Dziwonia

O gatunku

Dziwonia to średniej wielkości ptak z rodziny łuszczakowatych, znany z charakterystycznego, intensywnie czerwonego upierzenia samców. Jest gatunkiem wędrownym, występującym w Eurazji, a w Polsce jest ptakiem lęgowym. Preferuje wilgotne środowiska z gęstą roślinnością.

Wielkość i długość życia

Długość

14-16 cm

Rozpiętość skrzydeł

24-27 cm

Waga

19-25 g

Długość życia

Do 8 lat w naturze

Pokarm

Roślinożerca (nasiona, pąki, owoce, pędy), sporadycznie owady

Cechy fizyczne

Upierzenie

Samiec w szacie godowej ma jaskrawoczerwoną głowę, pierś i kuper, z brązowawym grzbietem i skrzydłami. Samica i młode są oliwkowo-brązowe, z ciemniejszymi smugami na spodzie ciała i jaśniejszym brzuchem. Brak czerwonych akcentów. Obie płcie mają dwie niewyraźne, jaśniejsze pręgi na skrzydłach.

Kształt dzioba

Stożkowaty, mocny, przystosowany do rozłupywania nasion. U samców czerwonawy, u samic i młodych szarobrązowy.

Kolor oczu

Ciemnobrązowe

Kolor nóg

Ciemnoszare do brązowawych

Cechy wyróżniające

U samca jaskrawoczerwone upierzenie głowy i piersi. U samic i młodych brak czerwieni, oliwkowo-brązowe ubarwienie z delikatnym kreskowaniem. Krótki, gruby dziób. Charakterystyczny śpiew.

Wygląd młodego

Młode ptaki przypominają samice, są oliwkowo-brązowe z wyraźniejszym kreskowaniem na spodzie ciała. Czerwone upierzenie u samców pojawia się dopiero w drugim roku życia.

Zmiany sezonowe

Samce w szacie godowej (wiosna-lato) mają najbardziej intensywne czerwone ubarwienie. Po pierzeniu jesiennym czerwień może być nieco przytłumiona przez jaśniejsze obrzeżenia piór, ale nadal jest wyraźna. Samice i młode nie zmieniają znacząco upierzenia sezonowo.

Dymorfizm płciowy

Wyraźny. Samce są jaskrawoczerwone na głowie, piersi i kuprze, podczas gdy samice i młode są oliwkowo-brązowe z kreskowaniem.

Jak rozpoznać

1. 1

   Ubarwienie samca

   Szukaj intensywnej, malinowej czerwieni na głowie, piersi i kuprze. Grzbiet jest brązowawy, skrzydła ciemniejsze z dwoma niewyraźnymi jaśniejszymi paskami.

2. 2

   Ubarwienie samicy i młodych

   Zwróć uwagę na oliwkowo-brązowe upierzenie z delikatnym, ciemniejszym kreskowaniem na spodzie ciała. Brak czerwonych akcentów. Dwie jaśniejsze pręgi na skrzydłach są obecne, ale często słabo widoczne.

3. 3

   Kształt dzioba

   Dziwonia ma krótki, stożkowaty, dość gruby dziób, typowy dla ziarnojadów.

4. 4

   Śpiew

   Charakterystyczny, melodyjny, fletowy śpiew "ty-ty-ty-ty-ty-ty-ty" lub "ładny, ładny, ładny" jest często pierwszym sygnałem obecności dziwonii, zwłaszcza w gęstych zaroślach.

5. 5

   Siedlisko

   Szukaj w wilgotnych zaroślach, na skrajach lasów, w olsach, łęgach, w pobliżu wody. Często śpiewa z wierzchołków krzewów lub młodych drzew.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy liściaste i mieszane, zarośla, parki, ogrody, tereny podmokłe, brzegi rzek i jezior.

Zasięg geograficzny

Gatunek palearktyczny, lęgnie się od Europy Środkowej i Wschodniej, przez Azję Środkową, po wschodnią Syberię i Japonię. Zimuje głównie w południowej Azji (Indie, Nepal, południowe Chiny). W Polsce występuje na całym niżu, lokalnie w górach.

Zakres wysokości

Zazwyczaj na nizinach i w niższych partiach gór, do około 2000 m n.p.m. w Azji.

