Gil

O gatunku

Gil to rozpoznawalny ptak śpiewający o krępej budowie ciała, krótkiej szyi i stosunkowo dużej głowie. Charakteryzuje się grubym, stożkowatym dziobem, idealnie przystosowanym do rozłupywania nasion. Samce są barwnie upierzone, samice i osobniki młodociane mają bardziej stonowane kolory. Jest gatunkiem terytorialnym, szczególnie w okresie lęgowym, ale poza nim często tworzy małe grupy. Jego obecność w przydomowych ogrodach zimą jest często postrzegana jako zwiastun pory roku.

Wielkość i długość życia

Długość

14.5-16.5 cm

Rozpiętość skrzydeł

22-29 cm

Waga

21-27 g

Długość życia

Średnio 2 lata na wolności, maksymalnie do 8 lat

Pokarm

Przede wszystkim nasiona drzew i krzewów (np. jesionu, brzozy, olchy), pąki drzew owocowych (szczególnie wiosną), owoce, jagody. Sporadycznie owady i larwy, zwłaszcza w okresie lęgowym do karmienia piskląt.

Cechy fizyczne

Upierzenie

U samca grzbiet szaroniebieski, wierzch głowy i wąsiki czarne. Spód ciała intensywnie ceglastoczerwony. Kuper biały. Skrzydła czarne z wyraźnym, szerokim białym pasem. Ogon czarny. U samicy grzbiet szarobrązowy, wierzch głowy i wąsiki czarne. Spód ciała brązowoszary z różowawym odcieniem. Kuper biały. Skrzydła i ogon jak u samca.

Kształt dzioba

Gruby, krótki, stożkowaty, czarny, przystosowany do rozłupywania nasion.

Kolor oczu

Ciemnobrązowe.

Kolor nóg

Ciemnobrązowe do czarnych.

Cechy wyróżniające

Biały kuper widoczny w locie i na siedząco, czarna czapeczka i wąsiki (u obu płci, wyraźniejsze u samca), białe pasy na skrzydłach, krępa sylwetka. Czerwony spód ciała u samców.

Wygląd młodego

Osobniki młodociane mają upierzenie podobne do samic, ale bez czarnej czapeczki, głowa jest brązowa. Intensywność barw jest zredukowana. Mają czarny dziób, ale jest on jaśniejszy u podstawy niż u dorosłych.

Zmiany sezonowe

Brak znaczących sezonowych zmian w upierzeniu dorosłych osobników. Upierzenie zimowe jest nieco bardziej zwarte i puchate, co służy termoregulacji.

Dymorfizm płciowy

Wyraźny. Samce mają intensywnie ceglastoczerwony spód ciała, samice szarobrązowy z różowawym nalotem.

Jak rozpoznać

1. 1

   Rozmiar i kształt

   Średniej wielkości ptak o krępej budowie ciała, pulchny, z dużą głową i krótką szyją. Długość ciała około 15 cm.

2. 2

   Upierzenie samca

   Jaskrawy ceglastoczerwony spód ciała, szaroniebieski grzbiet, czarne skrzydła z wyraźnym białym pasem. Czarna czapeczka i wąsiki. Biały kuper.

3. 3

   Upierzenie samicy

   Bardzo podobna do samca w rysunku, ale zamiast czerwieni ma szarobrązowy spód z delikatnym różowawym nalotem. Grzbiet brązowoszary. Czarna czapeczka i wąsiki, biały kuper.

4. 4

   Dziób

   Krótki, masywny, gruby, stożkowaty i czarny, idealny do rozłupywania nasion.

5. 5

   Kuper

   Biały, wyraźnie widoczny w locie oraz często na siedząco. To kluczowa cecha identyfikacyjna obu płci.

6. 6

   Głos

   Cichy, melancholijny gwizd 'dju' lub 'pjuv' to najbardziej charakterystyczny sygnał obecności gila, łatwy do rozpoznania.

7. 7

   Zachowanie

   Często żeruje spokojnie w gęstwinie krzewów lub na ziemi. Dość płochliwy. Poza sezonem lęgowym w małych grupach.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy liściaste, mieszane i iglaste, parki, ogrody, sady, zadrzewienia śródpolne, cmentarze, często w pobliżu siedlisk ludzkich.

Zasięg geograficzny

Szeroko rozpowszechniony w Europie i Azji, od Półwyspu Iberyjskiego i Wielkiej Brytanii po Japonię i Kamczatkę. Występuje na większości obszarów Europy kontynentalnej i Syberii.

Zakres wysokości

Zazwyczaj od poziomu morza do 2000 metrów, w niektórych regionach do 3000 metrów w górach.

Preferowane środowiska

Preferuje lasy z gęstym podszytem i obfitością krzewów. Występuje również w miejskich parkach i ogrodach, zwłaszcza w okresie zimowym, gdzie łatwo o pokarm.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienny.

