Dzwoniec zwyczajny

O gatunku

Dzwoniec zwyczajny to średniej wielkości ptak śpiewający z rodziny łuszczaków, charakteryzujący się krępą budową ciała, stosunkowo dużą głową i stożkowatym dziobem. Samce wyróżniają się jaskrawożółtymi piórami na skrzydłach i ogonie, co jest kluczową cechą identyfikacyjną. Jest to gatunek pospolity i szeroko rozpowszechniony w Europie, północnej Afryce i zachodniej Azji, często spotykany w siedliskach antropogenicznych.

Wielkość i długość życia

Długość

14-16 cm

Rozpiętość skrzydeł

25-28 cm

Waga

25-35 g

Długość życia

2-5 lat (maksymalnie do 10 lat w niewoli)

Pokarm

Ziarnojad (głównie nasiona, zwłaszcza chwastów i drzew liściastych, uzupełniane owadami w okresie lęgowym)

Cechy fizyczne

Upierzenie

Samiec: oliwkowozielony grzbiet, żółtozielony spód ciała, jaskrawożółte lusterka na skrzydłach i żółte krawędzie sterówek ogona. Głowa szarozielona. Samica: bardziej matowa, szarozielona, z mniej intensywnymi żółtymi akcentami. Młode: brązowo-szare, kreskowane, z żółtymi akcentami na skrzydłach i ogonie, ale znacznie mniej wyraźnymi niż u dorosłych.

Kształt dzioba

Krótki, gruby, stożkowaty, przystosowany do rozłupywania nasion. Kolor dzioba jest jasny, cielisty lub różowawy.

Kolor oczu

Ciemnobrązowe

Kolor nóg

Jasnoróżowe do cielistych

Cechy wyróżniające

Jaskrawożółte lusterka na skrzydłach i żółte krawędzie sterówek ogona (szczególnie widoczne w locie), krępa sylwetka, stożkowaty dziób. U samców intensywna oliwkowo-zielona barwa.

Wygląd młodego

Młode ptaki są brązowo-szare, z wyraźnym kreskowaniem na piersi i grzbiecie. Żółte akcenty na skrzydłach i ogonie są obecne, ale znacznie bledsze i mniej rozległe niż u dorosłych. Dziób jest ciemniejszy niż u dorosłych.

Zmiany sezonowe

Brak znaczących zmian w upierzeniu między sezonem lęgowym a nielęgowym. Upierzenie może być nieco bardziej matowe po okresie lęgowym z powodu zużycia piór, a po pierzeniu jesiennym staje się świeższe i bardziej intensywne.

Dymorfizm płciowy

Wyraźny. Samce są jaskrawiej ubarwione, z intensywniejszymi żółtymi i zielonymi odcieniami. Samice są bardziej matowe, szarozielone, z mniej kontrastowymi żółtymi elementami.

Jak rozpoznać

1. 1

   Ubarwienie

   Szukaj oliwkowo-zielonego upierzenia (intensywniejszego u samców) z jaskrawożółtymi lusterkami na skrzydłach i żółtymi krawędziami sterówek ogona. Samice są bardziej matowe, szarozielone.

2. 2

   Sylwetka i dziób

   Zwróć uwagę na krępą budowę ciała i stosunkowo dużą głowę z grubym, stożkowatym, jasnym dziobem, idealnym do rozłupywania nasion.

3. 3

   Lot

   Charakterystyczny falisty lot, podczas którego dobrze widoczne są żółte akcenty na skrzydłach i ogonie.

4. 4

   Głos

   Słuchaj melodyjnego, świergoczącego śpiewu z wibrującymi trelami oraz metalicznego, wibrującego głosu kontaktowego 'dźwięk' lub 'czwiiit'.

5. 5

   Zachowanie

   Często żeruje na ziemi lub na roślinach, wyłuskując nasiona. Poza sezonem lęgowym tworzy stada.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy liściaste i mieszane, parki, ogrody, sady, zadrzewienia śródpolne, tereny wiejskie i miejskie.

Zasięg geograficzny

Europa, północna Afryka, zachodnia Azja. W Polsce pospolity na całym niżu i w niższych partiach gór.

Zakres wysokości

Od poziomu morza do około 1500 m n.p.m.

