Makolągwa

O gatunku

Makolągwa, znana również jako Szczygieł konopny, to mały ptak wróblowy z rodziny łuszczakowatych. Charakteryzuje się zmiennym upierzeniem, zwłaszcza u samców w okresie lęgowym, kiedy to pojawiają się intensywne czerwone barwy na czole i piersi. Jest to gatunek związany z otwartymi terenami, często z krzewami i niską roślinnością, gdzie żeruje głównie na nasionach. W Polsce jest to ptak lęgowy, częściowo wędrowny.

Wielkość i długość życia

Długość

12.5-14 cm

Rozpiętość skrzydeł

21-25 cm

Waga

15-22 g

Długość życia

2-5 lat (maksymalnie do 8 lat w naturze)

Pokarm

Roślinożerca (głównie nasiona, zwłaszcza chwastów, rzadziej owady)

Cechy fizyczne

Upierzenie

Samiec w szacie godowej ma szarą głowę, czerwoną plamę na czole i różowo-czerwoną pierś. Grzbiet jest brązowy, a spód białawy. Skrzydła i ogon są ciemne z białymi brzegami piór. Samica i samiec w szacie spoczynkowej są bardziej stonowane, z brązowo-szarym upierzeniem, bez czerwonych barw, z wyraźnym kreskowaniem na piersi i bokach. Młode ptaki przypominają samice, ale są bardziej intensywnie kreskowane.

Kształt dzioba

Stożkowaty, krótki i mocny, przystosowany do rozłupywania nasion. Kolor dzioba jest szary, u nasady jaśniejszy.

Kolor oczu

Ciemnobrązowe.

Kolor nóg

Ciemnoszare lub czarniawe.

Cechy wyróżniające

Białe brzegi lotek i sterówek, widoczne zwłaszcza w locie jako białe lusterka. U samca w szacie godowej charakterystyczna czerwona plama na czole i różowa pierś. U obu płci w szacie spoczynkowej i u samic widoczne kreskowanie na spodzie ciała.

Wygląd młodego

Młode ptaki są podobne do samic, ale ich upierzenie jest bardziej jednolicie brązowe, z silniejszym i gęstszym kreskowaniem na całym spodzie ciała, włącznie z głową i karkiem. Brak jakichkolwiek czerwonych lub różowych odcieni.

Zmiany sezonowe

Samce zmieniają upierzenie z szaty spoczynkowej (brązowo-szarej, kreskowanej) na szatę godową (z czerwoną plamą na czole i różową piersią) przed okresem lęgowym. Zmiana ta jest częściowo wynikiem ścierania się brązowych obrzeżeń piór, które maskują czerwone barwy w okresie zimowym.

Dymorfizm płciowy

Wyraźny w okresie lęgowym: samce mają czerwoną plamę na czole i różowo-czerwoną pierś, podczas gdy samice i samce poza okresem lęgowym są brązowo-szare, bez czerwonych barw, z kreskowaniem.

Jak rozpoznać

1. 1

   Ubarwienie samca w szacie godowej

   Szukaj czerwonej plamy na czole i różowo-czerwonej piersi. To najbardziej charakterystyczna cecha samca w okresie lęgowym.

2. 2

   Białe lusterka na skrzydłach

   Zwróć uwagę na białe brzegi lotek, które tworzą wyraźne białe lusterka, szczególnie widoczne w locie. Jest to cecha wspólna dla obu płci i wszystkich szat.

3. 3

   Kreskowanie na spodzie ciała

   U samic i młodych ptaków, a także u samców poza okresem lęgowym, spód ciała jest wyraźnie kreskowany. Pomaga to odróżnić je od innych ziarnojadów.

4. 4

   Kształt dzioba

   Krótki, stożkowaty i mocny dziób jest typowy dla ziarnojadów i pomaga w identyfikacji.

5. 5

   Śpiew i zawołania

   Charakterystyczne, szybkie i melodyjne trele oraz suche, brzęczące zawołania 'czwit-czwit' są bardzo pomocne w identyfikacji, zwłaszcza gdy ptak jest ukryty.

6. 6

   Zachowanie i środowisko

   Makolągwy często żerują na ziemi lub w niskich krzewach, w otwartych, zakrzewionych terenach. Ich falisty lot jest również charakterystyczny.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Obszary otwarte, takie jak pola uprawne, nieużytki, ugory, wrzosowiska, wydmy, obrzeża lasów, sady, ogrody, parki, tereny ruderalne, nasypy kolejowe i drogowe.

Zasięg geograficzny

Występuje w Europie, północno-zachodniej Afryce, Azji Mniejszej i Azji Środkowej. W Polsce jest pospolitym ptakiem lęgowym na niżu i w niższych partiach gór.

Zakres wysokości

Od poziomu morza do około 2000 m n.p.m. w górach.

