Dzięciołek

O gatunku

Dzięciołek (Dryobates minor, wcześniej Dendrocopos minor) to najmniejszy dzięcioł występujący w Europie. Charakteryzuje się czarno-białym upierzeniem i stosunkowo krótkim dziobem. Jest gatunkiem skrytym, często przebywającym w koronach drzew, co utrudnia jego obserwację. Jego obecność najłatwiej stwierdzić po głosie lub charakterystycznym bębnieniu.

Wielkość i długość życia

Długość

14-16 cm

Rozpiętość skrzydeł

25-27 cm

Waga

17-25 g

Długość życia

Około 5-7 lat w naturze

Pokarm

Owadożerny

Cechy fizyczne

Upierzenie

Upierzenie czarno-białe. Wierzch ciała czarny z białymi, poprzecznymi pasami na skrzydłach i grzbiecie, tworzącymi charakterystyczny 'drabinkowy' wzór. Spód ciała białawy, z delikatnym, ciemnym kreskowaniem na bokach. Kuper biały. Ogon czarny z białymi zewnętrznymi sterówkami, które są kreskowane.

Kształt dzioba

Dziób krótki, prosty, dłutowaty, koloru ciemnoszarego lub czarnego.

Kolor oczu

Tęczówka oka ciemna, brązowa.

Kolor nóg

Nogi szare, z silnymi palcami i ostrymi pazurami, przystosowanymi do wspinania się po pniach drzew.

Cechy wyróżniające

Mały rozmiar, czarno-białe upierzenie bez czerwieni na kuprze (jak u dzięcioła dużego), brak czerwieni na spodzie ciała. Charakterystyczny 'drabinkowy' wzór na grzbiecie. Białe policzki i czarny wąs, który nie łączy się z karkiem.

Wygląd młodego

Młode ptaki przypominają dorosłe, ale ich upierzenie jest bardziej matowe. Młode samce mają czerwoną czapeczkę, często z czarnymi plamkami, a młode samice mogą mieć delikatny, pomarańczowy lub różowawy nalot na czapeczce, co może być mylące.

Zmiany sezonowe

Brak znaczących zmian w upierzeniu sezonowym. Upierzenie jest stałe przez cały rok.

Dymorfizm płciowy

Samiec posiada czerwoną czapeczkę na głowie, obrzeżoną czarnym paskiem. Samica ma czapeczkę białą lub białawo-szarą, bez czerwieni.

Jak rozpoznać

1. 1

   Rozmiar

   Szukaj bardzo małego dzięcioła, wielkości wróbla. To kluczowa cecha odróżniająca go od innych dzięciołów.

2. 2

   Upierzenie

   Zwróć uwagę na czarno-białe upierzenie bez czerwieni na kuprze. Charakterystyczny 'drabinkowy' wzór na grzbiecie jest dobrym wskaźnikiem.

3. 3

   Głowa

   U samca szukaj czerwonej czapeczki. U samicy czapeczka jest biała lub szarawa. Białe policzki i czarny wąs, który nie łączy się z karkiem, są ważne.

4. 4

   Zachowanie

   Obserwuj, jak żeruje na cienkich gałęziach i konarach, często w koronach drzew, co jest rzadkością u większych dzięciołów.

5. 5

   Głos i bębnienie

   Słuchaj wysokiego 'kik' lub 'czik' oraz bardzo szybkiego, krótkiego, 'terkoczącego' bębnienia, które trwa 1-2 sekundy.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy liściaste, mieszane, parki, sady, ogrody, zadrzewienia nadrzeczne.

Zasięg geograficzny

Występuje w większości Europy, w Azji Mniejszej, na Kaukazie, w Azji Centralnej i na Syberii aż po Japonię. W Polsce jest gatunkiem lęgowym, szeroko rozpowszechnionym, choć lokalnie może być nieliczny.

Zakres wysokości

Zazwyczaj od nizin do około 1000-1200 m n.p.m., choć lokalnie może występować wyżej.

