ห่านบ้าน

เกี่ยวกับ

ห่านบ้าน (Domestic goose) เป็นห่านที่ได้รับการปรับปรุงสายพันธุ์มาจากห่านป่า (Greylag Goose, Anser anser) และห่าน Swan Goose (Anser cygnoides) เพื่อวัตถุประสงค์ในการเลี้ยงเป็นสัตว์เศรษฐกิจ มีลักษณะเด่นคือมีขนาดใหญ่กว่าห่านป่า มีความหลากหลายของสีขนและรูปร่าง และมักจะสูญเสียความสามารถในการบินหรือบินได้ไม่ดีนัก ห่านบ้านเป็นสัตว์สังคมและมีพฤติกรรมหวงถิ่น

ขนาดและอายุขัย

ความยาว

70-90 ซม.

ระยะปีกกาง

130-180 ซม.

น้ำหนัก

3-15 กก. (ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์)

อายุขัย

10-20 ปี (ในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมอาจถึง 30 ปี)

อาหาร

กินพืชเป็นหลัก (Herbivore)

ลักษณะทางกายภาพ

ขน

มีความหลากหลายสูงขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ เช่น สีขาวล้วน สีเทา สีน้ำตาล หรือผสมผสานกัน บางสายพันธุ์มีขนหยิกหรือมีปุ่มเนื้อบนหัว (knob) เหนือจะงอยปาก

รูปร่างจะงอยปาก

หนา แข็งแรง สีส้มอมชมพูถึงสีส้มสด หรือสีดำ ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์

สีตา

สีน้ำเงินเข้มถึงสีน้ำตาลเข้ม

สีขา

สีส้มอมชมพูถึงสีส้มสด

ลักษณะที่โดดเด่น

ขนาดใหญ่กว่าห่านป่าทั่วไป มีรูปร่างที่หลากหลาย บางสายพันธุ์มีปุ่มเนื้อที่โคนจะงอยปากด้านบน (เช่น Chinese Goose) หรือมีลำตัวที่อ้วนกลมกว่า ห่านบ้านส่วนใหญ่บินได้ไม่ดีหรือบินไม่ได้

ลักษณะของวัยอ่อน

ลูกห่าน (goslings) มีขนปุยสีเหลืองอ่อนหรือสีเทาอ่อน มีขนาดเล็กกว่าและยังไม่มีลักษณะเด่นของสายพันธุ์ที่ชัดเจน

การเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล

ไม่มีการเปลี่ยนแปลงของสีขนตามฤดูกาลที่ชัดเจนเหมือนนกป่า

ความแตกต่างทางเพศ

ตัวผู้ (gander) มักมีขนาดใหญ่กว่าตัวเมีย (goose) เล็กน้อย และอาจมีพฤติกรรมก้าวร้าวหวงถิ่นมากกว่าในช่วงฤดูผสมพันธุ์ แต่โดยรวมแล้วลักษณะภายนอกคล้ายกันมาก

วิธีระบุชนิด

1. 1

   ขนาดและรูปร่าง

   ห่านบ้านมีขนาดใหญ่และอ้วนท้วนกว่าห่านป่าทั่วไป มักมีรูปร่างที่หลากหลายขึ้นอยู่กับสายพันธุ์

2. 2

   สีขน

   มีความหลากหลายของสีขนมาก ตั้งแต่ขาวล้วน เทา น้ำตาล หรือผสมกัน ซึ่งแตกต่างจากห่านป่าที่มีสีค่อนข้างสม่ำเสมอ

3. 3

   ปุ่มเนื้อบนจะงอยปาก

   บางสายพันธุ์ เช่น Chinese Goose มีปุ่มเนื้อที่โคนจะงอยปากด้านบน ซึ่งเป็นลักษณะเด่นที่ช่วยในการจำแนก

4. 4

   ความสามารถในการบิน

   ห่านบ้านส่วนใหญ่บินได้ไม่ดีหรือบินไม่ได้เลย หากพบห่านขนาดใหญ่ที่เดินหรือวิ่งเป็นหลัก ไม่ค่อยบิน แสดงว่าเป็นห่านบ้าน

5. 5

   พฤติกรรม

   มักพบในพื้นที่ที่มีการเลี้ยงสัตว์ หรือในสวนสาธารณะที่คุ้นเคยกับมนุษย์ มีพฤติกรรมหวงถิ่นและส่งเสียงร้องดังเมื่อรู้สึกถูกคุกคาม

ถิ่นที่อยู่และการกระจาย

ไบโอม

พื้นที่เกษตรกรรม, ทุ่งหญ้า, ใกล้แหล่งน้ำจืด (บ่อน้ำ, ทะเลสาบ, แม่น้ำ)

การกระจายทางภูมิศาสตร์

ทั่วโลก (เป็นสัตว์เลี้ยง)

ระดับความสูง

ระดับน้ำทะเลถึงพื้นที่ราบสูงปานกลาง

สิ่งแวดล้อมที่ชอบ

พื้นที่เปิดโล่งที่มีหญ้าสำหรับเล็มกิน และมีแหล่งน้ำจืดสำหรับดื่มและอาบน้ำ มักพบในฟาร์ม สวนสาธารณะ หรือพื้นที่ที่มีการเลี้ยงสัตว์

