Sikora czubatka

O gatunku

Sikora czubatka (Periparus ater) to mały ptak z rodziny sikorowatych, charakteryzujący się czarną czapeczką, białymi policzkami i wyraźną białą plamą na karku. Jest to gatunek leśny, często spotykany w borach iglastych i mieszanych, gdzie żeruje na owadach i nasionach. Znana jest z akrobatycznych zdolności podczas żerowania i charakterystycznego, powtarzalnego śpiewu.

Wielkość i długość życia

Długość

10-11.5 cm

Rozpiętość skrzydeł

17-21 cm

Waga

7-12 g

Długość życia

2-3 lata (maksymalnie do 9 lat w niewoli)

Pokarm

Wszystkożerny (głównie owady, pająki, nasiona, orzechy)

Cechy fizyczne

Upierzenie

Wierzch ciała szarobrązowy, spód jasny, szarobiały. Głowa czarna z białymi policzkami i wyraźną białą plamą na karku. Skrzydła ciemne z dwoma białymi paskami. Ogon ciemny.

Kształt dzioba

Krótki, stożkowaty, ostro zakończony, czarny.

Kolor oczu

Ciemnobrązowe.

Kolor nóg

Ciemnoszare lub czarne.

Cechy wyróżniające

Charakterystyczna czarna czapeczka, białe policzki i biała plama na karku. Dwa białe paski na skrzydłach. Jest mniejsza i smuklejsza od większości innych sikor.

Wygląd młodego

Młode ptaki są podobne do dorosłych, ale ich upierzenie jest bardziej matowe, a białe plamy na policzkach i karku mogą być lekko żółtawe.

Zmiany sezonowe

Brak znaczących zmian w upierzeniu sezonowym. Upierzenie jest stałe przez cały rok.

Dymorfizm płciowy

Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego w upierzeniu. Samce i samice wyglądają podobnie.

Jak rozpoznać

1. 1

   Ubarwienie głowy

   Szukaj czarnej czapeczki, białych policzków i charakterystycznej białej plamy na karku. To kluczowa cecha odróżniająca od innych sikor.

2. 2

   Paski na skrzydłach

   Zwróć uwagę na dwa wyraźne białe paski na ciemnych skrzydłach. Są one dobrze widoczne, zwłaszcza gdy ptak jest w ruchu.

3. 3

   Rozmiar i sylwetka

   Jest to jedna z mniejszych sikor, o smukłej sylwetce. Porównaj jej rozmiar z innymi sikorami, jeśli są w pobliżu.

4. 4

   Śpiew

   Naucz się jej monotonnego, powtarzalnego śpiewu 'ci-tu, ci-tu'. Jest to często pierwszy sygnał obecności tego ptaka.

5. 5

   Zachowanie

   Obserwuj jej akrobatyczne ruchy podczas żerowania na gałęziach drzew iglastych, często zwisając głową w dół.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy iglaste (bory sosnowe, świerkowe), lasy mieszane, parki, ogrody z drzewami iglastymi.

Zasięg geograficzny

Występuje w całej Europie, Azji (od Syberii po Japonię i Himalaje) oraz w północno-zachodniej Afryce. W Polsce pospolita na całym obszarze kraju, szczególnie w borach.

Zakres wysokości

Od nizin do gór, w Alpach do 2000 m n.p.m., w Himalajach do 4500 m n.p.m.

Preferowane środowiska

Preferuje drzewostany iglaste, zwłaszcza sosnowe i świerkowe, ze względu na dostępność nasion i owadów. Często spotykana w starszych lasach z dużą ilością martwego drewna i dziupli.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienna.

Zwyczaje pokarmowe

Głównie owadożerna, zwłaszcza latem. Zjada gąsienice, mszyce, pająki. Jesienią i zimą przestawia się na nasiona drzew iglastych (sosny, świerka), a także bukiew i żołędzie. Często gromadzi zapasy pokarmu w szczelinach kory. Żeruje aktywnie, często zwisając głową w dół na gałęziach.

Zachowania społeczne

Poza sezonem lęgowym często tworzy mieszane stada z innymi gatunkami sikor i mysikrólikami. W okresie lęgowym terytorialna, żyje w parach.

Wzór lotu

Lot szybki, falisty, z częstymi uderzeniami skrzydeł. Podczas żerowania bardzo zwinna i akrobatyczna.

Migracja

W większości zasięgu jest gatunkiem osiadłym. Populacje północne i górskie mogą podejmować krótkie wędrówki w poszukiwaniu pokarmu, zwłaszcza w latach niedoboru nasion. W Polsce jest to ptak osiadły, choć obserwuje się lokalne przemieszczenia.

Terytorializm

W okresie lęgowym samce bronią terytorium śpiewem i agresywnymi zachowaniami wobec intruzów.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Kwiecień-lipiec, zazwyczaj dwa lęgi w sezonie.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazdo buduje w dziuplach drzew (często po dzięciołach), szczelinach skalnych, norach w ziemi, a także w budkach lęgowych. Wyściółka gniazda składa się z mchu, sierści, piór i pajęczyny.

Wielkość lęgu

5-13 jaj (najczęściej 7-10).

Opis jaja

5-13 jaj, zazwyczaj 7-10. Jaja białe z rdzawymi lub czerwonobrązowymi plamkami, szczególnie gęstymi na szerszym końcu. Wymiary około 15x12 mm.

Okres inkubacji

14-16 dni, wysiaduje głównie samica.

Okres opuszczania gniazda

18-20 dni po wykluciu pisklęta opuszczają gniazdo.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice karmią pisklęta. Po opuszczeniu gniazda młode są jeszcze przez pewien czas karmione przez dorosłe ptaki.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Słuchaj śpiewu. Często łatwiej jest ją usłyszeć niż zobaczyć. Jej monotonny śpiew jest dobrym wskaźnikiem obecności.
2. Obserwuj mieszane stada. Poza sezonem lęgowym często dołącza do stad innych sikor i mysikrólików. Szukaj jej w takich grupach.
3. Sprawdzaj karmniki. Zimą chętnie odwiedza karmniki, zwłaszcza te z nasionami słonecznika i orzechami.
4. Użyj lornetki. Ze względu na mały rozmiar i żerowanie w koronach drzew, lornetka jest niezbędna do dokładnej identyfikacji.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Typowy habitat:

Lasy iglaste

Charakterystyczna cecha:

Biała plama na karku

Dieta zimowa:

Nasiona drzew iglastych

Zachowanie:

Akrobatyczne żerowanie

Status migracyjny:

Osiadły (lokalne wędrówki)

Ciekawostki

• Sikora czubatka jest mistrzem w gromadzeniu zapasów. Potrafi ukryć tysiące nasion w szczelinach kory, pod mchem czy w ziemi, a następnie odnaleźć je nawet po kilku miesiącach.
• Mimo swojej nazwy, sikora czubatka nie ma czubka na głowie, w przeciwieństwie do sikory czubatki (Lophophanes cristatus), z którą bywa mylona w języku potocznym. Jej nazwa odnosi się do czarnej 'czapeczki'.
• Jest jednym z najmniejszych gatunków sikor występujących w Europie.
• W okresie lęgowym samica potrafi znieść do 13 jaj, co jest dużą liczbą jak na tak małego ptaka.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Passeriformes

Rodzina

Paridae

Rodzaj

Periparus

Gatunek

Periparus ater

Poznaj Sikora czubatka