เห็นนกหรือ? ระบุชนิดทันทีด้วยแอป Birdby
เปิดแอปเกี่ยวกับ
นกอีลุ้มเป็นนกน้ำขนาดกลางในวงศ์นกอัญชันและนกอีลุ้ม (Rallidae) มีลักษณะเด่นคือลำตัวด้านบนสีเทาเข้มถึงดำ ลำตัวด้านล่างสีขาวสะอาด และมีสีน้ำตาลแดงบริเวณใต้โคนหาง เป็นนกที่พบได้ทั่วไปในแหล่งน้ำจืดทั่วเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มักเดินหากินตามพงหญ้าริมน้ำหรือพืชน้ำ
ขนาดและอายุขัย
- ความยาว
- 28-33 เซนติเมตร
- ระยะปีกกาง
- 48-54 เซนติเมตร
- น้ำหนัก
- 150-250 กรัม
- อายุขัย
- ประมาณ 5-8 ปีในธรรมชาติ
- อาหาร
- กินทั้งพืชและสัตว์ (Omnivore) เช่น แมลง ตัวอ่อนแมลง หอยทาก สัตว์น้ำขนาดเล็ก เมล็ดพืช และยอดอ่อนของพืชน้ำ
ลักษณะทางกายภาพ
- ขน
- ลำตัวด้านบนสีเทาเข้มถึงดำอมน้ำเงิน หัวและคอส่วนบนสีเทาเข้ม หน้าผากและคอส่วนล่างลงมาถึงอกและท้องเป็นสีขาวสะอาด บริเวณใต้โคนหาง (vent) มีสีน้ำตาลแดงสดใส ซึ่งเป็นลักษณะเด่นที่ใช้ในการจำแนก
- รูปร่างจะงอยปาก
- ปากค่อนข้างสั้นและหนา สีเหลืองอมเขียว ปลายปากสีแดงสด
- สีตา
- ตาสีแดงเข้ม
- สีขา
- ขาสีเหลืองอมเขียว นิ้วยาว
- ลักษณะที่โดดเด่น
- สีขาวสะอาดบริเวณอกและท้องตัดกับสีเทาเข้มด้านบน และสีน้ำตาลแดงสดบริเวณใต้โคนหาง ปากสีเหลืองปลายแดง ขาสีเหลืองอมเขียว
- ลักษณะของวัยอ่อน
- นกวัยอ่อนมีสีขนคล้ายนกเต็มวัยแต่สีจะจางกว่าเล็กน้อย โดยเฉพาะสีขาวบริเวณอกและท้องอาจมีสีเทาปนเล็กน้อย และสีน้ำตาลแดงใต้โคนหางจะยังไม่สดเท่า
- การเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล
- ไม่มีการเปลี่ยนแปลงของสีขนตามฤดูกาล
- ความแตกต่างทางเพศ
- ไม่มีความแตกต่างทางเพศที่ชัดเจนในเรื่องสีขนและขนาด
วิธีระบุชนิด
- 1
สีขน
มองหาสีขาวสะอาดบริเวณอกและท้องที่ตัดกับสีเทาเข้มด้านบน และสีน้ำตาลแดงสดบริเวณใต้โคนหาง
- 2
ปากและขา
สังเกตปากสีเหลืองอมเขียวปลายแดง และขาสีเหลืองอมเขียว
- 3
พฤติกรรม
มักเดินหากินอย่างเงียบๆ ตามพงหญ้าริมน้ำ หรือพืชน้ำที่ขึ้นหนาแน่น
- 4
เสียงร้อง
ฟังเสียง 'กุ๊ก-กุ๊ก-กุ๊ก' ที่ดังและซ้ำๆ กัน โดยเฉพาะในช่วงเช้าและเย็น
ถิ่นที่อยู่และการกระจาย
- ไบโอม
- พื้นที่ชุ่มน้ำ, ป่าชายเลน, ทุ่งนา, สวนสาธารณะที่มีแหล่งน้ำ
- การกระจายทางภูมิศาสตร์
- เอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตั้งแต่ปากีสถาน อินเดีย ศรีลังกา ไปจนถึงจีนตอนใต้ ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย และไทย
- ระดับความสูง
- ส่วนใหญ่พบในพื้นที่ราบต่ำถึงความสูงไม่เกิน 1,500 เมตรจากระดับน้ำทะเล
- สิ่งแวดล้อมที่ชอบ
- แหล่งน้ำจืดที่มีพืชน้ำขึ้นหนาแน่น เช่น บึง หนองน้ำ คลอง ทุ่งนา สวนสาธารณะที่มีบ่อน้ำ หรือแม้แต่ร่องน้ำข้างถนนที่มีพงหญ้าปกคลุม
พฤติกรรม
- เวลาที่ใช้กิจกรรม
- หากินในเวลากลางวัน (Diurnal) โดยเฉพาะช่วงเช้าตรู่และเย็น
- พฤติกรรมการกิน
- เดินหากินตามพงหญ้าริมน้ำหรือพืชน้ำ มักจะเดินอย่างเงียบๆ และระมัดระวัง ใช้ปากจิกหาอาหารจากพื้นดินหรือผิวน้ำ
- พฤติกรรมทางสังคม
- ส่วนใหญ่มักพบอยู่โดดเดี่ยวหรือเป็นคู่ แต่บางครั้งอาจพบรวมกลุ่มเล็กๆ ในช่วงนอกฤดูผสมพันธุ์
- รูปแบบการบิน
- บินได้ไม่ดีนัก มักจะบินในระยะสั้นๆ เมื่อถูกรบกวน โดยจะบินต่ำเหนือผิวน้ำหรือพืชน้ำ ขาจะห้อยลงมาขณะบิน
- การอพยพ
- เป็นนกประจำถิ่น (Resident) ในพื้นที่ส่วนใหญ่ของถิ่นอาศัย แต่บางประชากรทางตอนเหนือของถิ่นอาศัยอาจมีการอพยพย้ายถิ่นในระยะสั้นๆ
- การหวงอาณาเขต
- ค่อนข้างหวงถิ่น โดยเฉพาะในช่วงฤดูผสมพันธุ์ อาจแสดงพฤติกรรมก้าวร้าวต่อผู้บุกรุก
เสียงร้องและเสียงเรียก
- เสียงร้อง
- เสียงร้องหลักเป็นเสียง 'กุ๊ก-กุ๊ก-กุ๊ก' หรือ 'คร็อก-คร็อก-คร็อก' ที่ดังและซ้ำๆ กัน มักร้องในช่วงเช้าตรู่และพลบค่ำ
- เสียงเรียก
- มีเสียงร้องเตือนภัยเป็นเสียงแหลมสั้นๆ 'จิ๊ก' หรือ 'ควิก' เมื่อรู้สึกถูกคุกคาม
- เมื่อใดส่งเสียง
- ร้องได้ตลอดทั้งปี แต่จะร้องบ่อยและดังเป็นพิเศษในช่วงฤดูผสมพันธุ์
การสืบพันธุ์
- ฤดูผสมพันธุ์
- ส่วนใหญ่จะอยู่ในช่วงฤดูฝน ประมาณเดือนพฤษภาคมถึงตุลาคมในประเทศไทย
- พฤติกรรมการทำรัง
- สร้างรังบนพื้นดินท่ามกลางพงหญ้าหนาแน่น หรือบนพืชน้ำที่ลอยอยู่ รังมีลักษณะเป็นแอ่งตื้นๆ ทำจากกิ่งไม้เล็กๆ ใบหญ้า และพืชน้ำ
- จำนวนไข่ในรัง
- วางไข่ครั้งละ 4-9 ฟอง โดยเฉลี่ย 6-7 ฟอง
- ลักษณะของไข่
- ไข่มีสีขาวอมเหลืองหรือสีครีม มีจุดและลายประสีน้ำตาลแดงหรือม่วงเข้มกระจายอยู่ทั่ว ขนาดประมาณ 3.5 x 2.5 เซนติเมตร
- ระยะการฟักไข่
- ประมาณ 19-22 วัน