Preferowane środowiska

Preferuje stare drzewostany z dużą ilością martwego drewna lub drzew z próchniejącymi gałęziami, gdzie łatwiej o owady. Często spotykany w olsach, łęgach, starych parkach i sadach. Unika gęstych, młodych borów iglastych.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienny.

Zwyczaje pokarmowe

Żeruje głównie na owadach i ich larwach, które wydobywa spod kory lub z próchniejącego drewna. Często przeszukuje cienkie gałęzie i konary, czego nie robią większe dzięcioły. Zjada również pająki. Rzadziej spożywa nasiona lub owoce. Aktywnie bębni w poszukiwaniu pokarmu.

Zachowania społeczne

Zazwyczaj samotnik, poza okresem lęgowym. Pary łączą się na czas lęgów. Nie tworzy stad.

Wzór lotu

Lot falisty, typowy dla dzięciołów, z krótkimi seriami uderzeń skrzydeł przeplatanymi złożeniem skrzydeł i opadaniem.

Migracja

Gatunek osiadły. Młode ptaki mogą odbywać krótkie dyspersje po opuszczeniu gniazda.

Terytorializm

Terytorialny, zwłaszcza w okresie lęgowym. Broni swojego terytorium przed innymi dzięciołkami.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Kwiecień-czerwiec.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazduje w dziuplach wykutych w próchniejących pniach lub grubych gałęziach drzew liściastych, rzadziej iglastych. Dziuplę wykuwają oboje partnerzy, zazwyczaj na wysokości 2-10 metrów. Otwór wejściowy jest mały, okrągły, o średnicy około 3-4 cm. Dziuplę wyściełają jedynie drobnymi wiórami.

Wielkość lęgu

4-6 jaj.

Opis jaja

Jaja białe, błyszczące, owalne. Składane bezpośrednio na wiórach w dziupli.

Okres inkubacji

11-12 dni. Wysiadują oboje rodzice, z przewagą samicy w nocy.

Okres opuszczania gniazda

18-21 dni. Młode opuszczają dziuplę po około 3 tygodniach od wyklucia.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice karmią i opiekują się młodymi. Po opuszczeniu dziupli młode są jeszcze przez pewien czas dokarmiane przez rodziców.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Słuchaj uważnie. Dzięciołek jest często łatwiejszy do usłyszenia niż do zobaczenia. Jego wysokie głosy i charakterystyczne bębnienie są najlepszymi wskazówkami.
2. Obserwuj cienkie gałęzie. W przeciwieństwie do większych dzięciołów, dzięciołek często żeruje na cienkich gałęziach i w zewnętrznych częściach koron drzew. Skup się na tych obszarach.
3. Cierpliwość i lornetka. Ze względu na mały rozmiar i skryty tryb życia, obserwacja dzięciołka wymaga cierpliwości i dobrej lornetki.
4. Szukaj wczesną wiosną. W okresie lęgowym, gdy ptaki są najbardziej aktywne wokalnie i bębnią, szanse na ich zlokalizowanie są największe.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Najmniejszy dzięcioł Europy:

Tak

Czerwona czapeczka u samca:

Tak

Czerwony kuper:

Nie

Bębnienie:

Bardzo szybkie, krótkie, 'terkoczące'

Siedlisko:

Lasy liściaste, mieszane, parki, sady

Ciekawostki

• Dzięciołek jest tak mały, że często bywa mylony z sikorką, gdy przemieszcza się w koronach drzew.
• Jego bębnienie jest jednym z najszybszych wśród europejskich dzięciołów, co jest adaptacją do jego niewielkich rozmiarów i potrzeby szybkiego komunikowania się.
• Potrafi wisieć głową w dół na gałęziach, co jest rzadko spotykane u większych dzięciołów.
• Mimo niewielkich rozmiarów, jest bardzo sprawnym dzięciołem, potrafiącym wykuwać dziuple w stosunkowo twardym drewnie, choć preferuje próchniejące.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Piciformes

Rodzina

Picidae

Rodzaj

Dryobates

Gatunek

Dryobates minor

Poznaj Dzięciołek