Dudek

O gatunku

Dudek (Upupa epops) to średniej wielkości ptak o charakterystycznym, pomarańczowo-brązowym upierzeniu, długim, cienkim dziobie i efektownym czubie na głowie, który może być rozkładany i składany. Jest to gatunek wędrowny, znany z unikalnego głosu przypominającego 'up-up-up'.

Wielkość i długość życia

Długość

25-32 cm

Rozpiętość skrzydeł

44-48 cm

Waga

47-89 g

Długość życia

Średnio 5-10 lat w naturze, maksymalnie do 11 lat.

Pokarm

Owadożerca, głównie larwy i poczwarki owadów, dżdżownice, pająki, drobne kręgowce.

Cechy fizyczne

Upierzenie

Głowa, szyja, pierś i grzbiet są pomarańczowo-brązowe. Skrzydła szerokie, zaokrąglone, z wyraźnymi czarno-białymi pasami. Ogon czarny z szerokim, białym pasem. Czubek na głowie pomarańczowo-brązowy z czarnymi końcówkami piór, może być rozkładany w wachlarz.

Kształt dzioba

Długi (4-6 cm), cienki, lekko zakrzywiony w dół, czarny.

Kolor oczu

Ciemnobrązowe.

Kolor nóg

Szaro-czarne, krótkie, z mocnymi pazurami.

Cechy wyróżniające

Charakterystyczny, rozkładany czubek, kontrastowe czarno-białe pasy na skrzydłach i ogonie, oraz długi, cienki dziób. Brak podobnych gatunków w Europie.

Wygląd młodego

Młode ptaki są podobne do dorosłych, ale ich upierzenie jest bardziej matowe, czubek krótszy, a dziób krótszy i jaśniejszy u nasady.

Zmiany sezonowe

Brak znaczących zmian w upierzeniu między sezonem lęgowym a nielęgowym.

Dymorfizm płciowy

Płeć trudna do rozróżnienia wizualnie. Samce są zazwyczaj nieco większe i mają intensywniejsze ubarwienie, ale różnice są subtelne i niewystarczające do pewnej identyfikacji w terenie.

Jak rozpoznać

1. 1

   Czubek

   Szukaj charakterystycznego, pomarańczowo-brązowego czubka z czarnymi końcówkami, który ptak może rozkładać i składać. Jest to najbardziej rozpoznawalna cecha.

2. 2

   Ubarwienie

   Zwróć uwagę na ogólne pomarańczowo-brązowe upierzenie ciała oraz kontrastowe, czarno-białe pasy na skrzydłach i ogonie, szczególnie widoczne w locie.

3. 3

   Dziób

   Długi, cienki, lekko zakrzywiony w dół, czarny dziób jest unikalny i służy do żerowania w ziemi.

4. 4

   Lot

   Obserwuj falisty, nieregularny lot z szybkimi uderzeniami skrzydeł, przypominający lot motyla.

5. 5

   Głos

   Słuchaj charakterystycznego, dudniącego głosu 'up-up-up', który jest często pierwszym sygnałem obecności dudka.

6. 6

   Zachowanie

   Dudki często żerują na ziemi, sondując glebę dziobem. Mogą również przewracać liście i kamienie w poszukiwaniu pokarmu.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Otwarte tereny z rozproszonymi drzewami, sady, winnice, pastwiska, parki, ogrody, obrzeża lasów, tereny rolnicze.

Zasięg geograficzny

Szeroko rozpowszechniony w Europie, Azji i Afryce. W Europie występuje od Półwyspu Iberyjskiego po Rosję, na północ sięgając Skandynawii (rzadko). Zimuje w Afryce Subsaharyjskiej i południowej Azji.

Zakres wysokości

Zazwyczaj do 2000 m n.p.m., choć sporadycznie obserwowany wyżej.

Preferowane środowiska

Preferuje suche, ciepłe obszary z niską roślinnością i dostępem do nagiej ziemi, gdzie może żerować, oraz z obecnością starych drzew lub budynków do gniazdowania.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienny.

