Amadyna wspaniała

O gatunku

Amadyna wspaniała to niewielki, jaskrawo ubarwiony ptak z rodziny astryldów, endemiczny dla północnej Australii. Charakteryzuje się niezwykłym bogactwem barw upierzenia, co czyni ją jednym z najbardziej rozpoznawalnych i pożądanych ptaków ozdobnych na świecie. W środowisku naturalnym jest gatunkiem stadnym, zasiedlającym suche sawanny i zarośla. Występuje w trzech naturalnych odmianach barwnych głowy: czerwonogłowej, czarnogłowej i pomarańczowogłowej, choć najczęściej spotykane są dwie pierwsze.

Wielkość i długość życia

Długość

13-15 cm

Rozpiętość skrzydeł

około 15-18 cm

Waga

około 12-16 g

Długość życia

5-7 lat (w niewoli do 8-10 lat)

Pokarm

Głównie nasiona traw (zwłaszcza sorgo i nasiona traw rosnących po porze deszczowej), sporadycznie owady i ich larwy, szczególnie w okresie lęgowym.

Cechy fizyczne

Upierzenie

Upierzenie jest niezwykle barwne i kontrastowe. Grzbiet, skrzydła i część ogona są jaskrawo zielone. Spód ciała jest intensywnie fioletowy, przechodzący w jasny żółto-pomarańczowy na brzuchu. Na karku i zadzie występuje niebieski pas. Pierś jest fioletowa. Występują trzy naturalne odmiany barwne głowy: czarna (najczęstsza), czerwona i pomarańczowa (najrzadsza). Wszystkie odmiany mają wyraźną czarną obwódkę wokół maski na głowie, a także jasnoniebieskie paski na karku i bokach głowy. Samce są zazwyczaj intensywniej ubarwione niż samice.

Kształt dzioba

Krótki, stożkowaty dziób, przystosowany do łuskania nasion. U dorosłych ptaków dziób jest czerwonawy z żółtą końcówką. U piskląt i młodych ptaków dziób jest czarny i stopniowo zmienia kolor na czerwony.

Kolor oczu

Ciemnobrązowe.

Kolor nóg

Jasnoróżowe lub cieliste.

Cechy wyróżniające

Wyróżniające się cechy to intensywne, kontrastowe barwy upierzenia, zwłaszcza fioletowy spód, zielony grzbiet i jaskrawa maska na głowie. Unikalne są trzy naturalne odmiany barwne głowy. Młode ptaki mają oliwkowo-zielone upierzenie z szarą głową i czarnym dziobem.

Wygląd młodego

Młode ptaki (juwenilne) mają jednolicie oliwkowo-zielone upierzenie na grzbiecie i głowie, z szarawym odcieniem na spodzie ciała. Dziób jest czarny, a skóra wokół dzioba jest jasnoniebieska z charakterystycznymi odblaskowymi plamkami na kątach dzioba, które zanikają wraz z wiekiem. Ubarwienie dorosłe uzyskują po pierwszym pierzeniu, które następuje około 3-4 miesiąca życia.

Zmiany sezonowe

Brak wyraźnych sezonowych zmian w upierzeniu. Intensywność barw może być nieco bardziej wyrazista w okresie lęgowym u samców.

Dymorfizm płciowy

Samce są zazwyczaj intensywniej ubarwione niż samice. Kolory u samców są bardziej nasycone, szczególnie fiolet na piersi i żółto-pomarańczowy na brzuchu. Samice mają nieco bardziej stonowane barwy, a ich fiolet na piersi jest bledszy. Ponadto, niebieskie paski na karku i bokach głowy są u samic węższe. Dziób samicy w okresie lęgowym może być ciemniejszy na górnej części.

Jak rozpoznać

1. 1

   Ubarwienie głowy

   Najbardziej charakterystyczna cecha: czerwonogłowa, czarnogłowa lub pomarańczowogłowa maska z czarną obwódką i niebieskim pasem na karku. Unikalne wśród australijskich astryldów.

