Białorzytna szama

O gatunku

Białorzytna szama to średniej wielkości ptak śpiewający, znany z długiego ogona i charakterystycznego ubarwienia. Jest to gatunek bardzo ceniony za swój piękny, melodyjny śpiew, co sprawia, że jest popularnym ptakiem klatkowym, niestety często nielegalnie odławianym. Posiada elegancką sylwetkę, z wyraźnym dymorfizmem płciowym w upierzeniu. Samce są znacznie bardziej jaskrawe i mają dłuższe pióra ogonowe.

Wielkość i długość życia

Długość

23-28 cm (bez ogona); samce z ogonem do 38 cm

Rozpiętość skrzydeł

28-32 cm

Waga

28-42 g

Długość życia

8-12 lat w naturze, do 15-20 lat w niewoli

Pokarm

Głównie owady (prostoskrzydłe, chrząszcze, mrówki, termity), pajęczaki, gąsienice, dżdżownice, ślimaki. Uzupełnieniem diety są owoce leśne i jagody.

Cechy fizyczne

Upierzenie

Samiec: błyszcząco-czarny wierzch głowy, grzbiet, skrzydła i środkowe sterówki. Biały spód kupra i zewnętrzne sterówki ogona (szczególnie widoczne w locie). Kasztanowo-rudy spód ciała od piersi w dół. Samica: bardziej matowa, ciemnoszary wierzch i pierś, jaśniejszy rudy spód, krótszy ogon. Jej pióra są mniej błyszczące niż u samca.

Kształt dzioba

Cienki, prosty, szpiczasty, czarny lub ciemny.

Kolor oczu

Ciemnobrązowe.

Kolor nóg

Ciemnoszare do czarnych.

Cechy wyróżniające

U samca najbardziej charakterystyczny jest długi, stopniowany ogon z białymi zewnętrznymi sterówkami oraz kontrastujące czarno-rude upierzenie. Biały kuper jest zawsze wyraźnie widoczny, zwłaszcza gdy ptak podnosi ogon. Samice są mniejsze, z krótszym ogonem i bardziej stonowanym ubarwieniem.

Wygląd młodego

Młode ptaki są podobne do samic, ale mają brązowawo-pstre pióra na piersi i grzbiecie. Białe pióra ogona są u nich krótsze i mniej wyraźne niż u dorosłych. Wierzch ciała jest bardziej matowy, często z jaśniejszymi plamkami. Stopniowo uzyskują dorosłe upierzenie.

Zmiany sezonowe

Brak znaczących zmian sezonowych w upierzeniu. Upierzenie pozostaje podobne przez cały rok, choć może być nieco bardziej zużyte po okresie lęgowym.

Dymorfizm płciowy

Wyraźny. Samce są większe, mają błyszcząco-czarne upierzenie na wierzchu, głowie i piersi, kontrastujące z głęboko rdzawym spodem ciała i bardzo długim, białym u nasady ogonem. Samice są mniejsze, mają matowe, ciemnoszare ubarwienie na wierzchu i piersi, jaśniejszy rudawy spód i znacznie krótszy ogon. Białe zewnętrzne sterówki ogona są u samicy mniej wyraźne.

Jak rozpoznać

1. 1

   Długi ogon z białymi zewnętrznymi sterówkami

   Najbardziej charakterystyczna cecha, zwłaszcza u samców. W locie lub gdy ptak jest podniecony, ogon jest często podnoszony, eksponując biały spód kupra i białe krawędzie ogona.

2. 2

   Kontrastujące upierzenie

   Błyszcząco-czarny wierzch i głowa kontrastują z kasztanowo-rudym spodem (u samca). U samicy ciemnoszary wierzch i pierś z jaśniejszym rudawym spodem. Zawsze szukaj białego kupra.

3. 3

   Melodyjny śpiew

   Jeden z najbardziej rozpoznawalnych głosów azjatyckich lasów. Słuchaj złożonych, fletowych gwizdów i naśladowania innych ptaków. Śpiew jest głośny i długi.

4. 4

   Zachowanie

   Często żeruje na ziemi w gęstym podszycie, szybko przeskakując między gałęziami. Jest płochliwy, ale samce są widoczne, gdy śpiewają z wyższych gałęzi.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy tropikalne i subtropikalne, lasy monsunowe, lasy wtórne, zarośla bambusowe, parki i ogrody.

Zasięg geograficzny

Południowo-wschodnia Azja, od Indii i Sri Lanki przez Nepal, Bhutan, Bangladesz, Chiny (południowe), Mjanmę, Tajlandię, Laos, Wietnam, Kambodżę, Malezję, Indonezję (Sumatra, Jawa, Borneo) po Filipiny.

Zakres wysokości

Zazwyczaj od poziomu morza do około 1500 metrów n.p.m., choć lokalnie może być spotykany wyżej.