พฤติกรรม

เวลาที่ใช้กิจกรรม

หากินในเวลากลางวัน (Diurnal)

พฤติกรรมการกิน

เล็มหญ้าและพืชน้ำเป็นหลัก อาจกินเมล็ดพืช แมลงขนาดเล็ก หรือสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังอื่นๆ ได้บ้าง

พฤติกรรมทางสังคม

เป็นสัตว์สังคม มักอยู่รวมกันเป็นฝูง มีลำดับชั้นทางสังคมในฝูง มีพฤติกรรมหวงถิ่นและปกป้องลูกอ่อนได้ดี

รูปแบบการบิน

ห่านบ้านส่วนใหญ่บินได้ไม่ดีหรือบินไม่ได้เลย เนื่องจากมีน้ำหนักตัวมากและปีกสั้นกว่าห่านป่า หากบินได้มักเป็นการบินระยะสั้นๆ และไม่สูงนัก

การอพยพ

เป็นสัตว์ประจำถิ่น ไม่มีการอพยพย้ายถิ่นตามฤดูกาล

การหวงอาณาเขต

มีพฤติกรรมหวงถิ่นสูง โดยเฉพาะตัวผู้ในช่วงฤดูผสมพันธุ์ สามารถแสดงความก้าวร้าวต่อผู้บุกรุกได้

การสืบพันธุ์

ฤดูผสมพันธุ์

ฤดูใบไม้ผลิ (ขึ้นอยู่กับภูมิภาคและสายพันธุ์)

พฤติกรรมการทำรัง

สร้างรังบนพื้นดิน ใกล้แหล่งน้ำ มักเป็นแอ่งตื้นๆ บุด้วยหญ้า กิ่งไม้ และขนอ่อนของตัวเอง

จำนวนไข่ในรัง

3-8 ฟอง

ลักษณะของไข่

ไข่มีขนาดใหญ่ สีขาวนวลถึงสีครีม

ระยะการฟักไข่

28-30 วัน

ระยะการออกจากรัง

ลูกห่านสามารถเดินและหากินได้เองหลังจากฟัก แต่ยังคงอยู่ภายใต้การดูแลของพ่อแม่เป็นเวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน

การดูแลของพ่อแม่

ทั้งพ่อและแม่ช่วยกันดูแลไข่และลูกอ่อน โดยเฉพาะตัวเมียที่กกไข่ ส่วนตัวผู้จะทำหน้าที่ปกป้องรังและลูก

พบที่ใด

เคล็ดลับภาคสนาม

1. สังเกตขนาดและรูปร่าง. มองหาห่านที่มีขนาดใหญ่ ลำตัวอ้วนกลม และมีลักษณะที่หลากหลายกว่าห่านป่า
2. ตรวจสอบสีขน. ความหลากหลายของสีขนเป็นตัวบ่งชี้ที่ดีว่าเป็นห่านบ้าน
3. ฟังเสียงร้อง. เสียง 'ฮงก์' ที่ดังและแหลมคมเป็นลักษณะเฉพาะของห่าน
4. สังเกตพฤติกรรมการบิน. หากห่านไม่บินหรือบินได้ไม่ดี แสดงว่าเป็นห่านบ้าน
5. ระมัดระวังพฤติกรรมหวงถิ่น. ห่านบ้านอาจแสดงความก้าวร้าวเมื่อรู้สึกถูกคุกคาม โดยเฉพาะในช่วงที่มีลูกอ่อน

ชนิดที่คล้ายกัน

ข้อเท็จจริงด่วน

ชื่อสามัญ:

ห่านบ้าน

ชื่อวิทยาศาสตร์:

Anser anser domesticus

วงศ์:

Anatidae

อาหารหลัก:

พืช

สถานะการอนุรักษ์:

ไม่ถูกประเมิน (สัตว์เลี้ยง)

ถิ่นกำเนิด:

พัฒนามาจากห่านป่า (Greylag Goose) และห่าน Swan Goose

ข้อเท็จจริงน่าสนใจ

• ห่านบ้านถูกเลี้ยงมานานกว่า 3,000 ปี และเป็นหนึ่งในสัตว์ปีกชนิดแรกๆ ที่มนุษย์นำมาเลี้ยง
• ห่านมีชื่อเสียงในด้านการเป็น 'ยามเฝ้าบ้าน' ที่ดีเยี่ยม เนื่องจากมีเสียงร้องที่ดังและมีพฤติกรรมหวงถิ่น
• ไข่ห่านมีขนาดใหญ่กว่าไข่ไก่มาก และมีคุณค่าทางโภชนาการสูง
• ห่านสามารถจดจำใบหน้าของมนุษย์ได้ และมีความผูกพันกับเจ้าของได้ดี
• ขนห่านถูกนำมาใช้ทำเครื่องนอนและเสื้อผ้ากันหนาว เนื่องจากมีคุณสมบัติเป็นฉนวนกันความร้อนที่ดีเยี่ยม

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

อาณาจักร

Animalia

ไฟลัม

Chordata

ชั้น

Aves

อันดับ

Anseriformes

วงศ์

Anatidae

สกุล

Anser

ชนิด

Anser anser

สำรวจ ห่านบ้าน