Grzywacz

O gatunku

Grzywacz (Columba palumbus), znany również jako gołąb grzywacz, to największy i najpospolitszy gatunek gołębia występujący w Europie. Charakteryzuje się krępą budową ciała, długim ogonem i charakterystycznymi białymi plamami na szyi oraz białymi pasami na skrzydłach, widocznymi zwłaszcza w locie. Jest to ptak synantropijny, doskonale adaptujący się do środowisk miejskich i wiejskich, a także leśnych. Jego charakterystyczne gruchanie jest często słyszane w parkach i ogrodach.

Wielkość i długość życia

Długość

38-43 cm

Rozpiętość skrzydeł

68-80 cm

Waga

300-615 g

Długość życia

Do 17 lat w naturze, średnio 3-5 lat

Pokarm

Roślinożerca

Cechy fizyczne

Upierzenie

Upierzenie dorosłych osobników jest głównie szare. Głowa i kark są szaroniebieskie, grzbiet i pokrywy skrzydłowe szare. Pierś ma odcień różowawy, przechodzący w szary na brzuchu. Charakterystyczne są białe plamy po bokach szyi, otoczone zielono-fioletowym, metalicznym połyskiem. Na skrzydłach widoczne są białe pasy, szczególnie rzucające się w oczy w locie. Lotki są ciemniejsze, prawie czarne. Ogon jest szary z szerokim, ciemnym pasem końcowym.

Kształt dzioba

Dziób jest stosunkowo krótki, mocny, o barwie żółtej z czerwonawą nasadą. Woskówka jest biała.

Kolor oczu

Tęczówki są jasnożółte.

Kolor nóg

Nogi są czerwone lub różowo-czerwone.

Cechy wyróżniające

Białe plamy na szyi (u dorosłych), białe pasy na skrzydłach (widoczne w locie), duży rozmiar w porównaniu do innych gołębi, różowawa pierś.

Wygląd młodego

Młode osobniki są bardziej matowe, mają mniej intensywne barwy. Brakuje im białych plam na szyi, które pojawiają się stopniowo w ciągu pierwszych kilku miesięcy życia. Ich tęczówki są szare, a dziób i nogi bledsze niż u dorosłych.

Zmiany sezonowe

Brak znaczących sezonowych zmian w upierzeniu. Intensywność barw i połysku może być nieco bardziej wyraźna w okresie godowym.

Dymorfizm płciowy

Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego w upierzeniu. Samce są zazwyczaj nieco większe i cięższe od samic, ale różnice te są trudne do zauważenia w terenie.

Jak rozpoznać

1. 1

   Rozmiar i sylwetka

   Szukaj dużego, krępego gołębia z długim ogonem. Jest wyraźnie większy od gołębia miejskiego czy siniaka.

2. 2

   Białe plamy na szyi

   U dorosłych osobników, po bokach szyi widoczne są wyraźne białe plamy, otoczone zielono-fioletowym połyskiem. To kluczowa cecha identyfikacyjna.

3. 3

   Białe pasy na skrzydłach

   W locie, a czasem i na ziemi, widoczne są białe pasy na pokrywach skrzydłowych. Są one bardzo charakterystyczne i odróżniają grzywacza od innych gołębi.

4. 4

   Kolorystyka upierzenia

   Ogólnie szare upierzenie z różowawą piersią i ciemniejszymi lotkami. Młode osobniki nie mają białych plam na szyi.

5. 5

   Głos

   Charakterystyczne, pięciosylabowe gruchanie 'hu-huuu-hu-hu-hu' jest łatwe do rozpoznania i często zdradza obecność grzywacza, nawet jeśli jest ukryty w listowiu.

6. 6

   Zachowanie

   Często żeruje na ziemi, w parkach, ogrodach, na polach. Wzlatując, wydaje głośny klaskający dźwięk skrzydłami.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy liściaste i mieszane, parki, ogrody, tereny rolnicze, obszary miejskie i podmiejskie.

Zasięg geograficzny

Występuje w całej Europie, północno-zachodniej Afryce oraz w Azji Zachodniej i Środkowej. W Polsce jest pospolitym ptakiem lęgowym i zimującym, choć część populacji migruje.

Zakres wysokości

Od poziomu morza do około 2000 m n.p.m., choć najczęściej spotykany na niższych wysokościach.

Preferowane środowiska

Preferuje obszary z dostępem do drzew (do gniazdowania i odpoczynku) oraz otwarte przestrzenie (do żerowania). Doskonale przystosował się do życia w miastach, gdzie korzysta z parków, cmentarzy i dużych ogrodów.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienny.