2. 2

   Kolory ciała

   Jaskrawozielony grzbiet i skrzydła, fioletowa pierś, żółto-pomarańczowy brzuch, niebieski zad. To połączenie kolorów jest unikalne i natychmiast rozpoznawalne.

3. 3

   Kształt dzioba

   Krótki, stożkowaty, czerwonawy z żółtą końcówką u dorosłych. U młodych czarny, co jest dobrą wskazówką wiekową.

4. 4

   Zachowanie stadne

   Poza sezonem lęgowym tworzą duże stada. Obserwacja grupy małych, jaskrawo ubarwionych ptaków żerujących na ziemi lub zrywających się do lotu w synchronizowany sposób może wskazywać na amadyny wspaniałe.

5. 5

   Głos

   Ciche, gwizdające dźwięki i piskliwe głosy kontaktowe. Nie są to głośne ptaki, więc trzeba być blisko, aby je usłyszeć.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Suche sawanny, trawiaste tereny z rozproszonymi drzewami i krzewami, obszary trawiaste w pobliżu wody.

Zasięg geograficzny

Północna Australia, głównie północna część Terytorium Północnego i region Kimberley w Australii Zachodniej.

Zakres wysokości

Poniżej 500 metrów n.p.m.

Preferowane środowiska

Preferują otwarte tereny trawiaste z wysokimi trawami, takimi jak sorgo (Sorghum spp.), blisko źródeł wody. Są to zazwyczaj obszary o klimacie tropikalnym, z wyraźnie zaznaczonymi porami suchymi i deszczowymi, gdzie dostępność nasion traw zmienia się sezonowo.

Zachowanie

Czas aktywności

Aktywne w ciągu dnia (dzienne). Najintensywniej żerują wczesnym rankiem i późnym popołudniem, unikając najgorętszych godzin południowych, kiedy to odpoczywają w cieniu drzew lub krzewów.

Zwyczaje pokarmowe

Żerują głównie na ziemi, zbierając nasiona traw. Potrafią też wspinać się po łodygach traw, aby dosięgnąć dojrzewających nasion. Po porze deszczowej, kiedy trawy są obfite w nasiona, gromadzą się w duże stada. W okresie lęgowym uzupełniają dietę owadami, dostarczając niezbędnego białka.

Zachowania społeczne

Są ptakami stadnymi, poza okresem lęgowym tworzą duże stada, liczące od kilkudziesięciu do nawet kilku tysięcy osobników, zwłaszcza w okresie suszy, gromadząc się przy wodopojach. W okresie lęgowym pary oddzielają się od stada, choć kolonie lęgowe mogą być luźne. Komunikują się za pomocą cichych, gwizdających dźwięków.

Wzór lotu

Lot jest szybki, prosty i lekko falujący, z krótkimi przerwami w uderzeniach skrzydeł. Latają zazwyczaj nisko nad ziemią, szybko przemieszczając się między żerowiskami a wodopojami. W okresach migracji krótkodystansowych mogą formować większe, zwarte stada.

Migracja

Amadyny wspaniałe są częściowo nomadyczne, podejmując lokalne przemieszczenia w poszukiwaniu pokarmu i wody, szczególnie w porze suchej. Nie są to typowe migracje na długie dystanse, a raczej przemieszczenia w obrębie swojego zasięgu geograficznego, podyktowane dostępnością nasion traw po deszczach.

Terytorializm

W okresie lęgowym pary wykazują pewną terytorialność wokół gniazda, ale nie jest ona silnie zaznaczona, zwłaszcza w luźnych koloniach lęgowych. Poza sezonem lęgowym są bardzo towarzyskie i nie wykazują terytorializmu.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Zazwyczaj pod koniec pory deszczowej i na początku pory suchej, od grudnia do kwietnia/maja, kiedy obfitość nasion jest największa.

