ไก่ป่า

เกี่ยวกับ

ไก่ป่าเป็นบรรพบุรุษของไก่บ้านที่เลี้ยงกันทั่วไป มีลักษณะเด่นคือตัวผู้มีขนสีสันสดใส มีหงอนและเหนียงสีแดงสด ส่วนตัวเมียมีสีขนที่เรียบง่ายกว่าเพื่อการพรางตัว เป็นนกที่อาศัยอยู่ตามพื้นดินในป่าเขตร้อนและกึ่งเขตร้อนของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีบทบาทสำคัญในระบบนิเวศและเป็นที่สนใจทางวิทยาศาสตร์เนื่องจากความสัมพันธ์กับไก่บ้าน

ขนาดและอายุขัย

ความยาว

ตัวผู้ 65-75 ซม. (รวมหาง), ตัวเมีย 42-46 ซม.

ระยะปีกกาง

ตัวผู้ 60-80 ซม., ตัวเมีย 40-55 ซม.

น้ำหนัก

ตัวผู้ 672-1,450 กรัม, ตัวเมีย 485-1,050 กรัม

อายุขัย

ประมาณ 5-8 ปีในป่า

อาหาร

กินทั้งพืชและสัตว์ (Omnivore) เช่น เมล็ดพืช ผลไม้ แมลง หนอน และสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังขนาดเล็ก

ลักษณะทางกายภาพ

ขน

ตัวผู้มีขนที่หัวและคอเป็นสีทองแดงสลับเหลืองทอง ลำตัวด้านบนเป็นสีแดงเข้มถึงน้ำตาลแดง ปีกมีแถบสีเขียวเหลือบม่วง หางยาวโค้งงอนสีดำเหลือบเขียว ตัวเมียมีขนสีน้ำตาลแกมเหลืองทั่วตัว มีลายขวางสีดำจางๆ เพื่อการพรางตัว

รูปร่างจะงอยปาก

จะงอยปากสั้น หนา และแข็งแรง สีเทาอมเหลืองถึงน้ำตาล

สีตา

สีแดงอมส้มถึงน้ำตาลแดง

สีขา

สีเทาอมเหลืองถึงเทาเข้ม ตัวผู้มีเดือยแหลมคมที่ข้อเท้า

ลักษณะที่โดดเด่น

ตัวผู้มีหงอนเดี่ยวขนาดใหญ่สีแดงสด เหนียงสีแดงสดสองข้างใต้คาง ขนคอและหลังเป็นแผงยาวสีทองแดงเหลือบทอง หางยาวโค้งงอน ตัวเมียไม่มีหงอนและเหนียง หรือมีขนาดเล็กมาก ขนสีทึมกว่า

ลักษณะของวัยอ่อน

ลูกไก่มีขนปุยสีน้ำตาลอ่อน มีลายพาดสีเข้มบนหลังและหัว คล้ายตัวเมียแต่มีขนาดเล็กกว่า เมื่อโตขึ้นจะเริ่มแสดงลักษณะเพศผู้หรือเมียตามลำดับ

การเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล

ไม่มีการเปลี่ยนแปลงของสีขนตามฤดูกาลที่ชัดเจน แต่ความเข้มของสีขนอาจแตกต่างกันไปตามสภาพสุขภาพและช่วงวัย

ความแตกต่างทางเพศ

เด่นชัดมาก ตัวผู้มีขนาดใหญ่กว่า สีสันสดใส มีหงอน เหนียง และเดือยที่เด่นชัด ส่วนตัวเมียมีขนาดเล็กกว่า สีขนเรียบง่ายกว่า ไม่มีหงอนและเหนียง หรือมีขนาดเล็กมาก

วิธีระบุชนิด

1. 1

   ลักษณะโดยรวม

   มองหาไก่ที่มีรูปร่างเพรียวบางกว่าไก่บ้านทั่วไป ตัวผู้มีสีสันสดใส ตัวเมียมีสีทึมกว่า

2. 2

   หงอนและเหนียง (ตัวผู้)

   ตัวผู้มีหงอนเดี่ยวสีแดงสดขนาดใหญ่ และเหนียงสีแดงสดสองข้างใต้คาง ซึ่งเป็นลักษณะเด่นที่ช่วยแยกจากไก่ฟ้าชนิดอื่น

