Kowalik zwyczajny

O gatunku

Pełzacz leśny (Certhia familiaris) to mały ptak o maskującym upierzeniu, doskonale przystosowany do życia na drzewach. Porusza się spiralnie w górę pni drzew, poszukując owadów w szczelinach kory. Ma długi, zakrzywiony dziób i sztywne sterówki, które służą jako podpora podczas wspinaczki.

Wielkość i długość życia

Długość

12-14 cm

Rozpiętość skrzydeł

18-21 cm

Waga

8-12 g

Długość życia

2-3 lata (maksymalnie do 8 lat)

Pokarm

Głównie owady i ich larwy, poczwarki, pająki. Zimą sporadycznie nasiona lub drobne orzeszki.

Cechy fizyczne

Upierzenie

Wierzchnia strona ciała brązowo-biała, prążkowana i kreskowana, doskonale maskująca na korze drzew. Spód ciała czysto biały, kontrastujący z resztą upierzenia. Na skrzydłach widoczne jasne lusterko. Ogon długi, ze sztywnymi, zaostrzonymi sterówkami.

Kształt dzioba

Długi, cienki, zakrzywiony do dołu, przystosowany do wydobywania owadów ze szczelin w korze.

Kolor oczu

Ciemnobrązowe

Kolor nóg

Ciemnobrązowe lub szarobrązowe z długimi pazurami, zapewniającymi pewny chwyt na korze.

Cechy wyróżniające

Maskujące, plamiste ubarwienie grzbietu, biały spód ciała, długi, zakrzywiony dziób, sztywne sterówki, specyficzny sposób poruszania się spiralnie w górę pni.

Wygląd młodego

Młode ptaki są podobne do dorosłych, ale ich upierzenie jest nieco mniej kontrastowe i bardziej matowe. Białe lusterko na skrzydle może być mniej wyraźne.

Zmiany sezonowe

Brak wyraźnych zmian sezonowych w upierzeniu.

Dymorfizm płciowy

Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego w upierzeniu. Samce i samice wyglądają identycznie.

Jak rozpoznać

1. 1

   Sposób poruszania się

   Porusza się zawsze spiralnie w górę pnia drzewa, nigdy głową w dół. Po dojściu do szczytu, przelatuje na dół innego pnia.

2. 2

   Ubarwienie

   Maskujący, plamisty, brązowo-biały grzbiet, czysto biały spód. Charakterystyczne białe lusterko na skrzydle i długi, sztywny ogon.

3. 3

   Dziób

   Cienki, długi i lekko zakrzywiony do dołu.

4. 4

   Głos

   Zwracaj uwagę na wysoki, cienki, melodyjny trylek z opadającym zakończeniem lub wysokie "srip".

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy liściaste, mieszane i iglaste, parki, ogrody z dużymi starymi drzewami.

Zasięg geograficzny

Palearktyka, od Europy Zachodniej po Pacyfik w Azji. W Polsce szeroko rozpowszechniony na całym obszarze.

Zakres wysokości

Od poziomu morza do 2000 metrów, lokalnie wyżej w górach.

Preferowane środowiska

Stare lasy liściaste i mieszane z dużą ilością starych drzew, zwłaszcza dębów, buków, świerków i sosen, posiadających popękaną korę. Lubi parki i duże ogrody, o ile są w nich odpowiednie drzewa.

Zachowanie

Czas aktywności

Aktywny w ciągu dnia, głównie od wschodu do zachodu słońca.

Zwyczaje pokarmowe

Wspina się spiralnie po pniach drzew, zazwyczaj od podstawy w górę, przeszukując szczeliny w korze za pomocą cienkiego dzioba. Po dotarciu na wierzchołek drzewa lub do końca gałęzi, przelatuje na dół innego pnia i zaczyna wędrówkę od nowa. Żeruje głównie na owadach, pająkach, larwach i poczwarkach. Zimą może odwiedzać karmniki.

Zachowania społeczne

Zazwyczaj samotny lub spotykany w parach w okresie lęgowym. Poza sezonem lęgowym może dołączać do mieszanych stad z sikorami i mysikrólikami.

Wzór lotu

Lot krótkodystansowy, falowy, z szybkimi uderzeniami skrzydeł. Zazwyczaj przelatuje z jednego pnia na drugi, aby wznowić żerowanie.

Migracja

Zasadniczo osiadły w większości zasięgu. Populacje północne i górskie mogą wykazywać krótkodystansowe przemieszczenia na niższe wysokości lub na południe w warunkach surowej zimy.

Terytorializm

Samce ustalają terytoria lęgowe i bronią ich przed innymi samcami. Terytoria są stosunkowo małe i skupione wokół miejsc do gniazdowania.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Kwiecień do lipca, zazwyczaj dwie lęgi w sezonie.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazdo budowane głównie przez samicę w szczelinie kory, za luźnym płatem kory, w dziupli lub za obrośniętą bluszczem ścianą budynku. Gniazdo jest misternie utkane z drobnych gałązek, mchu, porostów, pajęczyn i piór. Nietypowo dla większości ptaków, często opiera się na pionowej powierzchni.

Wielkość lęgu

4-9 jaj

Opis jaja

4-9 (najczęściej 5-7) jaj, białe z drobnymi rdzawymi plamkami, szczególnie gęstymi na szerszym końcu.

Okres inkubacji

14-15 dni, głównie wysiaduje samica.

Okres opuszczania gniazda

15-16 dni od wyklucia do opuszczenia gniazda przez pisklęta.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice karmią pisklęta. Po opuszczeniu gniazda pisklęta są jeszcze przez krótki czas karmione przez rodziców, zanim staną się niezależne.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Cierpliwość i cisza. Są to małe i skryte ptaki. Wymaga to cierpliwości i spokojnego obserwowania pni drzew.
2. Słuchaj głosu. Bardzo często łatwiej jest je usłyszeć niż zobaczyć. Ich charakterystyczny śpiew i zawołania pomogą w lokalizacji.
3. Obserwuj ruch. Szukaj małego ptaka poruszającego się spiralnie w górę pnia. Po chwili obserwacji można zauważyć jego specyficzne zachowanie.
4. Sprawdzaj pnie drzew. Koncentruj się na pniach drzew, zwłaszcza tych z grubą, spękaną korą. Pełzacze często ignorują obecność człowieka, jeśli są pochłonięte poszukiwaniem pokarmu.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Długość:

12-14 cm

Waga:

8-12 g

Pokarm:

Głównie owady

Status ochronny:

Najmniejszej troski

Niespotykana umiejętność:

Chodzi wyłącznie w górę pnia

Ciekawostki

• Pełzacz leśny nigdy nie schodzi po pniu głową w dół, zawsze przelatuje na dół nowego pnia, aby zacząć wspinaczkę od nowa.
• Jego maskujące upierzenie jest tak doskonałe, że bardzo łatwo go przeoczyć, mimo że bywa bardzo blisko obserwatora.
• Zimą może spać w szczelinach kory, a czasem kilka ptaków wspólnie nocuje w jednej większej szczelinie, aby utrzymać ciepło.
• Samiec może zbudować kilka wstępnych gniazd, z których samica wybiera najlepsze do ostatecznego urządzenia i złożenia jaj.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Zwierzęta (Animalia)

Typ

Strunowce (Chordata)

Gromada

Ptaki (Aves)

Rząd

Wróblowe (Passeriformes)

Rodzina

Pełzacze (Certhiidae)

Rodzaj

Certhia

Gatunek

Certhia familiaris

Poznaj Kowalik zwyczajny