Bażant zwyczajny

O gatunku

Bażant zwyczajny to duży ptak z rodziny kurowatych, znany z wyraźnego dymorfizmu płciowego. Samce charakteryzują się jaskrawym, metalicznie połyskującym upierzeniem i długim ogonem, podczas gdy samice są znacznie skromniej ubarwione. Jest to gatunek introdukowany w wielu częściach świata, ceniony zarówno jako ptak łowny, jak i ozdobny. W Polsce jest pospolitym ptakiem krajobrazu rolniczego i leśnego.

Wielkość i długość życia

Długość

Samiec: 70-90 cm (w tym ogon 35-50 cm); Samica: 55-70 cm (w tym ogon 20-25 cm)

Rozpiętość skrzydeł

70-90 cm

Waga

Samiec: 0.9-1.5 kg; Samica: 0.7-1.1 kg

Długość życia

W naturze 1-3 lata, w hodowli do 7 lat

Pokarm

Wszystkożerny, głównie nasiona, zboża, pąki, liście, owoce, owady, dżdżownice, ślimaki, drobne kręgowce.

Cechy fizyczne

Upierzenie

Samiec: Głowa i szyja ciemnozielone z metalicznym połyskiem, często z fioletowymi i niebieskimi refleksami. Charakterystyczne czerwone, nagie płaty skórne wokół oczu (róże). Wiele podgatunków posiada białą obrożę na szyi. Grzbiet brązowo-złoty z czarnymi plamkami, piersi kasztanowe, brzuch ciemniejszy. Długi, klinowaty ogon z poprzecznymi prążkami. Samica: Ubarwienie maskujące, brązowo-szare z ciemniejszymi plamkami i kreskami, jaśniejszy brzuch. Ogon krótszy i mniej wyrazisty niż u samca.

Kształt dzioba

Krótki, mocny, stożkowaty, koloru żółtawego lub szarawego.

Kolor oczu

Brązowe.

Kolor nóg

Szaro-brązowe, u samców często z ostrogami.

Cechy wyróżniające

Samiec: Jaskrawe upierzenie, czerwone róże wokół oczu, długa obroża (u niektórych podgatunków), bardzo długi ogon. Samica: Maskujące ubarwienie, krótszy ogon.

Wygląd młodego

Młode bażanty przypominają samice, ale są mniejsze i mają krótsze ogony. Młode samce stopniowo wybarwiają się, uzyskując dorosłe upierzenie w pierwszym roku życia.

Zmiany sezonowe

Brak znaczących zmian w upierzeniu sezonowym. Upierzenie godowe samców jest ich stałym ubarwieniem.

Dymorfizm płciowy

Bardzo wyraźny. Samce są znacznie większe, jaskrawiej ubarwione, posiadają długi ogon i czerwone róże. Samice są mniejsze, brązowo-szare i mają krótszy ogon.

Jak rozpoznać

1. 1

   Upierzenie samca

   Szukaj jaskrawych, metalicznych kolorów na głowie i szyi (zielony, fioletowy), czerwonych płatów skórnych wokół oczu oraz długiego, prążkowanego ogona. Biała obroża jest cechą wielu podgatunków.

2. 2

   Upierzenie samicy

   Zwróć uwagę na maskujące, brązowo-szare upierzenie z ciemniejszymi plamkami i kreskami. Ogon jest krótszy niż u samca.

3. 3

   Kształt ciała i ogona

   Bażant ma wydłużone ciało i bardzo długi, klinowaty ogon, szczególnie u samców. Jest to cecha odróżniająca go od innych kuraków.

4. 4

   Głos

   Charakterystyczny, głośny okrzyk samca "kok-kok" lub "kerr-kek" połączony z trzepotaniem skrzydłami jest łatwy do rozpoznania, zwłaszcza wiosną.

5. 5

   Zachowanie

   Często widywany na ziemi, żerujący na polach lub w zaroślach. W przypadku zagrożenia gwałtownie zrywa się do lotu z głośnym trzepotaniem skrzydeł.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy liściaste i mieszane, zadrzewienia śródpolne, pola uprawne, łąki, zarośla, brzegi rzek i zbiorników wodnych.

Zasięg geograficzny

Pochodzi z Azji (od Kaukazu po Japonię i Chiny). Introdukowany w Europie, Ameryce Północnej, Australii i Nowej Zelandii. W Polsce szeroko rozpowszechniony, głównie na nizinach.

Zakres wysokości

Zazwyczaj do 1000 m n.p.m., choć w Azji może występować wyżej.