3. 3

   สีขน (ตัวผู้)

   ขนคอและหลังเป็นแผงยาวสีทองแดงเหลือบทอง ลำตัวด้านบนสีแดงเข้ม ปีกมีแถบสีเขียวเหลือบม่วง หางยาวโค้งงอนสีดำเหลือบเขียว

4. 4

   สีขน (ตัวเมีย)

   ตัวเมียมีขนสีน้ำตาลแกมเหลืองทั่วตัว มีลายขวางสีดำจางๆ เพื่อการพรางตัว ไม่มีหงอนและเหนียงที่เด่นชัด

5. 5

   เสียงขัน

   ฟังเสียงขันของตัวผู้ที่คล้ายไก่บ้าน แต่จะสั้นและห้วนกว่า โดยเฉพาะพยางค์สุดท้ายจะสั้นและขาดหายไป

6. 6

   เดือย (ตัวผู้)

   ตัวผู้มีเดือยแหลมคมที่ข้อเท้า ซึ่งเป็นลักษณะที่ใช้ในการต่อสู้

ถิ่นที่อยู่และการกระจาย

ไบโอม

ป่าดิบแล้ง ป่าดิบชื้น ป่าเบญจพรรณ ป่าไผ่ และพื้นที่เกษตรกรรมใกล้ป่า

การกระจายทางภูมิศาสตร์

เอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตั้งแต่อินเดีย ศรีลังกา ไปจนถึงจีนตอนใต้ เวียดนาม ลาว กัมพูชา ไทย มาเลเซีย อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์

ระดับความสูง

ตั้งแต่ระดับน้ำทะเลจนถึงประมาณ 2,000 เมตร

สิ่งแวดล้อมที่ชอบ

ชอบอาศัยอยู่ในป่าที่มีพุ่มไม้หนาทึบใกล้แหล่งน้ำ และพื้นที่ที่มีการรบกวนจากมนุษย์น้อย แต่ก็สามารถปรับตัวเข้ากับพื้นที่เกษตรกรรมชายป่าได้

พฤติกรรม

เวลาที่ใช้กิจกรรม

หากินในเวลากลางวัน (Diurnal) โดยเฉพาะช่วงเช้าตรู่และช่วงบ่ายแก่ๆ ก่อนพลบค่ำ

พฤติกรรมการกิน

หากินตามพื้นดิน โดยใช้เท้าคุ้ยเขี่ยหาอาหาร เช่น เมล็ดพืช ผลไม้ที่ร่วงหล่น แมลง หนอน และสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังขนาดเล็ก มักหากินเป็นฝูงเล็กๆ หรือเป็นคู่

พฤติกรรมทางสังคม

มักอยู่รวมกันเป็นฝูงเล็กๆ ประกอบด้วยตัวผู้ 1 ตัว และตัวเมียหลายตัว (Harem) หรือเป็นฝูงของตัวเมียและลูกไก่ ตัวผู้ที่ยังไม่ผสมพันธุ์อาจอยู่รวมกันเป็นฝูงเล็กๆ

รูปแบบการบิน

บินได้ไม่ไกลและไม่สูงนัก มักบินขึ้นไปเกาะกิ่งไม้เพื่อพักผ่อนหรือหนีภัย การบินส่วนใหญ่เป็นการบินระยะสั้นๆ จากพื้นดินไปยังที่กำบัง

การอพยพ

เป็นนกประจำถิ่น ไม่มีการอพยพย้ายถิ่นฐาน

การหวงอาณาเขต

ตัวผู้จะแสดงพฤติกรรมหวงถิ่น โดยเฉพาะในช่วงฤดูผสมพันธุ์ จะมีการขันและต่อสู้กับตัวผู้ตัวอื่นเพื่อแย่งชิงอาณาเขตและตัวเมีย

การสืบพันธุ์

ฤดูผสมพันธุ์

ตลอดทั้งปี แต่จะสูงสุดในช่วงฤดูแล้งถึงต้นฤดูฝน (ประมาณเดือนพฤศจิกายน-พฤษภาคม) ขึ้นอยู่กับภูมิภาค

พฤติกรรมการทำรัง

ทำรังบนพื้นดินในพุ่มไม้หนาทึบ หรือใต้โคนต้นไม้ที่ปกคลุม รังเป็นเพียงแอ่งตื้นๆ ที่ขุดลงไปในดินและรองด้วยใบไม้แห้งหรือหญ้า

จำนวนไข่ในรัง

4-8 ฟอง

ลักษณะของไข่

ไข่มีสีขาวนวลถึงสีครีม ไม่มีลวดลาย ขนาดประมาณ 4.5 x 3.5 ซม.

