Sikora czubatka

O gatunku

Sikora czubatka (Poecile palustris), znana również jako sikora uboga, to mały ptak z rodziny sikorowatych, charakteryzujący się czarną czapeczką i podbródkiem oraz szarobrązowym upierzeniem. Jest to gatunek osiadły, szeroko rozpowszechniony w Europie i Azji, preferujący lasy liściaste i mieszane. Jest znana z gromadzenia zapasów pokarmu na zimę.

Wielkość i długość życia

Długość

11.5-13 cm

Rozpiętość skrzydeł

18-21 cm

Waga

9-12 g

Długość życia

2-5 lat (maksymalnie do 11 lat w niewoli)

Pokarm

Wszystkożerca (głównie owady, pająki, nasiona, owoce)

Cechy fizyczne

Upierzenie

Wierzch ciała szarobrązowy, spód jaśniejszy, beżowo-białawy. Charakterystyczna błyszcząca, czarna czapeczka na głowie, rozciągająca się od czoła do karku, oraz mała, czarna plama podbródkowa. Policzki białe. Skrzydła i ogon ciemniejsze, z delikatnymi jaśniejszymi obrzeżeniami piór.

Kształt dzioba

Krótki, stożkowaty, ostro zakończony, czarny.

Kolor oczu

Ciemnobrązowe.

Kolor nóg

Ciemnoszare lub czarniawe.

Cechy wyróżniające

Błyszcząca czarna czapeczka i mała czarna plama podbródkowa. Brak białego paska na skrzydłach (w odróżnieniu od sikory bogatki) i brak wyraźnego kołnierza na karku (w odróżnieniu od sikory sosnowej).

Wygląd młodego

Młode ptaki są podobne do dorosłych, ale ich czarna czapeczka jest bardziej matowa, a upierzenie ogólnie nieco bledsze i bardziej brązowawe.

Zmiany sezonowe

Brak znaczących zmian w upierzeniu sezonowym. Upierzenie jest stałe przez cały rok.

Dymorfizm płciowy

Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego. Samce i samice wyglądają identycznie.

Jak rozpoznać

1. 1

   Czapeczka

   Szukaj błyszczącej, czarnej czapeczki na głowie, która rozciąga się od czoła do karku. To kluczowa cecha odróżniająca od sikory ubogiej (czarnogłówki), która ma czapeczkę matową.

2. 2

   Podbródek

   Zwróć uwagę na małą, czarną plamę podbródkową. Jest ona mniejsza niż u sikory ubogiej (czarnogłówki).

3. 3

   Policzki

   Policzki są czysto białe, co kontrastuje z czarną czapeczką i podbródkiem.

4. 4

   Upierzenie ciała

   Wierzch ciała jest jednolicie szarobrązowy, bez białych pasków na skrzydłach czy plamy na karku.

5. 5

   Głos

   Słuchaj charakterystycznego, nosowego 'czii-czii' lub 'psii-psii'. To jeden z najlepszych sposobów na odróżnienie od sikory ubogiej (czarnogłówki).

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy liściaste, lasy mieszane, parki, ogrody, zadrzewienia nadrzeczne.

Zasięg geograficzny

Szeroko rozpowszechniona w Europie (od Wielkiej Brytanii i Półwyspu Iberyjskiego na zachodzie, po Ural na wschodzie) oraz w Azji (od Syberii po Japonię i Chiny). W Polsce występuje na terenie całego kraju.

Zakres wysokości

Od nizin do około 1800 m n.p.m. w górach.

Preferowane środowiska

Preferuje wilgotne lasy liściaste i mieszane z gęstym podszytem, zwłaszcza z obecnością starych drzew z dziuplami. Często spotykana w pobliżu wody.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienna.

Zwyczaje pokarmowe

Żeruje głównie na owadach i ich larwach, pająkach, a jesienią i zimą uzupełnia dietę nasionami, jagodami i owocami. Aktywnie poszukuje pokarmu w koronach drzew, na gałęziach i w szczelinach kory. Gromadzi zapasy pokarmu, ukrywając nasiona i owady w szczelinach kory, pod mchem lub w ziemi.

Zachowania społeczne

Poza sezonem lęgowym często tworzy małe grupy lub dołącza do stad mieszanych gatunków sikor. W okresie lęgowym terytorialna, żyje w parach.

Wzór lotu

Lot falisty, szybki, z częstymi uderzeniami skrzydeł. Zwinna w locie między gałęziami.

Migracja

Gatunek osiadły. Młode ptaki mogą odbywać krótkie rozloty jesienią, ale generalnie nie migruje na duże odległości.

Terytorializm

W okresie lęgowym pary bronią swojego terytorium. Poza sezonem lęgowym mniej terytorialna, toleruje obecność innych ptaków.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Kwiecień-lipiec, zazwyczaj jeden lęg w roku, rzadziej dwa.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazduje w dziuplach drzew (naturalnych lub wykutych przez dzięcioły), rzadziej w budkach lęgowych. Samica buduje gniazdo z mchu, sierści, piór i pajęczyn. Czasami poszerza istniejące dziuple, ale nie wykuwa ich od podstaw.

Wielkość lęgu

5-9 jaj.

Opis jaja

5-9 jaj, białych z drobnymi, rdzawymi lub czerwonobrązowymi plamkami, głównie na szerszym końcu. Wymiary około 16 x 12 mm.

Okres inkubacji

13-15 dni, wysiaduje głównie samica.

Okres opuszczania gniazda

18-21 dni po wykluciu pisklęta opuszczają gniazdo.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice karmią pisklęta. Po opuszczeniu gniazda młode są jeszcze przez pewien czas karmione przez rodziców.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Słuchaj głosu. Sikora czubatka jest często łatwiejsza do zidentyfikowania po głosie niż po wyglądzie. Naucz się jej nosowego 'czii-czii'.
2. Obserwuj ruchy. Jest bardzo ruchliwa, skacze po gałęziach i pniach w poszukiwaniu owadów. Obserwuj jej zachowanie podczas żerowania.
3. Szukaj w stadach mieszanych. Poza sezonem lęgowym często dołącza do stad mieszanych sikor, więc jeśli widzisz inne sikory, rozejrzyj się za sikorą czubatką.
4. Cierpliwość. Sikory są małe i szybkie. Cierpliwa obserwacja pozwoli na dostrzeżenie kluczowych cech identyfikacyjnych.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Status w Polsce:

Liczny ptak lęgowy

Gromadzenie zapasów:

Znana z gromadzenia zapasów pokarmu na zimę

Dymorfizm płciowy:

Brak

Gniazdowanie:

W dziuplach drzew

Ciekawostki

• Sikora czubatka potrafi zapamiętać setki miejsc, w których ukryła zapasy pokarmu na zimę.
• Jej nazwa 'palustris' pochodzi od łacińskiego słowa 'palus', oznaczającego bagno, co odnosi się do jej preferencji dla wilgotnych lasów.
• Mimo podobieństwa do sikory ubogiej (czarnogłówki), są to dwa odrębne gatunki, które rzadko się krzyżują.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Passeriformes

Rodzina

Paridae

Rodzaj

Poecile

Gatunek

Poecile palustris

Poznaj Sikora czubatka