Preferowane środowiska

Preferuje gęste podszycie w lasach, zarośla bambusowe, miejsca z bujną roślinnością, często w pobliżu strumieni i zbiorników wodnych. Lubi zacienione, wilgotne środowiska. Często widywany na skraju lasów i w ogrodach z gęstą roślinnością.

Zachowanie

Czas aktywności

Aktywne głównie wczesnym rankiem i późnym popołudniem. Przez resztę dnia są bardziej skryte, ukrywając się w gęstej roślinności. Często śpiewają o świcie i zmierzchu.

Zwyczaje pokarmowe

Żeruje głównie na ziemi lub w niskiej roślinności, często aktywnie przeszukując ściółkę w poszukiwaniu owadów. Potrafi również łapać latające owady w locie. Od czasu do czasu spożywa owoce.

Zachowania społeczne

Zazwyczaj są to ptaki samotne lub widywane w parach. Poza sezonem lęgowym mogą być mniej terytorialne, ale nadal preferują pojedyncze terytoria. Są bardzo płochliwe i skryte.

Wzór lotu

Lot jest zazwyczaj krótki, falisty, między drzewami lub krzewami. Nie jest to ptak, który często lata na otwartych przestrzeniach. W trakcie lotu dobrze widoczne są białe zewnętrzne sterówki ogona, szczególnie gdy ptak manewruje.

Migracja

Osobniki są głównie osiadłe, nie migrują. Lokalne przemieszczenia mogą występować w poszukiwaniu pokarmu lub odpowiednich siedlisk.

Terytorializm

Samce są bardzo terytorialne, szczególnie w okresie lęgowym. Bronią swojego terytorium za pomocą śpiewu i pokazów. Intruzom mogą towarzyszyć agresywne zachowania.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Zależy od regionu, zazwyczaj od marca do sierpnia, z różnicami lokalnymi (np. w Indiach od kwietnia do czerwca, w Malezji cały rok, z pikiem w okresie deszczowym).

Zwyczaje gniazdowania

Gniazdo jest zazwyczaj dobrze ukryte w dziupli drzewa, szczelinie skalnej, za korą lub w gęstym zaroślach, blisko ziemi. Budowane jest z traw, korzonków, liści i mchu, wyściełane drobnymi włóknami. Para współpracuje przy budowie gniazda i wychowaniu młodych.

Wielkość lęgu

Zazwyczaj 2-5 jaj, najczęściej 3-4.

Opis jaja

2-5 jaj, najczęściej 3-4. Jaja są owalne, niebieskawo-zielonkawe lub bladoniebieskie z rudawo-brązowymi plamkami i cętkami, często bardziej zagęszczonymi na szerszym końcu.

Okres inkubacji

Około 12-15 dni, wysiaduje głównie samica.

Okres opuszczania gniazda

Pisklęta opuszczają gniazdo po około 12-14 dniach, ale przez pewien czas są jeszcze karmione i pod opieką rodziców.

Opieka rodzicielska

Oba rodzice karmią pisklęta i opiekują się nimi, dopóki nie staną się samodzielne. Samiec często kontynuuje karmienie młodych nawet po tym, jak samica rozpocznie składanie drugiego lęgu.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Słuchaj śpiewu. Jego piękny śpiew często zdradza jego obecność, zanim ptak zostanie zauważony. Zlokalizuj dźwięk, a następnie cierpliwie poszukaj ptaka ukrytego w listowiu.
2. Bądź cierpliwy i cichy. Białorzytna szama jest płochliwa. Poruszaj się powoli i cicho, najlepiej wczesnym rankiem lub późnym popołudniem, kiedy ptaki są najbardziej aktywne.
3. Obserwuj w gęstym podszyciu. Spędzają dużo czasu w dolnych i środkowych warstwach lasu. Zwracaj uwagę na ruchy w krzewach i na ziemi.
4. Szukaj na wyższych gałęziach. Samce śpiewają często z eksponowanych punktów na drzewach, co może być dobrą okazją do ich obserwacji.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Główna dieta:

Owady

Status ochrony:

Najmniejszej troski

Długość ogona samca:

Może stanowić do połowy całkowitej długości ciała

Śpiew:

Uważany za jeden z najpiękniejszych w Azji

Zachowanie:

Płochliwy, terytorialny

Ciekawostki

• Białorzytna szama jest powszechnie hodowana jako ptak klatkowy w Azji Południowo-Wschodniej ze względu na swój melodyjny śpiew, co niestety prowadzi do nielegalnego odłowu z natury.
• Samce śpiewają z taką intensywnością i różnorodnością, że w przeszłości często bywały wykorzystywane w konkursach śpiewu ptaków.
• Długość ogona samca jest wskaźnikiem jego kondycji i wieku; dłuższe ogony często wskazują na zdrowsze i bardziej doświadczone osobniki.
• Potrafią naśladować głosy innych ptaków, co dodaje złożoności ich śpiewowi.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Passeriformes

Rodzina

Muscicapidae

Rodzaj

Copsychus

Gatunek

Copsychus malabaricus

Poznaj Białorzytna szama