Jastrząb rdzawosterny

O gatunku

Jastrząb rdzawosterny (Buteo jamaicensis) to średniej wielkości ptak drapieżny z rodziny jastrzębiowatych, szeroko rozpowszechniony w Ameryce Północnej i części Ameryki Środkowej. Jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych ptaków drapieżnych na kontynencie, charakteryzującym się krępą budową ciała, szerokimi skrzydłami i krótkim ogonem. Nazwa gatunkowa nawiązuje do charakterystycznego, rdzawego ubarwienia ogona dorosłych osobników. Jastrzębie te są doskonałymi myśliwymi, polującymi głównie na małe ssaki i ptaki. Są ptakami oportunistycznymi i szybko adaptują się do różnorodnych środowisk, od lasów po tereny otwarte, a nawet obszary miejskie.

Wielkość i długość życia

Długość

45-65 cm

Rozpiętość skrzydeł

110-145 cm

Waga

690-1600 g (samice zwykle większe i cięższe od samców)

Długość życia

Średnio 10-15 lat na wolności, rekordowo do 30 lat w niewoli.

Pokarm

Głównie małe ssaki (gryzonie, króliki, zające), ptaki (od wróbli po kuropatwy), węże, jaszczurki, rzadziej owady i padlina.

Cechy fizyczne

Upierzenie

Ubarwienie jest bardzo zmienne w zależności od podgatunku i warunków geograficznych. Generalnie dorosłe osobniki mają ciemne brązowe upierzenie na grzbiecie i jasny spód ciała, często z ciemnym pasem brzusznym. Najbardziej charakterystyczną cechą jest ceglastoczerwony ogon z wąskim, czarnym paskiem końcowym u dorosłych osobników. Na spodniej części skrzydeł widoczne są ciemne obrzeżenia tylnej krawędzi i ciemne znaczenia na nadgarstkach.

Kształt dzioba

Mocny, haczykowato zagięty dziób, typowy dla drapieżników, przystosowany do rozrywania zdobyczy. Kolor dzioba u podstawy jest żółty, a na końcu ciemny.

Kolor oczu

Dojrzałe osobniki mają ciemne, brązowe tęczówki. Młode ptaki mają jaśniejsze, szaro-żółte oczy, które ciemnieją z wiekiem.

Kolor nóg

Żółte nogi i stopy z czarnymi szponami.

Cechy wyróżniające

Czerwony ogon u dorosłych, ciemny pas brzuszny, ciemne znaczenia na nadgarstkach i ciemne obrzeżenia skrzydeł widoczne w locie. Krępa budowa ciała, szerokie skrzydła i krótki ogon.

Wygląd młodego

Młode jastrzębie rdzawosterne mają ogon z licznymi wąskimi, ciemnymi paskami (nie jednolity czerwony kolor). Mają jaśniejsze tęczówki (szaro-żółte) oraz często wyraźniejszy pas brzuszny. Upierzenie na grzbiecie jest bardziej pasiasto-cętkowane niż u dorosłych.

Zmiany sezonowe

Brak znaczących sezonowych zmian w upierzeniu. Jedynie ubarwienie może być bardziej wypłowiałe pod koniec sezonu lęgowego, przed pierzeniem.

Dymorfizm płciowy

Niewielki dymorfizm płciowy. Samice są zazwyczaj nieco większe i cięższe niż samce, ale upierzenie obu płci jest identyczne.

Jak rozpoznać

1. 1

   Czerwony ogon

   Najbardziej charakterystyczna cecha dorosłych osobników. Ogon jest ceglastoczerwony od góry i od spodu (choć od spodu może być bladopomarańczowy), z wąskim, czarnym paskiem końcowym. Widoczny zarówno w locie, jak i gdy ptak siedzi.

2. 2

   Pas brzuszny

   U wielu osobników, zwłaszcza u podgatunków wschodnich i centralnych, widoczny jest ciemny V-kształtny pas lub szereg plamek na jasnym spodzie brzucha. Nie zawsze jest wyraźny, ale w połączeniu z innymi cechami jest dobrym wskaźnikiem.

