Pójdźka zwyczajna

O gatunku

Pójdźka zwyczajna to mała sowa o krępej budowie ciała, krótkim ogonie i dużej, płaskiej głowie. Jest znana z charakterystycznego, trochę nachmurzonego wyrazu twarzy. Aktywna głównie o zmierzchu i w nocy, ale często można ją zaobserwować także w ciągu dnia, szczególnie na otwartych przestrzeniach. Jest gatunkiem terytorialnym, często wracającym do tych samych miejsc lęgowych.

Wielkość i długość życia

Długość

21-27 cm

Rozpiętość skrzydeł

54-58 cm

Waga

160-200 g (samiec), 170-250 g (samica)

Długość życia

Do 10 lat w naturze, rekordowo do 18 lat w niewoli.

Pokarm

Głównie drobne ssaki (np. myszy, norniki, ryjówki), duże owady (np. chrząszcze, świerszcze), w sprzyjających warunkach także małe ptaki, jaszczurki, dżdżownice i płazy. Jest oportunistycznym drapieżnikiem.

Cechy fizyczne

Upierzenie

Ubarwienie wierzchu ciała jest brązowopopielate, obficie pokryte białymi lub kremowymi plamkami i smugami, co zapewnia doskonały kamuflaż. Spód ciała jest jaśniejszy, białawy lub żółtawy, z wyraźnymi, ciemnymi, podłużnymi smugami. Wokół oczu posiada białe 'brwi' nadające jej surowy wyraz. Brak wyraźnych pęczków piór na głowie ('uszu').

Kształt dzioba

Krótki, haczykowaty, żółtawy dziób z czarnym haczykiem na końcu.

Kolor oczu

Oczy są duże, cytrynowożółte, otoczone ciemniejszą obwódką, co dodatkowo podkreśla ich wyraz.

Kolor nóg

Nogi są w większości upierzone, ale widoczne części są żółtawe, a pazury ciemne.

Cechy wyróżniające

Płaska głowa bez 'uszu', krępa sylwetka, krótki ogon, wyraźne białe brwi nad żółtymi oczami. W locie widoczne szerokie, zaokrąglone skrzydła, z typowym 'płynnym' lotem. Często charakterystycznie kiwa głową lub robi przysiady gdy jest zaniepokojona.

Wygląd młodego

Młode pójdźki są podobne do dorosłych, ale ich upierzenie jest zazwyczaj bardziej jednolite i mniej wyraźne, z mniej kontrastowym wzorem. Barwa jest nieco bledsza i bardziej szara. Osobniki młodociane mają także krótsze lotki.

Zmiany sezonowe

Nie występują znaczące sezonowe zmiany w upierzeniu, barwa pozostaje stała przez cały rok.

Dymorfizm płciowy

Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego w upierzeniu. Samice są zazwyczaj nieco większe i cięższe od samców.

Jak rozpoznać

1. 1

   Sylwetka i rozmiar

   Mała, krępa sowa z dużą, płaską głową i krótkim ogonem. Często siedzi wyprostowana na słupie lub kamieniu.

2. 2

   Ubarwienie

   Brązowo-szary wierzch z białymi plamkami, jaśniejszy spód z podłużnymi smugami. Białe 'brwi' nad żółtymi oczami.

3. 3

   Oczy

   Duże, cytrynowożółte oczy nadające jej charakterystyczny, 'nachmurzony' wyraz.

4. 4

   Zachowanie

   Często aktywnie poluje w ciągu dnia, kiwa głową lub robi przysiady, nerwowo macha ogonem. W locie charakterystyczny, falujący tor lotu.

5. 5

   Głos

   Charakterystyczne, melodyjne 'guu-guuk' lub chrapliwe 'kek-kek-kek'.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Głównie obszary rolnicze, krajobrazy wiejskie, tereny otwarte z rozproszonymi drzewami, sady, parki, ruiny, cmentarze, kamieniołomy, tereny podmiejskie, stepy i półpustynie.

Zasięg geograficzny

Obszar Palearktyki: Europa (z wyjątkiem północnej Skandynawii, Irlandii), północna Afryka, Bliski Wschód i Azja Środkowa, aż po wschodnie Chiny i Koreę. W Polsce występuje na terenie całego kraju, ale populacja jest rozproszona i lokalnie zanika.

Zakres wysokości

Występuje od poziomu morza do około 2000-2800 m n.p.m. w górach, w zależności od regionu.

Preferowane środowiska

Preferuje mozaikowe krajobrazy, gdzie pola uprawne przeplatają się z zadrzewieniami, starymi budynkami gospodarczymi, stodołami, zrujnowanymi obiektami, dziuplastymi drzewami i skarpami. Ważna jest dostępność kryjówek do gniazdowania i żerowania.

Zachowanie

Czas aktywności

Głównie aktywna o zmierzchu i o świcie (krepuskularna). Może polować i wydawać głosy również w pełnej nocy oraz, co jest charakterystyczne dla tego gatunku, w ciągu dnia, zwłaszcza w pochmurne dni lub gdy w pobliżu znajdują się kryjówki.

