Żaba moczarowa

O gatunku

Żaba moczarowa (Rana arvalis) to średniej wielkości płaz bezogonowy z rodziny żabowatych, charakteryzujący się gładką skórą i zmiennym ubarwieniem. Jest to gatunek typowy dla środowisk podmokłych, szeroko rozpowszechniony w Europie i Azji. Wyróżnia się charakterystycznym, intensywnie niebieskim ubarwieniem samców w okresie godowym.

Wielkość i długość życia

Długość

5-8 cm (rzadko do 10 cm)

Rozpiętość skrzydeł

Brak (płaz)

Waga

10-30 g

Długość życia

Do 10 lat w naturze, średnio 4-5 lat

Pokarm

Drapieżnik, głównie owady i inne bezkręgowce

Cechy fizyczne

Upierzenie

Brak upierzenia (płaz). Skóra gładka, wilgotna, o zmiennym ubarwieniu. Grzbiet zazwyczaj brązowy, szarobrązowy, oliwkowobrązowy lub rdzawobrązowy, często z ciemniejszymi plamkami. Spód ciała jasny, białawy lub żółtawy, bez plam. Charakterystyczna ciemna plama skroniowa rozciągająca się od nozdrzy, przez oko, aż do bębęnka. W okresie godowym samce przybierają intensywnie niebieskie ubarwienie, które może utrzymywać się od kilku dni do około dwóch tygodni.

Kształt dzioba

Brak dzioba (płaz). Pysk szeroki, zaokrąglony.

Kolor oczu

Tęczówka złocista lub brązowa, źrenica pozioma.

Kolor nóg

Brak (płaz). Kończyny tylne silnie umięśnione, o ubarwieniu zbliżonym do grzbietu, często z ciemniejszymi prążkami. Podeszwy stóp jasne.

Cechy wyróżniające

Charakterystyczna ciemna plama skroniowa, brak plam na brzuchu, wysoki i ostro zakończony guzek piętowy (modzel piętowy), który jest dłuższy niż połowa długości pierwszego palca. W okresie godowym samce są intensywnie niebieskie. Błony pławne na tylnych stopach dobrze rozwinięte, sięgające do połowy palców.

Wygląd młodego

Młode żaby moczarowe są podobne do dorosłych, ale zazwyczaj mają bardziej jednolity, mniej plamisty grzbiet i są mniejsze. Ich ubarwienie jest mniej intensywne niż u dorosłych.

Zmiany sezonowe

Najbardziej znacząca zmiana to niebieskie ubarwienie samców w okresie godowym (marzec-kwiecień). Poza tym okresem ubarwienie jest bardziej stonowane, brązowo-szare.

Dymorfizm płciowy

Samce są zazwyczaj nieco mniejsze od samic. Najbardziej wyraźna różnica to intensywnie niebieskie ubarwienie samców w okresie godowym. Samce posiadają również parzyste rezonatory wewnętrzne (niewidoczne z zewnątrz) oraz modzele godowe na palcach przednich kończyn, służące do przytrzymywania samicy podczas ampleksusu.

Jak rozpoznać

1. 1

   Ubarwienie grzbietu

   Zazwyczaj brązowe, szarobrązowe, oliwkowobrązowe lub rdzawobrązowe, często z ciemniejszymi plamkami. W okresie godowym samce stają się intensywnie niebieskie.

2. 2

   Ubarwienie brzucha

   Jasne, białawe lub żółtawe, bez plam. To ważna cecha odróżniająca od żaby trawnej.

3. 3

   Plama skroniowa

   Wyraźna, ciemna plama rozciągająca się od nozdrzy, przez oko, aż do bębęnka.

4. 4

   Guzek piętowy (modzel piętowy)

   Wysoki i ostro zakończony, dłuższy niż połowa długości pierwszego palca. Jest to kluczowa cecha diagnostyczna.

5. 5

   Głos godowy

   Ciche, bulgoczące lub skrzeczące dźwięki, przypominające odgłosy gotującej się wody lub 'kwokanie'.

6. 6

   Błony pławne

   Dobrze rozwinięte na tylnych stopach, sięgające do połowy palców.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy liściaste i mieszane, łąki, torfowiska, bagna, mokradła, wilgotne zarośla, brzegi zbiorników wodnych.

Zasięg geograficzny

Występuje w większości Europy Środkowej i Wschodniej, od Francji na zachodzie, przez Polskę, Niemcy, kraje bałtyckie, po Rosję i Syberię Zachodnią. Na południu zasięg obejmuje północne Bałkany i Ukrainę, na północy Skandynawię.

Zakres wysokości

Od poziomu morza do około 2000 m n.p.m. w górach, choć najczęściej spotykana na nizinach i w niższych partiach gór.

