

   Głowa samca (szata godowa)

   Kasztanowobrązowa głowa z wyraźnym, metalicznie zielonym pasem biegnącym od oka do karku, obrzeżonym żółtą linią. To najbardziej charakterystyczna cecha.

3. 3

   Lusterko na skrzydle

   U obu płci i w każdej szacie widoczne jest metalicznie zielone lusterko na skrzydle, często obrzeżone białymi paskami. Jest to kluczowa cecha identyfikacyjna w locie i u siedzących ptaków.

4. 4

   Głos samca

   Charakterystyczny, wysoki, gwizdzący dźwięk 'kriik' lub 'kri-lik' jest łatwy do rozpoznania.

5. 5

   Sylwetka w locie

   Szybki, zwinny lot z krótkimi, ostro zakończonymi skrzydłami. Często lata w zwartych, szybko manewrujących stadach.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Słodkowodne mokradła, jeziora, stawy, rzeki, bagna, torfowiska, rozlewiska.

Zasięg geograficzny

Szeroko rozpowszechniona w Palearktyce (Europa, Azja) i Nearktyce (Ameryka Północna). W Polsce jest to liczny ptak lęgowy i przelotny, zimuje nielicznie.

Zakres wysokości

Głównie na nizinach, rzadziej w górach do około 1000 m n.p.m.

Preferowane środowiska

Preferuje płytkie zbiorniki wodne z bogatą roślinnością brzegową i podwodną, zarówno stojące, jak i wolno płynące. Ważna jest obecność gęstej roślinności do ukrycia gniazd i żerowania.

Zachowanie

Czas aktywności

Głównie dzienna, ale może żerować również o zmierzchu i w nocy.

Zwyczaje pokarmowe

Żeruje głównie na powierzchni wody lub płytko zanurzając głowę i szyję (tzw. 'tip-up feeding'). Dieta składa się z nasion roślin wodnych i traw, pędów, liści, a także drobnych bezkręgowców wodnych (owady, skorupiaki, mięczaki).

Zachowania społeczne

Poza sezonem lęgowym tworzy duże stada, często mieszane z innymi gatunkami kaczek. W okresie lęgowym żyje w parach, choć samce mogą być poligamiczne.

Wzór lotu

Lot jest bardzo szybki, zwinny i prostoliniowy, z szybkimi uderzeniami skrzydeł. Często lata w zwartych stadach, wykonując nagłe zwroty.

Migracja

Gatunek wędrowny. Ptaki z północnych rejonów Europy i Azji zimują w Europie Zachodniej i Południowej, Afryce Północnej, na Bliskim Wschodzie i w Azji Południowej. W Polsce przeloty wiosenne odbywają się od marca do kwietnia, jesienne od sierpnia do listopada. Nielicznie zimuje w Polsce na niezamarzających wodach.

Terytorializm

Samce bronią terytoriów lęgowych, ale nie są one tak ściśle wyznaczone jak u niektórych innych gatunków. Samice bronią miejsca gniazdowania.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Od kwietnia do lipca.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazdo to płytkie zagłębienie w ziemi, ukryte w gęstej roślinności blisko wody, wyścielone trawą, liśćmi i puchem. Buduje je wyłącznie samica.

Wielkość lęgu

8-11 jaj

Opis jaja

Jaja są kremowo-żółte lub zielonkawo-żółte, bez plamek. Wymiary: około 45 x 33 mm.

Okres inkubacji

21-23 dni

Okres opuszczania gniazda

25-30 dni. Młode są zagniazdownikami i opuszczają gniazdo krótko po wykluciu, podążając za matką.

Opieka rodzicielska

Wyłącznie samica opiekuje się jajami i pisklętami. Samiec opuszcza samicę wkrótce po rozpoczęciu inkubacji.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Obserwuj wczesnym rankiem lub późnym popołudniem. W tych porach dnia kaczki są często najbardziej aktywne w żerowaniu.
2. Szukaj w gęstej roślinności. Cyraneczki często ukrywają się wśród trzcin, sitowia i innej roślinności brzegowej. Lornetka jest niezbędna.
3. Zwróć uwagę na lot. Szybki i zwinny lot, często w zwartych grupach, jest charakterystyczny dla cyraneczek.
4. Słuchaj głosu samca. Charakterystyczny gwizd samca jest często pierwszym sygnałem obecności cyraneczki, zwłaszcza w okresie lęgowym.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Najmniejsza kaczka:

Najmniejsza kaczka pływająca w Europie.

Charakterystyczny gwizd:

Samiec wydaje rozpoznawalny, wysoki gwizd.

Zielone lusterko:

Metalicznie zielone lusterko na skrzydle jest cechą diagnostyczną.

Szybki lot:

Znana z bardzo szybkiego i zwinnego lotu.

Wędrowna:

Gatunek wędrowny, zimujący w cieplejszych rejonach.

Ciekawostki

• Nazwa 'cyraneczka' pochodzi prawdopodobnie od staropolskiego słowa 'cyran', oznaczającego małą kaczkę.
• Cyraneczki są jednymi z pierwszych kaczek, które przylatują na lęgowiska wiosną i jednymi z ostatnich, które odlatują jesienią.
• Podczas pierzenia samce tracą zdolność do lotu na około 3-4 tygodnie, ukrywając się w tym czasie w gęstej roślinności.
• Są doskonałymi nurkami, choć rzadko nurkują w poszukiwaniu pokarmu, preferując żerowanie na powierzchni lub płytko pod nią.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Anseriformes

Rodzina

Anatidae

Rodzaj

Anas

Gatunek

Anas crecca

Poznaj Cyraneczka