Preferowane środowiska

Preferuje wilgotne, gęste zarośla, krzewy i młode drzewa, często w pobliżu wody. Spotykana w olsach, łęgach, na skrajach lasów, w parkach i dużych ogrodach z bogatym podszytem.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienna

Zwyczaje pokarmowe

Głównie roślinożerna. Żywi się nasionami (szczególnie bylin i traw), pąkami, młodymi pędami, owocami (np. jagodami, malinami) i kwiatami. Sporadycznie uzupełnia dietę owadami, zwłaszcza w okresie lęgowym. Pokarm zbiera głównie z roślinności, rzadziej z ziemi.

Zachowania społeczne

W okresie lęgowym terytorialna, żyje w parach. Poza sezonem lęgowym, a zwłaszcza podczas migracji i na zimowiskach, tworzy luźne stada, często mieszane z innymi gatunkami łuszczaków.

Wzór lotu

Lot falisty, typowy dla łuszczakowatych, z krótkimi seriami uderzeń skrzydeł przeplatanymi złożeniem skrzydeł i opadaniem.

Migracja

Długodystansowy migrant. Ptaki z Europy i zachodniej Azji zimują w południowej Azji. Migracja jesienna rozpoczyna się w sierpniu-wrześniu, wiosenna w kwietniu-maju. W Polsce pojawia się w maju, odlatuje we wrześniu.

Terytorializm

Samce są terytorialne w okresie lęgowym, broniąc obszaru wokół gniazda śpiewem i pokazami. Terytoria nie są jednak bardzo duże.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Maj-lipiec, zazwyczaj jeden lęg w sezonie, rzadziej dwa.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazdo budowane przez samicę, zazwyczaj nisko w gęstych krzewach lub młodych drzewach, często w pokrzywach lub innych wysokich roślinach zielnych. Jest to zgrabna, głęboka czarka zbudowana z traw, korzonków, mchu, wyścielona delikatniejszym materiałem, włosiem i piórami.

Wielkość lęgu

3-6 jaj

Opis jaja

3-6 jaj, najczęściej 4-5. Jaja są jasnoniebieskie lub niebieskozielone, z nielicznymi, ciemniejszymi plamkami i kreskami, głównie na szerszym końcu. Wymiary około 19 x 14 mm.

Okres inkubacji

11-13 dni, wysiaduje głównie samica.

Okres opuszczania gniazda

10-12 dni po wykluciu pisklęta opuszczają gniazdo.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice karmią pisklęta, choć samica spędza więcej czasu w gnieździe. Po opuszczeniu gniazda młode są jeszcze przez pewien czas karmione przez rodziców.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Słuchaj śpiewu. Dziwonia jest często łatwiejsza do usłyszenia niż do zobaczenia ze względu na jej skryty tryb życia w gęstych zaroślach. Naucz się jej charakterystycznego śpiewu.
2. Obserwuj wczesnym rankiem i późnym popołudniem. W tych porach dnia ptaki są najbardziej aktywne i śpiewają najintensywniej.
3. Cierpliwość i lornetka. Dziwonie są płochliwe. Cierpliwe oczekiwanie w odpowiednim siedlisku z dobrą lornetką zwiększa szanse na obserwację.
4. Szukaj na wierzchołkach krzewów. Samce często śpiewają z eksponowanych miejsc na wierzchołkach krzewów lub młodych drzew, co ułatwia ich dostrzeżenie.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Status w Polsce:

Ptak lęgowy, wędrowny

Okres lęgowy:

Maj-lipiec

Główny pokarm:

Nasiona, pąki, owoce

Charakterystyczna cecha:

Malinowo-czerwony samiec

Śpiew:

Melodyjny, fletowy, "ty-ty-ty-ty-ty-ty-ty"

Ciekawostki

• Nazwa "dziwonia" pochodzi prawdopodobnie od jej niezwykłego, melodyjnego śpiewu, który dla niektórych brzmi jak "dziw-dziw-dziw".
• Młode samce dziwonii często spędzają pierwszy rok życia w upierzeniu przypominającym samice, co może być strategią unikania agresji ze strony starszych, dominujących samców.
• Dziwonia jest jednym z nielicznych gatunków ptaków, które w ostatnich dziesięcioleciach rozszerzyły swój zasięg lęgowy na zachód Europy, w tym do Polski, gdzie stała się stosunkowo pospolita.
• Intensywność czerwonego ubarwienia samca jest wskaźnikiem jego kondycji i wieku, co ma znaczenie w doborze partnera.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Passeriformes

Rodzina

Fringillidae

Rodzaj

Carpodacus

Gatunek

Carpodacus erythrinus

Poznaj Dziwonia