3. 3

   Znaczenia na nadgarstkach

   Na spodniej stronie skrzydeł, w okolicy "nadgarstków" (zagięć skrzydeł), często widoczne są ciemne plamy lub rozjaśnienia, tworzące charakterystyczny wzór. Lotki pierwszorzędowe na spodzie są jaśniejsze u podstawy.

4. 4

   Sylwetka w locie

   Szerokie, zaokrąglone skrzydła i krótki ogon. Często krąży na prądach wznoszących, utrzymując skrzydła lekko uniesione w kształcie litery V (płytkie dihedralne) lub płasko. Lot jest powolny i majestatyczny.

5. 5

   Głos

   Chrapliwy, zgrzytliwy okrzyk "kriii-iiii-ar" opadający na końcu. Bardzo rozpoznawalny dźwięk.

6. 6

   Młode osobniki

   Młode nie mają czerwonego ogona, zamiast tego ich ogon jest delikatnie paskowany na brązowo-biało. Mają jaśniejsze oczy i często bardziej wyraźny pas brzuszny. Cechy te zmieniają się po pierwszym roku życia.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy umiarkowane, lasy subtropikalne, sawanny, stepy, góry, pustynie, tereny rolnicze, obszary miejskie i podmiejskie.

Zasięg geograficzny

Cała Ameryka Północna, od Alaski i Kanady na północy, przez Stany Zjednoczone po Meksyk i Amerykę Środkową, aż do Karaibów.

Zakres wysokości

Od poziomu morza do około 3000 metrów n.p.m., a w niektórych regionach górskich nawet wyżej.

Preferowane środowiska

Preferują otwarte tereny do polowania z rozrzuconymi drzewami, słupami lub wysokimi punktami obserwacyjnymi, takimi jak skraje lasów, pola uprawne, łąki, ale również dobrze radzą sobie w środowiskach miejskich z dostępem do otwartych przestrzeni.

Zachowanie

Czas aktywności

Aktywne głównie w ciągu dnia (dzienne drapieżniki).

Zwyczaje pokarmowe

Jastrzębie rdzawosterne są drapieżnikami zasiadającymi lub krążącymi. Najczęściej polują z wysokich grzęd (drzewa, słupy, klify), wypatrując zdobyczy, a następnie wykonują szybki, gwałtowny atak. Potrafią również krążyć na dużych wysokościach, wypatrując ofiar na ziemi. Są bardzo oportunistyczne i dostosowują swoją dietę do dostępności pokarmu.

Zachowania społeczne

Zazwyczaj są ptakami samotnymi poza sezonem lęgowym. Podczas migracji mogą tworzyć luźne grupy. W okresie lęgowym są monogamiczne i terytorialne, broniąc gniazda i swojego terytorium przed intruzami.

Wzór lotu

Lot jest potężny, często z żaglowaniem na rozłożonych skrzydłach wykorzystując prądy wznoszące. W locie widoczne są szerokie, zaokrąglone skrzydła i krótki ogon. Podczas polowania mogą wykonywać szybkie, dynamiczne loty pościgowe lub nagłe, pionowe opadanie.

Migracja

Większość populacji jest osiadła, szczególnie w cieplejszych regionach. Populacje z północnych rejonów (Kanada, północne USA) są wędrowne, przemieszczając się na południe na zimę. Migracje odbywają się pojedynczo lub w małych, luźnych grupach, głównie w ciągu dnia. Wiosenna migracja następuje od marca do maja, jesienna od września do listopada.