ระยะการฟักไข่

ประมาณ 19-21 วัน

ระยะการออกจากรัง

ลูกไก่สามารถเดินและหากินได้เองภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังฟัก และสามารถบินได้ในระยะสั้นๆ เมื่ออายุประมาณ 1 สัปดาห์

การดูแลของพ่อแม่

ตัวเมียเป็นผู้กกไข่และเลี้ยงดูลูกไก่เพียงลำพัง ตัวผู้ไม่ได้มีส่วนร่วมในการเลี้ยงดู

พบที่ใด

เคล็ดลับภาคสนาม

1. ช่วงเวลาที่เหมาะสม. ไก่ป่ามักหากินในช่วงเช้าตรู่และช่วงบ่ายแก่ๆ ก่อนพลบค่ำ เป็นช่วงเวลาที่ดีที่สุดในการสังเกตการณ์
2. การฟังเสียง. ฟังเสียงขันของตัวผู้ ซึ่งเป็นสัญญาณที่ดีในการระบุตำแหน่งของพวกมัน
3. การพรางตัว. ไก่ป่าเป็นนกที่ขี้อายและระมัดระวังตัวสูง ควรแต่งกายด้วยเสื้อผ้าสีกลมกลืนกับธรรมชาติ และเคลื่อนไหวอย่างเงียบเชียบ
4. ใช้กล้องส่องทางไกล. ช่วยให้สามารถสังเกตการณ์ได้จากระยะไกลโดยไม่รบกวนพวกมัน
5. มองหาตามพื้นดิน. ไก่ป่าหากินตามพื้นดิน โดยเฉพาะในบริเวณที่มีพุ่มไม้หนาทึบหรือใต้ต้นไม้ใหญ่

ชนิดที่คล้ายกัน

ข้อเท็จจริงด่วน

บรรพบุรุษของไก่บ้าน:

ไก่ป่าเป็นบรรพบุรุษโดยตรงของไก่บ้านที่เลี้ยงกันทั่วโลก

นกประจำถิ่น:

เป็นนกประจำถิ่น ไม่มีการอพยพย้ายถิ่น

หงอนและเหนียง:

ตัวผู้มีหงอนและเหนียงสีแดงสดเด่นชัด

หากินบนพื้นดิน:

ส่วนใหญ่หากินตามพื้นดิน คุ้ยเขี่ยหาอาหาร

สถานะการอนุรักษ์:

ความเสี่ยงต่ำ (Least Concern)

ข้อเท็จจริงน่าสนใจ

• การศึกษาทางพันธุกรรมยืนยันว่าไก่ป่าเป็นบรรพบุรุษของไก่บ้านทั้งหมด โดยเฉพาะสายพันธุ์ Gallus gallus gallus ที่พบในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
• เสียงขันของไก่ป่าตัวผู้จะสั้นและห้วนกว่าไก่บ้านอย่างเห็นได้ชัด ซึ่งเป็นหนึ่งในวิธีที่นักปักษีวิทยามักใช้แยกแยะพวกมันออกจากไก่บ้านที่หลุดรอดมา
• ไก่ป่ามีบทบาทสำคัญในการกระจายเมล็ดพืชในป่า เนื่องจากพวกมันกินผลไม้และเมล็ดพืชแล้วขับถ่ายออกมาในที่ต่างๆ
• แม้จะเป็นบรรพบุรุษของไก่บ้าน แต่ไก่ป่าก็ยังคงมีสัญชาตญาณความเป็นสัตว์ป่าสูงมาก และยากที่จะทำให้เชื่องได้เหมือนไก่บ้าน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

อาณาจักร

Animalia

ไฟลัม

Chordata

ชั้น

Aves

อันดับ

Galliformes

วงศ์

Phasianidae

สกุล

Gallus

ชนิด

Gallus gallus

สำรวจ ไก่ป่า