Zięba

O gatunku

Zięba jest jednym z najpospolitszych i najbardziej rozpoznawalnych gatunków ptaków w Europie, charakteryzującym się wyraźnym dymorfizmem płciowym, zwłaszcza w okresie lęgowym. Samce mają jaskrawe upierzenie, podczas gdy samice są bardziej stonowane. Ptak ten jest znany z melodyjnego śpiewu i czarnych pasm na skrzydłach.

Wielkość i długość życia

Długość

14-16 cm

Rozpiętość skrzydeł

24-29 cm

Waga

19-24 g

Długość życia

Do 10 lat w naturze

Pokarm

Głównie nasiona, zwłaszcza buka, pędy, pąki, a w okresie lęgowym i karmienia piskląt także owady i inne bezkręgowce.

Cechy fizyczne

Upierzenie

Samiec w szacie godowej ma niebieskoszary kark i ciemię, rdzawoczerwonobrązowe policzki i spód ciała, zielonkawy kuper oraz czarniawe skrzydła z wyraźnymi dwoma białymi pasami i żółtymi brzegami lotek. Samica jest bardziej matowa, oliwkowobrązowa na grzbiecie, szarobrązowa od spodu, z mniej wyraźnymi białymi pasami na skrzydłach. Obie płcie mają białe zewnętrzne sterówki widoczne w locie.

Kształt dzioba

Stożkowaty, mocny, typowy dla ziarnojadów. Kolor dzioba u samca w okresie lęgowym jest niebieskoszary z ciemniejszą końcówką, poza okresem lęgowym i u samic jest brązowawy.

Kolor oczu

Ciemnobrązowe.

Kolor nóg

Ciemnobrązowe do czarniawych.

Cechy wyróżniające

Białe paski na skrzydłach (dwa u samca, mniej wyraźne u samicy), zielonkawy kuper, charakterystyczny śpiew i zawołanie 'pink-pink' lub 'ćwitt ćwitt'. Samce mają niebieskoszary kark i czoło, rdzawobrązowe policzki i pierś.

Wygląd młodego

Młode ptaki przypominają samice, są bardziej matowe, z niewyraźnym wzorem na głowie i skrzydłach. Wzór skrzydeł jest jednak już częściowo widoczny.

Zmiany sezonowe

Samce w szacie spoczynkowej (po pierzeniu letnim) są nieco mniej jaskrawe niż w szacie godowej, z bardziej matowym niebieskoszarym deseniem na głowie. Samice zmieniają się nieznacznie.

Dymorfizm płciowy

Bardzo wyraźny. Samce są znacznie jaskrawiej ubarwione niż samice, szczególnie w okresie lęgowym.

Jak rozpoznać

1. 1

   Samiec w szacie godowej

   Niebieskoszary kark i ciemię, rdzawoczerwonobrązowe policzki i spód, zielonkawy kuper, czarniawe skrzydła z dwoma białymi pasami. To połączenie cech jest unikalne.

2. 2

   Samica

   Bardziej matowe, oliwkowobrązowe upierzenie, ale wciąż widoczne dwa białe pasy na skrzydłach (choć mniej wyraźne niż u samca) oraz białe zewnętrzne sterówki w locie.

3. 3

   Śpiew

   Charakterystyczny, energiczny i melodiyny, kończący się szybkim 'ciup!'. Trudno go pomylić, gdy się raz go usłyszy. Wymaga osłuchania.

4. 4

   Zawołanie

   Głośne, metaliczne 'pink' lub 'ćwitt' to bardzo dobry sygnał rozpoznawczy dla obu płci, słyszalne często w locie.

5. 5

   Sylwetka i lot

   Kompaktowa sylwetka, lot falowy. Białe zewnętrzne sterówki są widoczne podczas startu do lotu lub lądowania.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Las liściasty, mieszany, iglasty, zadrzewienia, parki, ogrody, sady, zakrzewienia, obszary wiejskie i podmiejskie.

Zasięg geograficzny

Praktycznie cała Europa, północna Afryka, Bliski Wschód i Azja Środkowa. Wprowadzona na Nową Zelandię i do Republiki Południowej Afryki.

Zakres wysokości

Od poziomu morza do około 2000 m n.p.m., lokalnie wyżej w górach.