Preferowane środowiska

Preferuje otwarte tereny z rozproszonymi drzewami i krzewami, zwłaszcza te z dostępem do nasion. Często spotykany w pobliżu ludzkich osiedli, gdzie korzysta z karmników.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienny (diurnalny)

Zwyczaje pokarmowe

Głównie ziarnojad. Żeruje na nasionach drzew (np. brzozy, olchy, jesionu), krzewów (np. głogu, ligustru) i roślin zielnych (np. ostu, mniszka lekarskiego). W okresie lęgowym uzupełnia dietę owadami, którymi karmi również pisklęta. Często żeruje na ziemi lub na roślinach, zręcznie wyłuskując nasiona z koszyczków. Regularnie odwiedza karmniki zimą.

Zachowania społeczne

Poza sezonem lęgowym tworzy stada, często mieszane z innymi ziarnojadami (np. wróblami, mazurkami, trznadlami). W okresie lęgowym pary są terytorialne, ale gniazdują często w luźnych koloniach.

Wzór lotu

Lot falisty, charakterystyczny dla łuszczaków, z krótkimi seriami uderzeń skrzydeł przeplatanymi złożeniem skrzydeł i opadaniem. W locie dobrze widoczne jaskrawożółte lusterka na skrzydłach i żółte krawędzie ogona.

Migracja

W Polsce dzwoniec jest głównie gatunkiem osiadłym lub częściowo wędrownym. Ptaki z północnych i wschodnich części zasięgu migrują na południe i zachód. Ptaki z Polski mogą przemieszczać się na krótkie dystanse w poszukiwaniu pokarmu, a także zimować w kraju.

Terytorializm

W okresie lęgowym samce bronią terytorium wokół gniazda, śpiewając z eksponowanych miejsc. Poza sezonem lęgowym terytorialność zanika, a ptaki łączą się w stada.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Kwiecień-lipiec (zwykle 2 lęgi w sezonie)

Zwyczaje gniazdowania

Gniazdo budowane przez samicę, zazwyczaj na drzewie lub krzewie, na wysokości 1-5 metrów. Jest to zgrabna, czarkowata konstrukcja z gałązek, traw, mchu, korzonków, wyścielona włosiem, piórami i puchem roślinnym.

Wielkość lęgu

4-6 jaj

Opis jaja

4-6 jaj, białawych lub jasnoniebieskawych, z rdzawymi lub fioletowymi plamkami i kreskami, często gęściej na szerszym końcu.

Okres inkubacji

12-14 dni (wysiaduje głównie samica)

Okres opuszczania gniazda

13-16 dni po wykluciu

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice karmią pisklęta, choć samica spędza więcej czasu w gnieździe. Po opuszczeniu gniazda młode są jeszcze przez pewien czas karmione przez rodziców.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Słuchaj głosu. Charakterystyczny śpiew i metaliczne zawołania są często pierwszym sygnałem obecności dzwonca. Naucz się rozpoznawać jego wibrujące 'czwiiit'.
2. Obserwuj karmniki. Zimą dzwoniec jest częstym gościem karmników. Obserwuj ptaki żerujące na nasionach słonecznika.
3. Szukaj w krzewach i na drzewach. Dzwoniec często żeruje na nasionach drzew i krzewów, takich jak brzozy, olchy, głogi czy ligustry. Wiosną i latem szukaj go w gęstych krzewach, gdzie buduje gniazda.
4. Zwróć uwagę na lot. Falisty lot z widocznymi żółtymi lusterkami na skrzydłach jest dobrym wskaźnikiem, nawet z większej odległości.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Status w Polsce:

Pospolity ptak lęgowy

Główny pokarm:

Nasiona

Charakterystyczny głos:

Metaliczne 'czwiiit' i wibrujący śpiew

Rozmiar:

Średniej wielkości łuszczak

Zimowanie:

Częściowo wędrowny, wiele osobników zimuje w Polsce

Ciekawostki

• Nazwa 'dzwoniec' pochodzi od charakterystycznego, dzwoniącego głosu ptaka.
• Dzwoniec jest jednym z najczęstszych gości karmników zimą, obok sikor i wróbli.
• Samce dzwonca potrafią śpiewać w locie, wykonując charakterystyczny 'lot tokowy' nad terytorium lęgowym.
• Dzięki swojemu mocnemu dziobowi dzwoniec potrafi rozłupywać twarde nasiona, które są niedostępne dla wielu innych ptaków.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Passeriformes

Rodzina

Fringillidae

Rodzaj

Chloris

Gatunek

Chloris chloris

Poznaj Dzwoniec zwyczajny