Zwyczaje pokarmowe

Żeruje głównie na ziemi, sondując glebę długim dziobem w poszukiwaniu owadów i ich larw. Potrafi również łapać owady w locie. Często używa dzioba do rozkopywania ziemi i przewracania kamieni. Zjada również dżdżownice, pająki, a sporadycznie małe jaszczurki lub żaby.

Zachowania społeczne

Zazwyczaj samotnik lub występuje w parach w okresie lęgowym. Poza sezonem lęgowym może tworzyć luźne grupy podczas migracji.

Wzór lotu

Lot falisty, nieregularny, z szybkimi uderzeniami skrzydeł, przypominający lot motyla. Skrzydła wydają się szerokie i zaokrąglone.

Migracja

Większość populacji europejskich i azjatyckich to ptaki wędrowne, zimujące w Afryce Subsaharyjskiej i południowej Azji. Migracja odbywa się wiosną (marzec-kwiecień) i jesienią (sierpień-październik). Populacje afrykańskie są osiadłe.

Terytorializm

Samce są terytorialne w okresie lęgowym, broniąc swojego terytorium śpiewem i pokazami.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Kwiecień-lipiec, z możliwością drugiego lęgu w cieplejszych regionach.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazduje w dziuplach drzew (często starych, spróchniałych), szczelinach skalnych, murach, stertach drewna, a nawet w norach w ziemi. Gniazdo jest proste, często bez wyściółki lub z niewielką ilością materiału roślinnego. Samica wydziela cuchnącą substancję z gruczołu kuprowego, aby odstraszyć drapieżniki.

Wielkość lęgu

Zazwyczaj 5-9 jaj.

Opis jaja

5-9 jaj, owalnych, o barwie od białej do szaro-niebieskiej lub oliwkowej, bez plamek. Jaja są matowe.

Okres inkubacji

15-18 dni, wysiaduje głównie samica.

Okres opuszczania gniazda

26-32 dni po wykluciu pisklęta opuszczają gniazdo.

Opieka rodzicielska

Samica wysiaduje jaja i początkowo karmi pisklęta. Samiec dostarcza pokarm samicy i pisklętom. Później oboje rodzice karmią młode.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Słuchaj głosu. Charakterystyczny głos 'up-up-up' jest często łatwiejszy do usłyszenia niż sam ptak do zobaczenia. Wiosną i wczesnym latem samce są bardzo wokalne.
2. Szukaj na ziemi. Dudki spędzają dużo czasu na żerowaniu na ziemi, więc wypatruj ich na otwartych przestrzeniach, trawnikach, polach uprawnych.
3. Obserwuj dziuple. W okresie lęgowym szukaj dziupli w starych drzewach lub szczelin w budynkach, gdzie dudki mogą gniazdować.
4. Cierpliwość. Dudki mogą być płochliwe, więc wymagana jest cierpliwość i ciche podejście, aby je zaobserwować.
5. Pora dnia. Najlepsze szanse na obserwację są wczesnym rankiem lub późnym popołudniem, gdy ptaki są najbardziej aktywne.

Szybkie fakty

Status migracyjny:

Wędrowny (w Europie i Azji)

Typ gniazda:

Dziuplak

Główny pokarm:

Owady i ich larwy

Charakterystyczna cecha:

Rozkładany czubek

Głos:

'Up-up-up'

Ciekawostki

• Nazwa 'Dudek' oraz jego nazwa naukowa 'Upupa' są onomatopeiczne, naśladując charakterystyczny głos ptaka.
• Dudki są znane z wydzielania cuchnącej substancji z gruczołu kuprowego przez samicę i pisklęta w gnieździe, co ma odstraszać drapieżniki i pasożyty. Gniazda dudków często mają nieprzyjemny zapach.
• W starożytnym Egipcie dudek był uważany za świętego ptaka i często przedstawiany w sztuce.
• Dudek jest ptakiem narodowym Izraela.
• Dudki potrafią zamykać nozdrza, co pomaga im podczas żerowania w ziemi.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Bucerotiformes

Rodzina

Upupidae

Rodzaj

Upupa

Gatunek

Upupa epops

Poznaj Dudek