Preferowane środowiska

Preferuje luźne lasy liściaste i mieszane z dobrze rozwiniętym podszytem, ale jest bardzo adaptacyjna i często występuje w siedliskach silnie zmienionych przez człowieka.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienna.

Zwyczaje pokarmowe

Głównie żeruje na ziemi, zbierając nasiona, pędy, a w okresie lęgowym owady z liści drzew i krzewów. Często odwiedza karmniki zimą.

Zachowania społeczne

W okresie lęgowym terytorialna, tworzy pary. Poza okresem lęgowym tworzy duże stada, często mieszane z innymi ziarnojadami, takie jak trznadle czy wróble. Stada koczujące zimą mogą liczyć setki osobników.

Wzór lotu

Falowy lot, szybki i energiczny, często przemieszcza się na krótkich dystansach w stadach.

Migracja

Częściowo wędrowna. Populacje północne i wschodnie są wędrowne, zimujące w Europie Zachodniej i Południowej. Populacje zachodnie i południowe są osiadłe lub częściowo wędrowne. W Polsce większość zięb odlatuje we wrześniu-październiku, wracając w marcu-kwietniu, ale część osobników zimuje.

Terytorializm

Samce energicznie bronią terytorium lęgowego śpiewem i agresywnymi zachowaniami wobec intruzów.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Kwiecień-lipiec, zazwyczaj dwa lęgi w sezonie.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazdo zbudowane głównie przez samicę, w rozwidleniu gałęzi drzewa lub krzewu, zazwyczaj na wysokości 2-10 metrów. Misternie uwite z mchu, porostów, trawy, pajęczyn, zlepione śliną i wyścielone delikatnymi piórkami i włosiem.

Wielkość lęgu

Zazwyczaj 4-6 jaj.

Opis jaja

4-6 jaj, gładkie, koloru zielonkawoniebieskiego lub jasnobrązowego, z ciemniejszymi plamkami i kreskami tworzącymi wieniec na szerszym końcu.

Okres inkubacji

11-13 dni, głównie przez samicę.

Okres opuszczania gniazda

12-15 dni po wykluciu pisklęta opuszczają gniazdo. Po opuszczeniu gniazda są jeszcze przez jakiś czas karmione przez rodziców.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice karmią pisklęta, jednak głównie samica wysiaduje jaja i ogrzewa młode, podczas gdy samiec przynosi pożywienie.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Nasłuchuj śpiewu. Wiosną i wczesnym latem zwróć uwagę na charakterystyczny śpiew, który łatwo usłyszeć w lasach i parkach. Samce często śpiewają z eksponowanych miejsc.
2. Obserwuj na ziemi. Zięby często żerują na ziemi, zbierając nasiona. Szukaj ich pod drzewami, zwłaszcza bukmi.
3. Sprawdź karmniki. Zimą karmniki są doskonałym miejscem do obserwacji, szczególnie gdy ziemia jest pokryta śniegiem.
4. Użyj lornetki. Jaskrawe kolory samca są najlepiej widoczne przez lornetkę, co pozwala na rozróżnienie szczegółów upierzenia.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Nazwa naukowa:

Fringilla coelebs

Rodzina:

Łuszczaki (Fringillidae)

Wielkość:

Mały ptak wróblowy (14-16 cm)

Śpiew:

Głośny, melodyjny trel zakończony 'ciup!'

Dieta:

Nasiona, owady

Migracja:

Częściowo wędrowny

Status ochronny:

Najmniejszej troski (LC)

Ciekawostki

• Nazwa 'coelebs' w nazwie naukowej, oznaczająca 'kawaler', została nadana przez Linneusza, ponieważ zaobserwował, że samce zimowały w Szwecji bez samic, które migrowały na południe.
• Śpiew zięby jest jednym z najbardziej złożonych w grupie małych ptaków, a młode ptaki uczą się go od dorosłych osobników, co prowadzi do lokalnych dialektów śpiewu.
• Zięba jest tak pospolita i dobrze znana, że w wielu krajach europejskich, w tym w Polsce, jest symbolem wiosny i powszechnie występuje w literaturze i kulturze ludowej.
• Występuje około 11-13 podgatunków zięby, różniących się głównie ubarwieniem i rozmiarem w zależności od regionu występowania.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Passeriformes

Rodzina

Fringillidae

Rodzaj

Fringilla

Gatunek

Fringilla coelebs

Poznaj Zięba