Dzięcioł duży

O gatunku

Dzięcioł duży to średniej wielkości ptak z rodziny dzięciołowatych, szeroko rozpowszechniony w Eurazji i północnej Afryce. Jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzięciołów, charakteryzującym się kontrastowym czarno-białym upierzeniem z czerwonymi akcentami. Odgrywa ważną rolę w ekosystemach leśnych, kontrolując populacje owadów i tworząc dziuple, które są później wykorzystywane przez inne gatunki.

Wielkość i długość życia

Długość

20-24 cm

Rozpiętość skrzydeł

34-39 cm

Waga

70-100 g

Długość życia

Średnio 6-7 lat, maksymalnie do 11 lat w naturze

Pokarm

Wszystkożerny, głównie owady (larwy i dorosłe formy chrząszczy, motyli, mrówki) wydobywane spod kory i z drewna, zimą nasiona drzew iglastych, orzechy, jagody, a także jaja i pisklęta innych ptaków.

Cechy fizyczne

Upierzenie

Wierzch ciała czarny z dużymi, białymi plamami na barkach (tzw. lusterka). Spód ciała białawy, z czarnym paskiem biegnącym od nasady dzioba, przez policzek, do karku. Podogonie jaskrawoczerwone. Skrzydła czarne z białymi, poprzecznymi pasami.

Kształt dzioba

Mocny, dłutowaty, szaro-czarny dziób, idealnie przystosowany do kucia w drewnie.

Kolor oczu

Ciemnobrązowe, otoczone czarną maską.

Kolor nóg

Szaro-zielone, z silnymi pazurami przystosowanymi do wspinania się po pniach drzew.

Cechy wyróżniające

Charakterystyczne czarno-białe upierzenie z czerwonym podogoniem. Białe, duże plamy na barkach są kluczową cechą odróżniającą od innych dzięciołów. Samce posiadają czerwoną plamę na potylicy.

Wygląd młodego

Młode ptaki mają całą czerwoną czapeczkę na głowie (od czoła do potylicy), co odróżnia je od dorosłych. Czerwień podogonia jest mniej intensywna, a upierzenie ogólnie bardziej matowe.

Zmiany sezonowe

Brak znaczących zmian w upierzeniu sezonowym. Upierzenie jest stałe przez cały rok.

Dymorfizm płciowy

Samiec posiada czerwoną plamę na potylicy, której brak u samicy. Poza tym upierzenie obu płci jest identyczne.

Jak rozpoznać

1. 1

   Upierzenie

   Szukaj kontrastowego czarno-białego upierzenia z dużymi białymi plamami na barkach (lusterka) i jaskrawoczerwonym podogoniem.

2. 2

   Głowa

   Zwróć uwagę na czarny pasek biegnący od dzioba przez policzek do karku. U samca szukaj małej, czerwonej plamy na potylicy. U młodych ptaków cała czapeczka jest czerwona.

3. 3

   Dziób

   Mocny, dłutowaty, szaro-czarny dziób.

4. 4

   Głos i bębnienie

   Słuchaj ostrego, metalicznego głosu "kik" oraz krótkiego, szybkiego bębnienia (ok. 0,5-1 sekundy, 10-16 uderzeń/sekundę).

5. 5

   Zachowanie

   Obserwuj ptaka wspinającego się po pniach drzew, kującego w korze lub rozłupującego szyszki w szczelinach (kuźnie dzięciołów).

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy liściaste, mieszane, iglaste, parki, ogrody, zadrzewienia śródpolne.

Zasięg geograficzny

Szeroko rozpowszechniony w Eurazji, od zachodniej Europy po Japonię, oraz w północnej Afryce. W Polsce występuje na terenie całego kraju.

Zakres wysokości

Od poziomu morza do około 2000 m n.p.m., w zależności od regionu.

Preferowane środowiska

Preferuje starodrzewy z dużą ilością martwego drewna lub drzew z próchniejącymi częściami, gdzie łatwiej o pokarm i miejsce na dziuplę. Dobrze adaptuje się do środowisk antropogenicznych, takich jak parki miejskie i duże ogrody.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienny.