Zwyczaje pokarmowe

Żeruje głównie na nasionach i pąkach. Charakterystycznie zdziera zewnętrzną warstwę nasiona, zjadając tylko jego wnętrze. Może być szkodnikiem w sadach, zjadając pąki drzew owocowych. Często żeruje na ziemi lub na niskich gałęziach. W grupach poza okresem lęgowym.

Zachowania społeczne

W sezonie lęgowym monogamiczny i terytorialny. Poza okresem lęgowym często tworzy małe stadka (do kilkunastu osobników) lub dołącza do mieszanych stad innych łuszczaków. Jest ptakiem dość płochliwym, często trudnym do zauważenia mimo barwnego upierzenia.

Wzór lotu

Falowy, charakterystyczny dla wielu łuszczaków. Krótkie zrywy z częstym machaniem skrzydłami przeplatane opadaniem na złożonych skrzydłach. W wolnym locie wydaje się nieco ociężały.

Migracja

W dużej mierze osiadły na zachodzie i południu Europy. Populacje północne i wschodnie są częściowo wędrowne, odbywając nieregularne wędrówki inwazyjne na południe w poszukiwaniu lepszych źródeł pokarmu, często pod wpływem niedoboru nasion jesienią i zimą.

Terytorializm

W okresie lęgowym samiec aktywnie broni terytorium wokół gniazda. Poza okresem lęgowym terytorialność zanika.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Maj-lipiec, zazwyczaj jeden lub dwa lęgi w sezonie.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazdo budowane przez samicę (często z pomocą samca) nisko w gęstych krzewach lub młodych drzewach, zwykle na wysokości 1-3 metrów. Składa się z gałązek, korzonków, mchu, traw, wyściełane drobnymi korzonkami, sierścią i delikatnymi trawami.

Wielkość lęgu

4-6 jaj.

Opis jaja

4-6 jaj, białawych lub jasnoniebieskich, z ciemnoczerwonymi, fioletowymi lub brązowymi plamkami i kreskami, często gęściej na szerszym końcu.

Okres inkubacji

12-14 dni, wysiaduje głównie samica, karmiona przez samca.

Okres opuszczania gniazda

12-18 dni, w tym czasie pisklęta opuszczają gniazdo, ale są jeszcze karmione przez rodziców przez pewien czas.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice karmią pisklęta, początkowo głównie owadami, później nasionami. Samiec aktywnie uczestniczy w obronie terytorium i karmieniu samicy podczas wysiadywania.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Słuchaj uważnie. Gwizd gila jest często pierwszym sygnałem jego obecności. Naucz się rozpoznawać jego miękkie 'dju' lub 'pjuv'.
2. Szukaj w gęstych krzewach. Gile preferują gęste zarośla, gdzie czują się bezpiecznie i gdzie znajdują pokarm. Skup się na bzowych, głogowych, tarninowych krzewach.
3. Obserwuj karmniki zimą. Zimą gile często odwiedzają karmniki, zwłaszcza jeśli jest w nich słonecznik lub inne nasiona. Są wtedy mniej płochliwe.
4. Zwracaj uwagę na pąki. Wiosną gile żerują na pąkach drzew owocowych. Obserwacja drzew owocowych w sadzie może pomóc w ich zlokalizowaniu.
5. Spokój i cierpliwość. Gile są płochliwe. Siedź cicho i cierpliwie, aby mogły poczuć się bezpiecznie i wyjść z ukrycia.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Gatunek:

Gil (Pyrrhula pyrrhula)

Długość:

14.5-16.5 cm

Rozpiętość skrzydeł:

22-29 cm

Waga:

21-27 g

Pożywienie:

Nasiona, pąki, owoce, jagody, sporadycznie owady

Status ochrony:

Najmniejszej troski (Least Concern)

Lęgi:

1-2 rocznie

Liczba jaj:

4-6

Ciekawostki

• Gile potrafią naśladować dźwięki, dlatego bywały kiedyś trzymane jako ptaki do towarzystwa i uczone melodii.
• Pomimo jaskrawego ubarwienia, gile są często trudne do zauważenia ze względu na swój skryty tryb życia w gęstej roślinności.
• Charakterystyczny gruby dziób gila pozwala mu rozłupywać twarde nasiona, które są niedostępne dla wielu innych ptaków.
• W niektórych kulturach gil jest symbolem szczęścia i dobrobytu, a jego obecność zimą zwiastuje nadejście wiosny.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Zwierzęta (Animalia)

Typ

Strunowce (Chordata)

Gromada

Ptaki (Aves)

Rząd

Wróblowe (Passeriformes)

Rodzina

Łuszczaki (Fringillidae)

Rodzaj

Pyrrhula

Gatunek

Pyrrhula pyrrhula

Poznaj Gil