Sierpówka

O gatunku

Sierpówka, znana również jako synogarlica turecka, to średniej wielkości ptak z rodziny gołębiowatych, charakteryzujący się delikatnym, szarobrązowym upierzeniem i charakterystyczną czarną obrożą na karku. Jest to gatunek synantropijny, który w ciągu ostatniego stulecia spektakularnie rozprzestrzenił się z Azji Południowej i Bliskiego Wschodu na całą Europę, a następnie do Ameryki Północnej, doskonale adaptując się do środowiska miejskiego i wiejskiego.

Wielkość i długość życia

Długość

31-34 cm

Rozpiętość skrzydeł

47-55 cm

Waga

125-240 g

Długość życia

Do 10-15 lat w naturze, średnio 3-5 lat

Pokarm

Ziarnojad (granivor)

Cechy fizyczne

Upierzenie

Ogólnie jasnoszare lub szarobrązowe. Głowa, szyja i spód ciała są jaśniejsze, często z różowawym nalotem na piersi. Grzbiet i skrzydła są ciemniejsze, szarobrązowe. Lotki pierwszorzędowe są ciemne, prawie czarne. Charakterystyczna czarna obroża z białą obwódką na karku jest jej najbardziej rozpoznawalną cechą. Ogon jest długi, z białymi brzegami zewnętrznych sterówek, widocznymi zwłaszcza w locie.

Kształt dzioba

Krótki, smukły, ciemnoszary lub czarny.

Kolor oczu

Czerwona tęczówka z wąską, białą obwódką wokół źrenicy.

Kolor nóg

Czerwonawe lub różowo-czerwone.

Cechy wyróżniające

Czarna obroża na karku, jasne upierzenie, długi ogon z białymi brzegami, charakterystyczny, monotonny głos.

Wygląd młodego

Młode ptaki są ogólnie bardziej matowe i brązowawe niż dorosłe. Czarna obroża na karku jest u nich słabo zaznaczona lub całkowicie nieobecna, pojawia się stopniowo w ciągu pierwszych miesięcy życia. Tęczówka oka jest ciemniejsza, brązowawa.

Zmiany sezonowe

Brak znaczących zmian w upierzeniu sezonowym. Upierzenie jest stałe przez cały rok.

Dymorfizm płciowy

Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego. Samce i samice wyglądają identycznie.

Jak rozpoznać

1. 1

   Czarna obroża na karku

   Najbardziej charakterystyczna cecha dorosłych osobników. Jest to wąski, czarny pasek z białą obwódką, wyraźnie odcinający się od jasnego upierzenia szyi.

2. 2

   Ubarwienie

   Ogólnie jasnoszare lub szarobrązowe, z różowawym nalotem na piersi i jaśniejszym spodem. Brak wyraźnych wzorów czy plam na ciele, poza obrożą.

3. 3

   Kształt i rozmiar

   Smukła sylwetka, długi ogon. Jest większa od turkawki, ale mniejsza i smuklejsza od gołębia miejskiego czy grzywacza.

4. 4

   Głos

   Monotonne, trójsylabowe gruchanie 'gu-guu-gu' jest bardzo charakterystyczne i często słyszalne, nawet gdy ptak jest niewidoczny.

5. 5

   Ogon w locie

   W locie dobrze widoczne są białe brzegi zewnętrznych sterówek ogona, kontrastujące z ciemniejszym środkiem.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Obszary zurbanizowane, wiejskie, tereny rolnicze, parki, ogrody, sady, zadrzewienia śródpolne.

Zasięg geograficzny

Pierwotnie Azja Południowa i Bliski Wschód. Obecnie szeroko rozpowszechniona w całej Europie (od Półwyspu Iberyjskiego po Ural), Azji (od Turcji po Chiny i Japonię) oraz w Ameryce Północnej (wprowadzona). W Polsce jest gatunkiem pospolitym na całym obszarze kraju.

Zakres wysokości

Głównie niziny i obszary podgórskie, rzadziej w wyższych partiach gór.

Preferowane środowiska

Preferuje otwarte, kulturowe krajobrazy z dostępem do drzew i krzewów do gniazdowania oraz źródeł pokarmu (ziarna, resztki ludzkie). Często spotykana w bezpośrednim sąsiedztwie człowieka.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienna.

Zwyczaje pokarmowe

Głównie ziarna zbóż, nasiona chwastów, roślin uprawnych, a także owoce jagodowe i pąki. Żeruje głównie na ziemi, często w stadach, zwłaszcza poza sezonem lęgowym. Korzysta z karmników dla ptaków, wysypisk śmieci i miejsc, gdzie ludzie dokarmiają ptaki.