Zwyczaje pokarmowe

Głównie roślinożerca. Żeruje na ziemi, zjadając nasiona (szczególnie zboża, rzepak), pąki, liście, młode pędy, owoce (np. jagody, wiśnie) oraz żołędzie. Czasami uzupełnia dietę bezkręgowcami, zwłaszcza w okresie lęgowym. Może powodować szkody w uprawach rolnych.

Zachowania społeczne

Poza sezonem lęgowym często tworzy duże stada, zwłaszcza podczas żerowania na polach lub w miejscach noclegowych. W okresie lęgowym pary są bardziej terytorialne, ale gniazdują często w luźnych koloniach.

Wzór lotu

Lot jest szybki, prosty i silny, z regularnymi uderzeniami skrzydeł. Wzlatując, często wydaje głośny klaskający dźwięk skrzydłami. W locie widoczne są charakterystyczne białe pasy na skrzydłach.

Migracja

Większość populacji europejskich jest osiadła lub częściowo wędrowna. Ptaki z północnych i wschodnich części zasięgu migrują na południe i zachód Europy na zimę. W Polsce część populacji zimuje, a część odlatuje, głównie do Europy Zachodniej i Południowej. Przyloty w marcu-kwietniu, odloty we wrześniu-listopadzie.

Terytorializm

W okresie lęgowym samce bronią terytorium wokół gniazda, choć nie jest to obrona bardzo agresywna. Poza sezonem lęgowym są mniej terytorialne i często żerują w grupach.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Od marca/kwietnia do września, z możliwością dwóch, a nawet trzech lęgów w sezonie.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazdo to luźna platforma z patyków, często tak rzadka, że prześwitują przez nią jaja. Budowane jest na drzewach lub krzewach, zazwyczaj na wysokości 2-15 metrów, często w rozwidleniu gałęzi. W miastach gniazduje również na budynkach, balkonach czy w donicach.

Wielkość lęgu

2 jaja.

Opis jaja

Składa zazwyczaj 2 jaja. Są one białe, eliptyczne, gładkie i błyszczące. Wymiary około 40 x 29 mm.

Okres inkubacji

16-17 dni. Oboje rodzice wysiadują jaja, choć samica spędza więcej czasu w gnieździe.

Okres opuszczania gniazda

Pisklęta opuszczają gniazdo po około 28-35 dniach od wyklucia. Są karmione przez oboje rodziców 'mleczkiem' z wola.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice opiekują się pisklętami, karmiąc je i chroniąc. Młode są karmione 'mleczkiem' z wola, a następnie nasionami i owocami. Po opuszczeniu gniazda, młode są jeszcze przez pewien czas dokarmiane przez rodziców.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Słuchaj głosu. Charakterystyczne gruchanie grzywacza jest często pierwszym sygnałem jego obecności. Naucz się go rozpoznawać.
2. Obserwuj w locie. Białe pasy na skrzydłach są najlepiej widoczne, gdy ptak leci. Zwróć uwagę na klaskanie skrzydeł przy starcie.
3. Szukaj na ziemi. Grzywacze często żerują na ziemi, zbierając nasiona. Obserwuj trawniki, pola i otwarte przestrzenie pod drzewami.
4. Sprawdzaj drzewa. Często odpoczywają i gniazdują na drzewach, zwłaszcza tych z gęstym listowiem. Szukaj ich sylwetek na gałęziach.
5. Bądź cierpliwy. Grzywacze są płochliwe, ale w miastach często przyzwyczajają się do obecności ludzi. Zachowaj spokój i unikaj gwałtownych ruchów.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Największy gołąb Europy:

Tak

Charakterystyczne cechy:

Białe plamy na szyi, białe pasy na skrzydłach

Głos:

Pięciosylabowe gruchanie 'hu-huuu-hu-hu-hu'

Dieta:

Głównie nasiona, pąki, liście, owoce

Siedlisko:

Lasy, parki, ogrody, tereny rolnicze, miasta

Status migracyjny w Polsce:

Częściowo wędrowny, częściowo osiadły

Ciekawostki

• Grzywacze są jednymi z nielicznych ptaków, które potrafią pić wodę, zasysając ją, a nie nabierając do dzioba i odchylając głowę do tyłu.
• Ich populacja w Europie znacznie wzrosła w ostatnich dziesięcioleciach, częściowo dzięki adaptacji do środowisk miejskich i dostępności pokarmu.
• Mleczko z wola, którym karmią pisklęta, jest bogate w białko i tłuszcze, co pozwala młodym szybko rosnąć.
• W niektórych krajach grzywacze są uważane za szkodniki upraw rolnych ze względu na ich dietę opartą na nasionach zbóż i rzepaku.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Columbiformes

Rodzina

Columbidae

Rodzaj

Columba

Gatunek

Columba palumbus

Poznaj Grzywacz