Zwyczaje pokarmowe

Żeruje głównie na pniach i gałęziach drzew, wydobywając owady spod kory za pomocą silnego dzioba i długiego, lepkiego języka. Zimą często odwiedza karmniki, a także rozłupuje szyszki sosnowe i świerkowe, umieszczając je w szczelinach kory (tzw. kuźnie dzięciołów). Potrafi również łapać owady w locie i zbierać jagody.

Zachowania społeczne

Zazwyczaj samotnik, poza okresem lęgowym. Pary łączą się na czas rozrodu. Poza sezonem lęgowym może być obserwowany w luźnych grupach żerujących na obfitych źródłach pokarmu.

Wzór lotu

Falisty, z krótkimi seriami szybkich uderzeń skrzydeł, przeplatanymi złożeniem skrzydeł i krótkim opadaniem.

Migracja

Osobniki z północnych części zasięgu mogą podejmować krótkie migracje, ale w większości zasięgu jest to gatunek osiadły. Młode ptaki po opuszczeniu gniazda mogą rozpraszać się na znaczne odległości.

Terytorializm

Terytorialny, szczególnie w okresie lęgowym. Terytorium jest bronione przed innymi dzięciołami, głównie poprzez bębnienie i nawoływania.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Od kwietnia do czerwca.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazduje w dziuplach wykutych przez siebie w pniach lub grubych gałęziach drzew, zarówno liściastych, jak i iglastych. Dziuplę kuje zazwyczaj w spróchniałym drewnie. Otwór wejściowy jest okrągły, o średnicy około 5 cm. Dziuplę kuje zarówno samiec, jak i samica, co zajmuje im około 2-3 tygodni.

Wielkość lęgu

1 lęg w roku, rzadko 2.

Opis jaja

3-8 (najczęściej 5-7) jaj, czysto białych, błyszczących, o wymiarach około 26 x 19 mm.

Okres inkubacji

10-13 dni, wysiadują oboje rodzice.

Okres opuszczania gniazda

Pisklęta opuszczają dziuplę po 20-24 dniach od wyklucia. Po opuszczeniu gniazda są jeszcze przez pewien czas karmione przez rodziców.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice opiekują się jajami i pisklętami. Karmią młode owadami i ich larwami.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Słuchaj bębnienia. Wiosną bębnienie jest najlepszym sposobem na zlokalizowanie dzięcioła dużego. Szukaj suchych gałęzi lub pni, które rezonują dźwięk.
2. Szukaj śladów żerowania. Zwracaj uwagę na pnie drzew z wydłubanymi otworami lub na ziemię pod drzewami iglastymi, gdzie mogą leżeć rozłupane szyszki (kuźnie dzięciołów).
3. Obserwuj ruch. Dzięcioły często poruszają się po pniach drzew spiralnie, szukając owadów. Ich ruch jest charakterystyczny i łatwy do zauważenia.
4. Cierpliwość. Dzięcioły są płochliwe, więc wymaga to cierpliwości i cichego podejścia. Często można je usłyszeć, zanim się je zobaczy.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Status w Polsce:

Liczny ptak lęgowy, osiadły.

Ekologiczna rola:

Kontroluje populacje szkodników leśnych, tworzy dziuple dla innych gatunków (np. sikor, muchołówek, wiewiórek).

Bębnienie:

Służy do komunikacji terytorialnej i godowej, nie do żerowania.

Język:

Długi, lepki i zakończony haczykami, umożliwiający wyciąganie owadów z głębokich szczelin.

Ciekawostki

• Dzięcioł duży potrafi uderzać dziobem w drzewo z prędkością do 20 uderzeń na sekundę, a jego mózg jest chroniony przed wstrząsami dzięki specjalnej budowie czaszki i mięśni szyi.
• Zimą dzięcioły duże potrafią rozłupywać szyszki, umieszczając je w specjalnych szczelinach w korze drzew, które służą im jako 'kuźnie'.
• Dzięcioły duże są jednymi z nielicznych ptaków, które potrafią pić soki drzewne, zwłaszcza wiosną, kiedy soki zaczynają krążyć.
• Dziuplę wykutą przez dzięcioła dużego często wykorzystują później inne gatunki ptaków i ssaków, które same nie potrafią kuć dziupli.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Piciformes

Rodzina

Picidae

Rodzaj

Dendrocopos

Gatunek

Dendrocopos major

Poznaj Dzięcioł duży