Preferowane środowiska

Preferuje tereny z mozaiką niskiej roślinności, krzewów i otwartych przestrzeni, gdzie może żerować na nasionach chwastów i krzewów. Ważna jest obecność gęstych krzewów do gniazdowania.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienna.

Zwyczaje pokarmowe

Głównie roślinożerca. Żeruje na nasionach, zwłaszcza chwastów (np. ostrożeń, rdest, gorczyca, mniszek lekarski, konopie, len), zbierając je z ziemi lub bezpośrednio z roślin. Rzadziej zjada drobne owady, zwłaszcza w okresie lęgowym, kiedy karmi nimi pisklęta. Często żeruje w stadach, szczególnie poza sezonem lęgowym.

Zachowania społeczne

Poza sezonem lęgowym tworzy duże, często mieszane stada z innymi ziarnojadami, takimi jak czyże, dzwońce czy wróble. W okresie lęgowym pary są terytorialne, ale gniazdują często w luźnych koloniach.

Wzór lotu

Lot falisty, szybki i zwinny, często z towarzyszącymi mu charakterystycznymi zawołaniami. W locie widoczne białe lusterka na skrzydłach.

Migracja

W Polsce jest to gatunek częściowo wędrowny. Część populacji zimuje w kraju, zwłaszcza na zachodzie i północy, inne osobniki migrują na południe i zachód Europy, do basenu Morza Śródziemnego. Przyloty w marcu-kwietniu, odloty we wrześniu-listopadzie.

Terytorializm

Samce bronią terytorium lęgowego, zwłaszcza w pobliżu gniazda, śpiewem i pogoniami. Poza sezonem lęgowym terytorialność zanika.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Kwiecień-lipiec, zazwyczaj dwa, rzadziej trzy lęgi w sezonie.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazdo budowane jest przez samicę, zazwyczaj w gęstych krzewach, żywopłotach lub niskich drzewach, na wysokości 1-3 metrów nad ziemią. Jest to zgrabna, miseczkowata konstrukcja z traw, korzonków, mchu, wyścielona włosiem i piórami.

Wielkość lęgu

4-6 jaj

Opis jaja

4-6 jaj, o barwie białej lub niebieskawo-białej, z rdzawymi lub fioletowymi plamkami i kreskami, często gęściej rozmieszczonymi na szerszym końcu. Wymiary około 18 x 13 mm.

Okres inkubacji

11-13 dni, wysiaduje głównie samica.

Okres opuszczania gniazda

11-14 dni po wykluciu pisklęta opuszczają gniazdo. Są karmione przez oboje rodziców.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice karmią pisklęta, początkowo głównie owadami, później nasionami. Po opuszczeniu gniazda młode są jeszcze przez pewien czas dokarmiane przez rodziców.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Słuchaj śpiewu. W okresie lęgowym śpiew samca jest bardzo charakterystyczny i często zdradza jego obecność, nawet jeśli ptak jest ukryty w krzewach.
2. Obserwuj żerujące stada. Poza sezonem lęgowym makolągwy często żerują w stadach na ziemi, na polach z chwastami. Są wtedy mniej płochliwe i łatwiejsze do obserwacji.
3. Szukaj w krzewach. Makolągwy często przesiadują na wierzchołkach krzewów, skąd śpiewają lub obserwują otoczenie. Są też tam ukryte ich gniazda.
4. Zwróć uwagę na lot. Falisty lot z widocznymi białymi lusterkami na skrzydłach jest dobrym wskaźnikiem obecności makolągwy.
5. Cierpliwość i lornetka. Jak w przypadku większości małych ptaków, cierpliwość i dobra lornetka są kluczowe do dokładnej obserwacji i identyfikacji.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Nazwa naukowa:

Linaria cannabina

Rodzina:

Fringillidae (Łuszczaki)

Status IUCN:

Least Concern (Najmniejszej troski)

Główny pokarm:

Nasiona chwastów

Charakterystyczna cecha samca:

Czerwona plama na czole i różowa pierś w szacie godowej

Migracja:

Częściowo wędrowny

Ciekawostki

• Nazwa 'cannabina' w nazwie naukowej odnosi się do konopi (Cannabis), których nasiona są ulubionym pokarmem makolągwy.
• Makolągwa jest znana z tego, że potrafi naśladować głosy innych ptaków w swoim śpiewie.
• W przeszłości makolągwy były często trzymane jako ptaki klatkowe ze względu na ich melodyjny śpiew.
• Białe lusterka na skrzydłach są szczególnie widoczne, gdy ptak gwałtownie zmienia kierunek lotu, co jest adaptacją do unikania drapieżników.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Passeriformes

Rodzina

Fringillidae

Rodzaj

Linaria

Gatunek

Linaria cannabina

Poznaj Makolągwa