Dzięcioł średni

O gatunku

Dzięcioł średni to średniej wielkości dzięcioł o charakterystycznym czerwonym czubku głowy, który u obu płci jest intensywnie czerwony i rozciąga się od czoła do karku. Wyróżnia się brakiem czarnego paska policzkowego (wąsów) lub jego bardzo słabym zaznaczeniem, co odróżnia go od innych dzięciołów. Preferuje stare, liściaste lasy z dużą ilością martwego drewna.

Wielkość i długość życia

Długość

20-22 cm

Rozpiętość skrzydeł

33-34 cm

Waga

50-85 g

Długość życia

Około 5-10 lat w naturze

Pokarm

Owadożerny, głównie larwy i dorosłe owady żerujące w drewnie, pająki, a także soki drzewne i sporadycznie nasiona lub owoce.

Cechy fizyczne

Upierzenie

Wierzch ciała czarny z dużymi białymi plamami na skrzydłach tworzącymi białe pasy. Spód ciała białawy, z delikatnym, ciemnym kreskowaniem na bokach i charakterystycznym różowo-czerwonym zabarwieniem podogonia. Głowa z intensywnie czerwonym czubkiem, policzki białe, bez wyraźnego czarnego wąsa. Kark i boki szyi białe.

Kształt dzioba

Dziób szaro-czarny, stosunkowo krótki i smukły w porównaniu do innych dzięciołów, przystosowany do zbierania owadów z powierzchni kory i spod niej, a nie do intensywnego kucia.

Kolor oczu

Ciemnobrązowe

Kolor nóg

Szaro-zielone

Cechy wyróżniające

Brak czarnego wąsa (lub bardzo słabo zaznaczony), intensywnie czerwony czubek głowy u obu płci, różowo-czerwone podogonie, delikatne kreskowanie na bokach ciała.

Wygląd młodego

Młode ptaki przypominają dorosłe, ale ich czerwona czapeczka jest często bledsza i bardziej matowa, a upierzenie ogólnie mniej kontrastowe.

Zmiany sezonowe

Brak znaczących zmian w upierzeniu sezonowym.

Dymorfizm płciowy

Płeć trudna do rozróżnienia w terenie. Samiec ma zazwyczaj nieco większą i bardziej intensywnie czerwoną czapeczkę, ale różnice są subtelne i nie zawsze widoczne.

Jak rozpoznać

1. 1

   Czubek głowy

   Szukaj intensywnie czerwonej czapeczki pokrywającej całą górę głowy, od czoła do karku, u obu płci.

2. 2

   Policzki i wąsy

   Zwróć uwagę na białe policzki bez czarnego paska policzkowego (wąsa) lub z bardzo słabo zaznaczonym, krótkim i cienkim paskiem, który nie łączy się z karkiem.

3. 3

   Spód ciała

   Obserwuj białawy spód ciała z delikatnym, ciemnym kreskowaniem na bokach i charakterystycznym różowo-czerwonym zabarwieniem podogonia, które często rozlewa się na brzuch.

4. 4

   Zachowanie

   Dzięcioł średni rzadziej kuje w drewnie niż inne dzięcioły. Częściej żeruje na powierzchni kory, zbierając owady, co jest dobrym wskaźnikiem.

5. 5

   Głos

   Słuchaj charakterystycznego, nosowego 'gwe-gwe-gwe-gwe' lub 'kwi-kwi-kwi-kwi', przypominającego miauczenie kota.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy liściaste i mieszane, parki, starodrzewy.

Zasięg geograficzny

Występuje w Europie, od północnej Hiszpanii i Francji, przez Europę Środkową i Wschodnią, po Kaukaz i północny Iran. W Polsce występuje na terenie całego kraju, ale jest rzadszy na północnym wschodzie.

Zakres wysokości

Zazwyczaj od nizin do około 1000 m n.p.m., sporadycznie wyżej.

Preferowane środowiska

Preferuje stare lasy liściaste, zwłaszcza dębowe i grabowe, z dużą ilością starych, obumierających drzew i martwego drewna. Ważna jest obecność drzew o szorstkiej korze, na której żeruje. Unika lasów iglastych i młodych drzewostanów.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienny.