- ระยะการออกจากรัง
- ลูกนกออกจากรังได้ภายใน 2-3 วันหลังฟัก แต่จะยังคงอยู่ในการดูแลของพ่อแม่ประมาณ 3-4 สัปดาห์
- การดูแลของพ่อแม่
- ทั้งพ่อและแม่ช่วยกันกกไข่และเลี้ยงดูลูกนก
พบที่ใด
แหล่งน้ำจืด
บึง หนองน้ำ คลอง ทุ่งนา หรือพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีพืชน้ำขึ้นหนาแน่น
สวนสาธารณะ
สวนสาธารณะที่มีบ่อน้ำหรือแหล่งน้ำขนาดเล็ก
เคล็ดลับภาคสนาม
- ช่วงเวลา. ออกหากินในช่วงเช้าตรู่และเย็น ซึ่งเป็นช่วงที่นกออกมาจากที่หลบซ่อน
- ความอดทน. นกอีลุ้มค่อนข้างขี้อายและระมัดระวัง ควรสังเกตการณ์อย่างเงียบๆ และอดทน
- ฟังเสียง. มักจะได้ยินเสียงร้องของนกก่อนที่จะเห็นตัว
- พรางตัว. ใช้กล้องส่องทางไกลและพรางตัวให้กลมกลืนกับสภาพแวดล้อม
ชนิดที่คล้ายกัน
นกอัญชันอกเทา
Amaurornis grisealbus
นกอัญชันอกเทามีขนาดเล็กกว่าเล็กน้อย อกและท้องเป็นสีเทาอ่อน ไม่ใช่สีขาวสะอาดเหมือนนกอีลุ้ม และไม่มีสีน้ำตาลแดงใต้โคนหาง
นกอัญชันหางดำ
Amaurornis magnirostris
นกอัญชันหางดำมีขนาดใหญ่กว่า มีปากที่ใหญ่และหนากว่า และไม่มีสีน้ำตาลแดงใต้โคนหาง
ข้อเท็จจริงด่วน
- ชื่อสามัญ:
- นกอีลุ้ม
- ชื่อวิทยาศาสตร์:
- Amaurornis phoenicurus
- สถานะการอนุรักษ์:
- ความเสี่ยงต่ำ (Least Concern)
- ถิ่นอาศัย:
- แหล่งน้ำจืดทั่วเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
- อาหาร:
- แมลง หอยทาก สัตว์น้ำขนาดเล็ก เมล็ดพืช
ข้อเท็จจริงน่าสนใจ
- นกอีลุ้มเป็นนกที่ปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมที่มนุษย์อาศัยอยู่ได้ดี จึงมักพบเห็นได้ในสวนสาธารณะหรือแหล่งน้ำในเมือง
- แม้จะเป็นนกน้ำ แต่ก็สามารถเดินบนพืชน้ำที่ลอยอยู่ได้อย่างคล่องแคล่วด้วยนิ้วเท้าที่ยาว
- ชื่อสกุล 'Amaurornis' มาจากภาษากรีกโบราณ 'amauros' (มืด) และ 'ornis' (นก) ซึ่งอาจหมายถึงสีขนด้านบนที่มืด
การจำแนกทางวิทยาศาสตร์
- อาณาจักร
- Animalia
- ไฟลัม
- Chordata
- ชั้น
- Aves
- อันดับ
- Gruiformes
- วงศ์
- Rallidae
- สกุล
- Amaurornis
- ชนิด
- Amaurornis phoenicurus
สำรวจ นกอีลุ้ม
ระบุชนิดนกได้ทุกที่
ฟรีบน iOS, Android และเว็บ ระบุชนิดด้วยภาพและเสียง ฐานข้อมูลครบถ้วนและรายการส่วนตัวของคุณ