Dzięcioł duży

O gatunku

Dzięcioł duży to średniej wielkości dzięcioł, szeroko rozpowszechniony w Eurazji i północno-zachodniej Afryce. Charakteryzuje się kontrastowym czarno-białym upierzeniem z czerwonymi akcentami. Jest to gatunek osiadły, znany z wydrążania dziupli w drzewach oraz charakterystycznego bębnienia, służącego do komunikacji i oznaczania terytorium.

Wielkość i długość życia

Długość

20-24 cm

Rozpiętość skrzydeł

34-39 cm

Waga

70-90 g

Długość życia

Około 7-11 lat w naturze, maksymalnie do 15 lat.

Pokarm

Wszystkożerny, głównie owadożerny. Żywi się larwami i dorosłymi owadami (np. kornikami, kózkami, gąsienicami), pająkami, a także nasionami (szczególnie sosny i świerka), orzechami, jagodami i sokiem drzewnym. Zimą często odwiedza karmniki.

Cechy fizyczne

Upierzenie

Wierzch ciała czarny, z dużymi białymi plamami na barkach. Spód ciała biały, z wyraźnym czerwonym podogoniem. Policzki białe, otoczone czarnym paskiem biegnącym od nasady dzioba do karku. Na głowie czarna czapeczka. Skrzydła czarne z białymi poprzecznymi pasami.

Kształt dzioba

Dziób mocny, dłutowaty, koloru ciemnoszarego lub czarnego, idealnie przystosowany do kucia w drewnie.

Kolor oczu

Tęczówka oka czerwonobrązowa.

Kolor nóg

Nogi szarozielone, z dwoma palcami skierowanymi do przodu i dwoma do tyłu (zygodaktylne), co ułatwia wspinanie się po pniach drzew.

Cechy wyróżniające

Charakterystyczne białe plamy na barkach, czerwone podogonie, czarno-biała głowa z czarnym wąsem. Brak czerwieni na potylicy u samicy, obecność u samca. Czerwona czapeczka u młodych.

Wygląd młodego

Młode ptaki mają całą czerwoną czapeczkę na głowie, która u samców jest intensywniejsza i większa, a u samic bledsza i mniejsza. Czerwień na podogoniu jest mniej intensywna niż u dorosłych.

Zmiany sezonowe

Brak znaczących zmian w upierzeniu między sezonami. Upierzenie jest stałe przez cały rok.

Dymorfizm płciowy

Samiec posiada czerwoną plamę na potylicy, której brak u samicy. Poza tym upierzenie obu płci jest identyczne.

Jak rozpoznać

1. 1

   Upierzenie

   Szukaj kontrastowego czarno-białego upierzenia z dużymi białymi plamami na barkach i czerwonym podogoniem. Głowa czarno-biała z czarnym wąsem.

2. 2

   Czerwone akcenty

   Zwróć uwagę na czerwoną plamę na potylicy u samca i brak tej plamy u samicy. Młode mają czerwoną czapeczkę na całej głowie.

3. 3

   Dziób

   Mocny, dłutowaty, ciemny dziób, używany do kucia w drewnie.

4. 4

   Lot

   Charakterystyczny falisty lot, z widocznymi białymi plamami na skrzydłach podczas lotu.

5. 5

   Bębnienie

   Słuchaj krótkiego, szybkiego i głośnego bębnienia, które jest jednym z głównych sposobów komunikacji i oznaczania terytorium.

6. 6

   Głos

   Charakterystyczne, ostre 'kik' lub 'czik'.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy liściaste, mieszane i iglaste, parki, ogrody, zadrzewienia śródpolne, aleje drzew. Preferuje lasy z dużą ilością starych drzew.

Zasięg geograficzny

Szeroko rozpowszechniony w całej Europie (z wyjątkiem Islandii i północnej Skandynawii), Azji (aż po Japonię i Kamczatkę) oraz w północno-zachodniej Afryce.

Zakres wysokości

Od poziomu morza do około 2000 m n.p.m., sporadycznie wyżej.

Preferowane środowiska

Preferuje lasy z dostępnością martwego drewna lub starych, osłabionych drzew, które są źródłem pokarmu i miejscem do kucia dziupli. Często spotykany w pobliżu siedlisk ludzkich, jeśli dostępne są odpowiednie drzewa.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienny.