Zwyczaje pokarmowe

Żeruje głównie na pniach i gałęziach drzew liściastych, często w koronach. W przeciwieństwie do innych dzięciołów, rzadko kuje w drewnie, a częściej zbiera owady z powierzchni kory, spod łuszczącej się kory lub z pęknięć. Potrafi również łapać owady w locie. Zimą może żywić się sokiem drzewnym, a także nasionami i owocami.

Zachowania społeczne

Zazwyczaj samotnik lub występuje w parach w okresie lęgowym. Poza sezonem lęgowym może dołączać do mieszanych stad żerujących ptaków.

Wzór lotu

Lot falisty, typowy dla dzięciołów, z naprzemiennymi fazami szybkiego uderzania skrzydłami i krótkiego szybowania.

Migracja

Osiadły, nie migruje. Młode ptaki mogą odbywać krótkie dyspersje w poszukiwaniu nowych terytoriów.

Terytorializm

Terytorialny w okresie lęgowym, broni swojego terytorium przed innymi dzięciołami. Terytorium jest zazwyczaj większe niż u dzięcioła dużego.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Kwiecień-czerwiec.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazduje w dziuplach wykutych w spróchniałych pniach lub grubych gałęziach drzew liściastych, często dębów, buków, grabów. Dziuplę kuje zazwyczaj na wysokości 2-10 metrów. Otwór wejściowy jest okrągły, o średnicy około 4-5 cm. Obie płcie uczestniczą w kuciu dziupli i wychowywaniu młodych.

Wielkość lęgu

1 lęg w roku, rzadko 2.

Opis jaja

3-8 jaj, najczęściej 5-6. Jaja są białe, błyszczące, o wymiarach około 23 x 18 mm.

Okres inkubacji

11-14 dni, wysiadują oboje rodzice.

Okres opuszczania gniazda

22-25 dni po wykluciu młode opuszczają dziuplę.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice karmią i opiekują się młodymi. Po opuszczeniu dziupli młode są jeszcze przez pewien czas karmione przez rodziców.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Cierpliwość i obserwacja. Dzięcioł średni jest często mniej płochliwy niż inne dzięcioły, ale może być trudny do zauważenia w koronach drzew. Cierpliwa obserwacja i nasłuchiwanie są kluczowe.
2. Nasłuchiwanie głosu. Jego charakterystyczny głos jest często pierwszym sygnałem obecności. Naucz się rozpoznawać jego 'miauczenie'.
3. Obserwacja żerowania. Zwróć uwagę na sposób żerowania – zbieranie owadów z powierzchni kory, a nie intensywne kucie, jest typowe dla tego gatunku.
4. Sezon lęgowy. W okresie lęgowym (wiosna-wczesne lato) ptaki są bardziej aktywne wokalnie i łatwiejsze do zlokalizowania.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Status w Polsce:

Liczebny, ale lokalnie rzadki lęgowy.

Charakterystyczna cecha:

Brak czarnego wąsa i czerwona czapeczka u obu płci.

Preferowane drzewa:

Dęby, graby, buki.

Sposób żerowania:

Głównie zbieranie owadów z kory, rzadkie kucie.

Ciekawostki

• Dzięcioł średni jest jedynym europejskim dzięciołem, u którego obie płcie mają czerwoną czapeczkę na całej głowie.
• Jego głos jest często mylony z miauczeniem kota, co może być pomocne w identyfikacji.
• W przeciwieństwie do innych dzięciołów, dzięcioł średni rzadko bębni, a jeśli już, to robi to bardzo cicho i nieregularnie.
• Jest wskaźnikiem zdrowych, starych lasów liściastych, ponieważ jego bytowanie jest ściśle związane z obecnością martwego drewna i starych drzew.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Piciformes

Rodzina

Picidae

Rodzaj

Dendrocoptes

Gatunek

Dendrocoptes medius

Poznaj Dzięcioł średni