Zachowania społeczne

Poza sezonem lęgowym często tworzy stada, czasem liczące kilkadziesiąt osobników. W okresie lęgowym pary są terytorialne, ale gniazdują często w luźnych koloniach lub w bliskim sąsiedztwie innych par. Jest gatunkiem towarzyskim, często przebywającym w pobliżu człowieka.

Wzór lotu

Lot szybki, prostoliniowy, z energicznymi uderzeniami skrzydeł. Często szybuje na rozłożonych skrzydłach. W locie widoczne białe brzegi ogona.

Migracja

W większości zasięgu jest gatunkiem osiadłym. Populacje północne mogą podejmować krótkie wędrówki w poszukiwaniu pokarmu, ale nie są to regularne migracje na duże odległości. W Polsce jest ptakiem osiadłym.

Terytorializm

W okresie lęgowym samce bronią niewielkiego terytorium wokół gniazda, głównie poprzez śpiew i postawy godowe. Poza sezonem lęgowym terytorialność jest słabo zaznaczona.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Od marca do października, często z kilkoma lęgami w ciągu roku (2-5 lęgów).

Zwyczaje gniazdowania

Gniazdo to prosta, luźna platforma z patyków, gałązek i korzonków, często tak cienka, że prześwitują przez nią jaja. Budowane na drzewach, krzewach, często w pobliżu budynków, na parapetach, gzymsach, balkonach, a nawet na słupach i konstrukcjach technicznych. Oboje partnerzy budują gniazdo.

Wielkość lęgu

2 jaja.

Opis jaja

Zazwyczaj 2 jaja, czysto białe, eliptyczne, gładkie i błyszczące. Wymiary około 31 x 24 mm.

Okres inkubacji

14-16 dni. Oboje rodzice wysiadują jaja, samiec głównie w dzień, samica w nocy.

Okres opuszczania gniazda

15-19 dni. Młode opuszczają gniazdo, zanim nauczą się dobrze latać, i są jeszcze przez pewien czas karmione przez rodziców.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice opiekują się jajami i pisklętami. Karmią młode 'mleczkiem' z wola, a następnie częściowo strawionymi ziarnami.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Słuchaj głosu. Charakterystyczne gruchanie 'gu-guu-gu' jest często pierwszym sygnałem obecności sierpówki. Jest ono powtarzane wielokrotnie i łatwe do rozpoznania.
2. Obserwuj w pobliżu zabudowań. Sierpówki są bardzo synantropijne i często przebywają w bezpośrednim sąsiedztwie człowieka, na parapetach, dachach, antenach, w ogrodach i parkach.
3. Szukaj na ziemi. Żerują głównie na ziemi, zbierając ziarna. Często można je zobaczyć na trawnikach, polach, drogach czy pod karmnikami.
4. Zwróć uwagę na sylwetkę i obrożę. Smukła sylwetka i czarna obroża na karku to kluczowe cechy identyfikacyjne, nawet z większej odległości.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Status w Polsce:

Pospolity ptak lęgowy i osiadły

Ekspansja:

Jeden z najbardziej spektakularnych przykładów ekspansji gatunkowej w XX wieku

Liczba lęgów:

Może mieć do 5 lęgów w ciągu roku

Gniazdo:

Bardzo proste i często niestaranne

Pokarm:

Głównie ziarna i nasiona

Ciekawostki

• Sierpówka rozpoczęła swoją ekspansję z Bałkanów w kierunku Europy Zachodniej w latach 30. XX wieku, a do Polski dotarła w latach 40. i szybko skolonizowała cały kraj.
• Nazwa 'decaocto' w nazwie naukowej pochodzi z greckiego 'dekaokto', co oznacza 'osiemnaście'. Według legendy, dziewczyna zamieniona w sierpówkę powtarzała 'decaokto', opłakując niesprawiedliwość, za którą musiała zapłacić 18 monet.
• Sierpówki są znane z tego, że potrafią gniazdować w bardzo nietypowych miejscach, takich jak doniczki na balkonach, kosze na śmieci czy nawet na sygnalizacji świetlnej.
• Ich sukces w kolonizacji nowych terenów wynika z wysokiej płodności, zdolności do adaptacji do środowiska ludzkiego i diety opartej na łatwo dostępnym pokarmie.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Columbiformes

Rodzina

Columbidae

Rodzaj

Streptopelia

Gatunek

Streptopelia decaocto

Poznaj Sierpówka