Zwyczaje gniazdowania

Budują kuliste gniazda z traw i włókien roślinnych, z bocznym otworem wejściowym. Gniazda są zazwyczaj umieszczane w dziuplach drzew (eukaliptusów), szczelinach skalnych lub w opuszczonych gniazdach innych ptaków, takich jak termitiery. Często gnieżdżą się w luźnych koloniach. Wykorzystują też sztuczne budki lęgowe w niewoli.

Wielkość lęgu

Zazwyczaj 4-8 jaj, najczęściej 4-6.

Opis jaja

Jaja są białe, owalne i lekko błyszczące. Rozmiar: około 16 x 12 mm.

Okres inkubacji

14-16 dni. Oboje rodzice na zmianę wysiadują jaja.

Okres opuszczania gniazda

Pisklęta opuszczają gniazdo po około 21-23 dniach od wyklucia. Przez kolejny tydzień są karmione przez rodziców.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice dzielą się obowiązkami związanymi z inkubacją jaj i wychowaniem piskląt. Karmią młode zarówno nasionami, jak i owadami. Młode są pielęgnowane przez rodziców również po opuszczeniu gniazda, zanim staną się w pełni samodzielne.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Czas obserwacji. Najlepsze pory na obserwację to wczesny ranek i późne popołudnie, kiedy ptaki są najbardziej aktywne w poszukiwaniu pożywienia i wody.
2. Cierpliwość i cisza. Amadyny wspaniałe są płochliwe. Należy zachować ciszę i powolne ruchy, aby ich nie spłoszyć. Czasami wymagana jest cierpliwość, aby zaobserwować je w naturalnym środowisku.
3. Lokalizacja wodopojów. W porze suchej skupiają się wokół nielicznych źródeł wody. Znalezienie wodopoju może znacznie zwiększyć szanse na ich obserwację.
4. Lornetka. Ze względu na ich niewielki rozmiar i często płochliwą naturę, lornetka jest niezbędna do dokładnej identyfikacji i podziwiania szczegółów ich upierzenia.
5. Słuchanie. Chociaż ich głosy są ciche, nasłuchiwanie charakterystycznych piskliwych odgłosów kontaktowych może pomóc w ich zlokalizowaniu w zaroślach lub wśród traw.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Status ochrony:

Zagrożony (Endangered)

Dieta:

Nasiona traw, owady

Występowanie:

Północna Australia

Liczba jaj:

4-8

Ulubione siedlisko:

Suche sawanny z wysokimi trawami i wodą

Ciekawostki

• Amadyny wspaniałe są znane z tego, że występują w trzech naturalnych odmianach barwnych głowy: czarnej, czerwonej i rzadziej pomarańczowej. To zjawisko polimorfizmu barwnego jest stosunkowo rzadkie wśród ptaków.
• Są niezwykle popularnymi ptakami hodowlanymi na całym świecie ze względu na swoje oszałamiające ubarwienie. W niewoli wyhodowano wiele mutacji barwnych, które nie występują w naturze.
• W celu identyfikacji młodych ptaków w gnieździe, amadyny wspaniałe posiadają charakterystyczne, odblaskowe plamki na kątach dzioba, które zanikają w miarę dorastania. Są one widoczne w ciemnych wnętrzach gniazd.
• Ich angielska nazwa 'Gouldian Finch' pochodzi od nazwiska żony brytyjskiego ornitologa Johna Goulda, Elizabeth Gould, która była utalentowaną ilustratorką ptaków.
• Spadek populacji amadyny wspaniałej w naturze jest związany z utratą siedlisk, zmianami w reżimie pożarowym oraz presją ze strony dzikich kotów i innych drapieżników. Dawniej były również odławiane jako ptaki klatkowe.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Zwierzęta (Animalia)

Typ

Strunowce (Chordata)

Gromada

Ptaki (Aves)

Rząd

Wróblowe (Passeriformes)

Rodzina

Astryldy (Estrildidae)

Rodzaj

Chloebia

Gatunek

Chloebia gouldiae

Poznaj Amadyna wspaniała