Terytorializm

Bardzo terytorialne w okresie lęgowym. Para jastrzębi intensywnie broni swojego gniazda i obszaru żerowania przed innymi jastrzębiami i drapieżnikami.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Luty-lipiec, zależy od regionu. W cieplejszych obszarach lęgi mogą rozpoczynać się wcześniej, w chłodniejszych później.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazdo to duża platforma zbudowana z gałęzi i patyków, wyścielona kawałkami kory, liśćmi, trawą i futrem. Budowane jest wysoko na drzewie (często na rozwidleniu), na klifie lub na sztucznych konstrukcjach, takich jak wieże czy budynki. Para może wiele lat używać tego samego gniazda lub budować nowe w pobliżu.

Wielkość lęgu

Zazwyczaj 2-3 jaja, choć może wahać się od 1 do 5.

Opis jaja

2-4 jaj (rzadziej 1 lub 5), owalne, białe lub białawe, często z brązowymi lub purpurowymi plamkami.

Okres inkubacji

28-35 dni, wysiadywane głównie przez samicę, choć samiec może ją zastępować na krótkie okresy.

Okres opuszczania gniazda

42-46 dni od wyklucia. Młode opuszczają gniazdo, ale pozostają w pobliżu, będąc karmione przez rodziców przez kilka tygodni po pierzeniu.

Opieka rodzicielska

Oba ptaki wychowują i karmią pisklęta. Samiec dostarcza większość pożywienia w pierwszych tygodniach po wykluciu, a samica spędza więcej czasu w gnieździe, opiekując się młodymi. Po opuszczeniu gniazda przez młode, rodzice nadal je dokarmiają i uczą polowania przez około miesiąc.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Wpatruj się w niebo. Jastrzębie te często krążą na dużych wysokościach, wykorzystując prądy termiczne. Lornetka jest niezbędna do ich zidentyfikowania.
2. Szukaj na grzędach. Siedzą na wysokich punktach, takich jak samotne drzewa, słupy telegraficzne, latarnie, znaki drogowe czy krawędzie budynków, wypatrując zdobyczy.
3. Naucz się rozpoznawać głos. Głośny, chrapliwy okrzyk jest często pierwszym sygnałem ich obecności, zwłaszcza w lesistych obszarach.
4. Obserwuj migracje. Wiosną i jesienią w niektórych rejonach można zaobserwować większe koncentracje migrujących jastrzębi.
5. Zwracaj uwagę na ogon. Czerwony ogon u dorosłych jest nieomylnym znakiem. U młodych szukaj delikatnego paskowania.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Najczęściej spotykany:

Jeden z najczęściej spotykanych i najbardziej rozpoznawalnych jastrzębi w Ameryce Północnej.

Adaptowalność:

Wysoce adaptowalny do różnorodnych siedlisk, od pustyni po lasy i miasta.

Polowanie:

Głównie poluje z zasiadki, ale także krążąc. Doskonały łowca małych ssaków.

Głos filmowy:

Jego okrzyk jest często używany w filmach jako głos orła bielika ze względu na swoją imponującą naturę.

Różnorodność:

Posiada wiele podgatunków o zróżnicowanym upierzeniu w zależności od regionu geograficznego.

Ciekawostki

• Jastrząb rdzawosterny jest tak powszechny, że często nazywany jest 'butem latającym po podwórku' (ang. 'chicken hawk', choć nazwa ta jest myląca, gdyż rzadko poluje na kurczaki).
• Para jastrzębi rdzawosternych może używać tego samego gniazda przez wiele lat, czasem nawet przez dziesięciolecia.
• Mimo swojej drapieżnej natury, są niezwykle ważnymi regulatorami populacji gryzoni w ekosystemach.
• Podczas tokowania samce wykonują powietrzne popisy akrobatyczne, w tym strome nurkowania i beczki.
• Są niezwykle wzrokowymi łowcami; ich wzrok jest około 8 razy lepszy niż wzrok człowieka.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Zwierzęta

Typ

Strunowce

Gromada

Ptaki

Rząd

Jastrzębiowe

Rodzina

Jastrzębiowate

Rodzaj

Buteo

Gatunek

Buteo jamaicensis

Poznaj Jastrząb rdzawosterny