Preferowane środowiska

Mozaikowe krajobrazy rolnicze z obecnością zadrzewień, krzewów i nieużytków, które zapewniają schronienie i miejsca żerowania. Preferuje tereny z dostępem do wody.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienny, najbardziej aktywny rano i wieczorem.

Zwyczaje pokarmowe

Żeruje głównie na ziemi, grzebiąc w ściółce i glebie w poszukiwaniu pokarmu. Często widywany na polach uprawnych, gdzie zbiera nasiona zbóż. Może również wspinać się na niskie krzewy w poszukiwaniu owoców.

Zachowania społeczne

Poza okresem lęgowym samce mogą tworzyć małe grupy, a samice z młodymi tworzą stada. W okresie lęgowym samce są terytorialne i poligamiczne, gromadząc wokół siebie kilka samic.

Wzór lotu

Lot jest szybki, głośny i prostoliniowy, często poprzedzony gwałtownym startem z ziemi. Ptaki latają na krótkie dystanse, zazwyczaj na niewielkiej wysokości, po czym lądują i szybko wbiegają w zarośla. Rzadko latają na długie dystanse.

Migracja

Gatunek osiadły, nie migruje.

Terytorializm

Samce są terytorialne w okresie lęgowym, broniąc swojego rewiru przed innymi samcami. Wykonują charakterystyczne toki, aby przyciągnąć samice i odstraszyć rywali.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Kwiecień-czerwiec.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazdo to płytkie zagłębienie w ziemi, ukryte w gęstej roślinności (np. w zaroślach, pod krzewami, w wysokiej trawie), wyścielone trawą i liśćmi. Budowane wyłącznie przez samicę.

Wielkość lęgu

8-15 jaj, choć zdarzają się większe lęgi (do 20 jaj) w przypadku składania jaj przez więcej niż jedną samicę do jednego gniazda.

Opis jaja

Jaja są jednolicie oliwkowo-brązowe, szaro-zielone lub niebieskawe, bez plamek. Są owalne, o gładkiej skorupce.

Okres inkubacji

23-26 dni, wysiaduje wyłącznie samica.

Okres opuszczania gniazda

Pisklęta są zagniazdownikami, opuszczają gniazdo krótko po wykluciu. Uzyskują zdolność do krótkiego lotu po około 12-14 dniach, a pełną samodzielność po 10-12 tygodniach.

Opieka rodzicielska

Wyłącznie samica opiekuje się pisklętami, prowadząc je i ucząc żerowania. Samiec nie bierze udziału w wychowywaniu potomstwa.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Wczesny ranek i późne popołudnie. Bażanty są najbardziej aktywne o tych porach, żerując na otwartych przestrzeniach.
2. Słuchaj głosu samca. Wiosną, charakterystyczny okrzyk samca jest często pierwszym sygnałem obecności bażanta.
3. Szukaj śladów na ziemi. Bażanty często zostawiają ślady swoich łap na błotnistej ziemi lub śniegu, a także miejsca, gdzie grzebały w poszukiwaniu pokarmu.
4. Zachowaj ciszę i cierpliwość. Bażanty są płochliwe. Podchodź ostrożnie i obserwuj z ukrycia.
5. Obserwuj z samochodu. Często można je zobaczyć na poboczach dróg lub na polach z samochodu, ponieważ mniej boją się pojazdów niż ludzi pieszo.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Status w Polsce:

Pospolity ptak lęgowy, introdukowany.

Dymorfizm płciowy:

Bardzo wyraźny.

Typ gniazda:

Płytkie zagłębienie w ziemi.

Pokarm:

Wszystkożerny, głównie roślinny.

Lot:

Szybki, głośny, na krótkie dystanse.

Ciekawostki

• Bażant zwyczajny został sprowadzony do Europy już w czasach starożytnych, prawdopodobnie przez Rzymian, co czyni go jednym z najstarszych gatunków introdukowanych na kontynencie.
• Istnieje ponad 30 podgatunków bażanta zwyczajnego, które różnią się ubarwieniem, zwłaszcza obecnością i szerokością białej obroży na szyi samców.
• Samce bażantów są poligamiczne i mogą mieć harem składający się z kilku samic.
• Mimo że są ptakami lądowymi, bażanty potrafią dobrze latać, zwłaszcza gdy są zaskoczone lub uciekają przed drapieżnikiem.
• Bażanty są popularnym ptakiem łownym, a ich hodowla i wypuszczanie do środowiska naturalnego jest powszechną praktyką w wielu krajach.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Galliformes

Rodzina

Phasianidae

Rodzaj

Phasianus

Gatunek

Phasianus colchicus

Poznaj Bażant zwyczajny