Zwyczaje pokarmowe

Żeruje głównie na pniach i gałęziach drzew, wydobywając owady spod kory za pomocą silnego dzioba i długiego, lepkiego języka. Potrafi rozkuwać szyszki, umieszczając je w szczelinach kory (tzw. kuźnie dzięcioła). Zimą często odwiedza karmniki, gdzie zjada orzechy i nasiona. Pije sok drzewny, drążąc otwory w korze.

Zachowania społeczne

Zazwyczaj samotnik, poza okresem lęgowym. Pary łączą się na czas rozrodu. Jest terytorialny, zwłaszcza w okresie lęgowym.

Wzór lotu

Lot falisty, z krótkimi seriami szybkich uderzeń skrzydeł, przeplatanymi złożeniem skrzydeł i opadaniem. W locie widoczne białe plamy na skrzydłach.

Migracja

Gatunek osiadły. Młode ptaki mogą podejmować krótkie wędrówki rozprzestrzenieniowe, ale dorosłe osobniki rzadko migrują na duże odległości.

Terytorializm

Silnie terytorialny, zwłaszcza samce w okresie lęgowym. Terytorium jest bronione poprzez bębnienie i agresywne zachowania wobec intruzów.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Od kwietnia do czerwca.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazduje w dziuplach wykutych przez siebie w pniach lub grubych konarach drzew, zarówno liściastych, jak i iglastych. Dziuplę kuje zazwyczaj w martwym lub osłabionym drewnie. Otwór wejściowy jest okrągły, o średnicy około 5 cm. Dziuplę kuje zarówno samiec, jak i samica, co zajmuje około 2-4 tygodni. Nie wyścieła gniazda, jaja składane są bezpośrednio na trocinach.

Wielkość lęgu

4-7 jaj, najczęściej 5-6.

Opis jaja

Jaja białe, błyszczące, owalne. Składane są na dnie dziupli bez wyściółki.

Okres inkubacji

10-13 dni. Wysiadują oboje rodzice, ale samiec spędza więcej czasu w dziupli, zwłaszcza w nocy.

Okres opuszczania gniazda

20-24 dni. Młode opuszczają dziuplę, gdy są w pełni opierzone i zdolne do lotu.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice karmią pisklęta i opiekują się nimi. Po opuszczeniu dziupli młode są jeszcze przez kilka tygodni karmione przez rodziców, ucząc się samodzielnego żerowania.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Słuchaj bębnienia. W okresie lęgowym (od lutego do czerwca) dzięcioły duże intensywnie bębnią. Bębnienie jest krótkie (około 0,5-1 sekundy), szybkie i głośne, składające się z 10-16 uderzeń.
2. Szukaj na pniach drzew. Dzięcioły duże spędzają większość czasu na pniach i grubych gałęziach drzew, szukając owadów. Często wspinają się spiralnie po pniu.
3. Obserwuj kuźnie dzięcioła. Szukaj szczelin w korze drzew lub w pniach, gdzie dzięcioły klinują szyszki lub orzechy, aby je rozkuć. Wokół takich miejsc często leżą resztki rozkruszonych szyszek.
4. Odwiedzaj karmniki zimą. Zimą dzięcioły duże są częstymi gośćmi karmników, co ułatwia ich obserwację z bliska.
5. Bądź cierpliwy i cichy. Dzięcioły są płochliwe, więc ciche podejście i cierpliwość zwiększają szanse na obserwację.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Typowy dźwięk:

Ostre 'kik' i szybkie bębnienie

Główne pożywienie:

Owady, nasiona, orzechy

Miejsce gniazdowania:

Dziuple w drzewach

Status migracyjny:

Osiadły

Charakterystyczna cecha:

Czerwone podogonie i białe plamy na barkach

Ciekawostki

• Dzięcioł duży potrafi uderzać dziobem w drzewo z prędkością do 20 uderzeń na sekundę, a jego mózg jest chroniony przed wstrząsami dzięki specjalnej budowie czaszki i mięśni.
• Jego język może być wysunięty na znaczną długość (do 4 cm poza dziób) i jest lepki, co pomaga w wyciąganiu owadów z głębokich szczelin.
• Dzięcioły duże są kluczowymi gatunkami w ekosystemach leśnych, ponieważ ich dziuple są później wykorzystywane przez wiele innych gatunków ptaków i ssaków, które same nie potrafią ich wykuć.
• Bębnienie dzięcioła może być słyszane z odległości nawet kilku kilometrów i służy nie tylko do oznaczania terytorium, ale także do przyciągania partnera.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Piciformes

Rodzina

Picidae

Rodzaj

Dendrocopos

Gatunek

Dendrocopos major

Poznaj Dzięcioł duży