Zwyczaje pokarmowe

Głównie poluje na otwartych terenach, często czatując z niskiego punktu obserwacyjnego, takiego jak słup, płot, kamień lub gałąź. Może również biegać za ofiarą na ziemi. Aktywna głównie o zmierzchu i świcie, ale poluje także w ciągu dnia, szczególnie gdy ma młode lub brakuje pokarmu. Złapaną zdobycz rozszarpuje na kawałki lub połyka w całości. Niestrawione resztki (kości, sierść) są regularnie zwracane w postaci wypluwek.

Zachowania społeczne

Pójdźki są zazwyczaj monogamiczne i terytorialne, żyjące samotnie lub w parach. Tworzą trwałe pary lęgowe, często na całe życie. Poza okresem lęgowym pozostają w obrębie swojego terytorium. Młode po opuszczeniu gniazda rozpraszają się, by znaleźć własne terytoria.

Wzór lotu

Lot jest falujący, z krótkimi seriami uderzeń skrzydeł przeplatanymi ślizgami. Zazwyczaj nisko nad ziemią. Na krótkich dystansach lot wydaje się szybki i zwinny, z dużą manewrowością.

Migracja

Jest to gatunek osiadły. Tylko młode osobniki mogą rozpraszać się na krótkie dystanse w poszukiwaniu nowych terytoriów, rzadko migrując na większe odległości. Zazwyczaj pozostają w obrębie swojego obszaru lęgowego przez cały rok.

Terytorializm

Silnie terytorialna. Samiec aktywnie broni terytorium lęgowego przed intruzami, zwłaszcza w okresie rozrodu. Zajmuje stały obszar, który często wykorzystuje przez lata, a nawet całe życie.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Od marca do lipca, z kulminacją składania jaj w kwietniu i maju.

Zwyczaje gniazdowania

Nie buduje skomplikowanych gniazd. Jaja składa bezpośrednio na podłożu w szczelinach skalnych, dziuplach drzew (zwłaszcza starych wierzbach), opuszczonych norach lisów lub królików, starych budynkach (stodoły, ruiny, strychy), stertach kamieni lub drewna, a także w sztucznych skrzynkach lęgowych. Często wykorzystuje te same miejsca przez wiele lat.

Wielkość lęgu

Zazwyczaj 3-5 jaj, rzadziej 2-8, w zależności od dostępności pokarmu.

Opis jaja

Jaja są białe, matowe, o kształcie prawie kulistym. Składane w odstępach 1-2 dniowych.

Okres inkubacji

Inkubaacja trwa 28-30 dni i jest wykonywana głównie przez samicę. Samiec w tym czasie dostarcza jej pożywienie.

Okres opuszczania gniazda

Młode opuszczają gniazdo po około 30-35 dniach od wyklucia. Przez następne 2-3 tygodnie pozostają w pobliżu gniazda i są karmione przez rodziców, stopniowo ucząc się samodzielności.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice aktywnie uczestniczą w wychowaniu młodych, choć samica głównie wysiaduje jaja i ogrzewa pisklęta, a samiec dostarcza pokarm. Po wykluciu oboje rodzice polują i karmią potomstwo.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Czas obserwacji. Pójdźka jest aktywna o zmierzchu, świcie, a często także w ciągu dnia, zwłaszcza w pochmurne dni. Najłatwiejsza do zaobserwowania, gdy siedzi na punkcie obserwacyjnym.
2. Wykorzystanie głosu. Poznaj głosy pójdźki i słuchaj ich w okolicach potencjalnych siedlisk. Głosowanie jest intensywne w okresie lęgowym.
3. Szukaj wypluwek. Pod potencjalnymi miejscami spoczynku lub gniazdowania szukaj wypluwek – świadectwa obecności sowy, zawierających niestrawione resztki pokarmu.
4. Cierpliwość i cisza. Pójdźki są płochliwe. Obserwuj z daleka, używając lornetki, i staraj się nie płoszyć ptaka. Długie, ciche czekanie przynosi najlepsze rezultaty.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Status w Polsce:

Silnie zagrożony (EN), objęta ścisłą ochroną

Główny pokarm:

Drobne ssaki i duże owady

Aktywność:

Zmierzchowo-nocna, ale często dzienna

Główna cecha:

Żółte oczy z białymi 'brwiami' i płaska głowa

Typ gniazda:

Dziuple, szczeliny, otwory w budynkach

Ciekawostki

• W starożytnej Grecji pójdźka była symbolem mądrości i towarzyszyła bogini Atenie, stąd jej nazwa rodzajowa 'Athene'.
• Pójdźki potrafią biegać po ziemi za ofiarą, co jest nietypowe dla sów.
• Potrafią obrócić głowę o około 270 stopni w każdą stronę, co kompensuje brak ruchomości gałek ocznych.
• W Polsce ich populacja drastycznie spadła w wyniku intensyfikacji rolnictwa, likwidacji przydrożnych drzew i dziuplastych wierzb, a także stosowania pestycydów.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Zwierzęta (Animalia)

Typ

Strunowce (Chordata)

Gromada

Ptaki (Aves)

Rząd

Sowokształtne (Strigiformes)

Rodzina

Puszczykowate (Strigidae)

Rodzaj

Pójdźka (Athene)

Gatunek

Pójdźka zwyczajna (Athene noctua)

Poznaj Pójdźka zwyczajna