Preferowane środowiska

Preferuje wilgotne środowiska, takie jak podmokłe łąki, torfowiska, bagna, rowy melioracyjne, stawy, starorzecza i wolno płynące strumienie. Ważna jest obecność roślinności wodnej i przybrzeżnej, która zapewnia schronienie i miejsca do rozrodu.

Zachowanie

Czas aktywności

Głównie aktywna w ciągu dnia, zwłaszcza rano i wieczorem. W upalne dni może być aktywna również w nocy.

Zwyczaje pokarmowe

Żaba moczarowa jest drapieżnikiem. Jej dieta składa się głównie z bezkręgowców, takich jak owady (chrząszcze, muchówki, mrówki), pająki, ślimaki, dżdżownice. Poluje głównie na lądzie, ale także w płytkiej wodzie. Ofiary chwyta za pomocą długiego, lepkiego języka.

Zachowania społeczne

Poza okresem godowym prowadzi raczej samotniczy tryb życia. W okresie rozrodu gromadzi się w dużych skupiskach w zbiornikach wodnych, gdzie samce intensywnie konkurują o samice.

Wzór lotu

Brak (płaz).

Migracja

Nie migruje na duże odległości. Poza okresem godowym przebywa na lądzie, w pobliżu zbiorników wodnych. Na zimę zapada w hibernację, zagrzebując się w mule na dnie zbiorników wodnych lub w ziemi, pod kamieniami, korzeniami drzew.

Terytorializm

Nie wykazuje silnego terytorializmu poza okresem godowym. W czasie rozrodu samce mogą być agresywne wobec innych samców, próbując odepchnąć konkurentów od samic.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Marzec-kwiecień, w zależności od regionu i warunków pogodowych. Rozród odbywa się w płytkich zbiornikach wodnych.

Zwyczaje gniazdowania

Brak gniazd (płaz). Samica składa skrzek w postaci galaretowatych pakietów, które są przyczepiane do roślinności wodnej lub opadają na dno. Skrzek jest zazwyczaj składany w płytkiej wodzie, często w miejscach nasłonecznionych.

Wielkość lęgu

500-3000 jaj w jednym pakiecie skrzeku.

Opis jaja

Jaja są czarne lub ciemnobrązowe, otoczone przezroczystą, galaretowatą osłonką. Skrzek tworzy duże, nieregularne kłęby, zawierające od 500 do 3000 jaj.

Okres inkubacji

Rozwój zarodkowy trwa od 7 do 20 dni, w zależności od temperatury wody. Kijanki wykluwają się po tym okresie.

Okres opuszczania gniazda

Brak (płaz). Kijanki przechodzą metamorfozę w ciągu 2-3 miesięcy, przekształcając się w małe żabki. Czas ten zależy od dostępności pokarmu i temperatury wody.

Opieka rodzicielska

Brak opieki rodzicielskiej po złożeniu skrzeku.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Obserwacja w okresie godowym. Najlepszy czas na obserwację to marzec-kwiecień, kiedy samce przybierają niebieskie ubarwienie i są aktywne w zbiornikach wodnych. Szukaj ich w płytkich, nasłonecznionych miejscach.
2. Słuchanie głosu godowego. W okresie rozrodu, zwłaszcza w cieplejsze dni, nasłuchuj charakterystycznych, bulgoczących dźwięków wydawanych przez samce.
3. Szukanie w wilgotnych miejscach. Poza okresem godowym szukaj żab moczarowych w wilgotnych, zacienionych miejscach, pod kamieniami, kłodami drewna lub w gęstej roślinności w pobliżu wody.
4. Cierpliwość i ostrożność. Żaby są płochliwe. Podchodź powoli i cicho, aby ich nie spłoszyć. Obserwuj z dystansu.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Typ:

Płaz bezogonowy

Okres godowy:

Marzec-kwiecień

Charakterystyczna cecha:

Niebieskie samce w okresie godowym

Głos:

Bulgoczące, skrzeczące

Siedlisko:

Wilgotne łąki, torfowiska, stawy

Ciekawostki

• Niebieskie ubarwienie samców żaby moczarowej jest jednym z najbardziej spektakularnych zjawisk w polskiej herpetofaunie i trwa tylko przez krótki okres godowy.
• Intensywność i czas trwania niebieskiego ubarwienia samców zależą od wielu czynników, w tym od temperatury wody i poziomu hormonów.
• Żaba moczarowa jest gatunkiem wskaźnikowym dla dobrze zachowanych, wilgotnych siedlisk, a jej obecność świadczy o dobrym stanie środowiska.
• Kijanki żaby moczarowej są roślinożerne, żywią się glonami i detrytusem, odgrywając ważną rolę w ekosystemie wodnym.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Amphibia

Rząd

Anura

Rodzina

Ranidae

Rodzaj

Rana

Gatunek

Rana arvalis

Poznaj Żaba moczarowa