นกนางแอ่นบ้าน

เกี่ยวกับ

นกนางแอ่นบ้านเป็นนกจับคอนขนาดเล็กที่มีลักษณะเด่นคือหางยาวเป็นแฉก ลำตัวเพรียวบาง และมีสีสันที่โดดเด่น เป็นนกอพยพที่รู้จักกันดีทั่วโลก และมักพบเห็นได้ในพื้นที่เปิดโล่งใกล้แหล่งน้ำและที่อยู่อาศัยของมนุษย์ มีบทบาทสำคัญในการควบคุมประชากรแมลง

ขนาดและอายุขัย

ความยาว

17-19 เซนติเมตร (รวมหางที่ยาวถึง 2-7 เซนติเมตร)

ระยะปีกกาง

32-34.5 เซนติเมตร

น้ำหนัก

16-22 กรัม

อายุขัย

เฉลี่ย 4 ปี (สูงสุดที่บันทึกไว้คือ 11 ปี)

อาหาร

กินแมลงเป็นอาหารหลัก (Insectivore)

ลักษณะทางกายภาพ

ขน

ตัวเต็มวัยมีหลังสีน้ำเงินเข้มเหลือบดำ หน้าผากและคอหอยสีแดงอมน้ำตาลเข้ม อกและท้องสีขาวอมครีมหรือสีเนื้อ มีแถบสีน้ำเงินเข้มพาดขวางอก หางยาวเป็นแฉกคล้ายส้อม โดยเฉพาะขนหางคู่ที่ยาวที่สุด

รูปร่างจะงอยปาก

จะงอยปากสั้น แบน และกว้าง สีดำ เหมาะสำหรับการจับแมลงขณะบิน

สีตา

ตาสีดำ

สีขา

ขาสั้น สีดำ

ลักษณะที่โดดเด่น

หางยาวเป็นแฉกคล้ายส้อม (forked tail) สีน้ำเงินเข้มเหลือบดำที่หลัง และสีแดงอมน้ำตาลที่หน้าผากและคอหอย

ลักษณะของวัยอ่อน

นกวัยอ่อนมีสีสันจางกว่าตัวเต็มวัย หลังสีน้ำเงินอมดำไม่เงาเท่า หน้าผากและคอหอยสีแดงอมน้ำตาลจางกว่า และขนหางคู่ที่ยาวที่สุดจะสั้นกว่าตัวเต็มวัยมาก

การเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล

ไม่มีการเปลี่ยนแปลงสีขนที่ชัดเจนระหว่างฤดูผสมพันธุ์และนอกฤดูผสมพันธุ์ แต่สีขนอาจดูสดใสขึ้นเล็กน้อยในช่วงฤดูผสมพันธุ์

ความแตกต่างทางเพศ

ตัวผู้และตัวเมียมีลักษณะคล้ายกันมาก แต่ตัวผู้มักจะมีขนหางคู่ที่ยาวที่สุดยาวกว่าตัวเมียอย่างเห็นได้ชัด และสีสันโดยรวมอาจจะเข้มกว่าเล็กน้อย

วิธีระบุชนิด

1. 1

   หาง

   มองหาหางยาวเป็นแฉกคล้ายส้อมที่โดดเด่น โดยเฉพาะขนหางคู่ที่ยาวที่สุด

2. 2

   สีหลัง

   สังเกตสีน้ำเงินเข้มเหลือบดำที่หลัง ซึ่งจะตัดกับสีแดงอมน้ำตาลที่หน้าผากและคอหอย

3. 3

   สีท้อง

   ท้องมีสีขาวอมครีมหรือสีเนื้อ และมีแถบสีน้ำเงินเข้มพาดขวางอก

4. 4

   พฤติกรรมการบิน

   การบินที่รวดเร็ว คล่องแคล่ว โฉบเฉี่ยวจับแมลงกลางอากาศเป็นลักษณะเฉพาะ

5. 5

   เสียงร้อง

   ฟังเสียงเจื้อยแจ้วไพเราะที่มักจะจบลงด้วยเสียง 'ซวี-ซวี' ที่เป็นเอกลักษณ์

ถิ่นที่อยู่และการกระจาย

ไบโอม

ทุ่งหญ้า, พื้นที่เกษตรกรรม, พื้นที่เปิดโล่ง, ชายฝั่ง, พื้นที่ชุ่มน้ำ, พื้นที่ที่มีสิ่งปลูกสร้างของมนุษย์

การกระจายทางภูมิศาสตร์

เป็นนกอพยพที่แพร่กระจายพันธุ์กว้างขวางมาก พบได้ในเกือบทุกทวีป ยกเว้นแอนตาร์กติกา: ผสมพันธุ์ในซีกโลกเหนือ (ยุโรป, เอเชีย, อเมริกาเหนือ) และอพยพลงใต้สู่ซีกโลกใต้ (แอฟริกา, เอเชียตะวันออกเฉียงใต้, อเมริกาใต้, ออสเตรเลีย) ในช่วงฤดูหนาว

ระดับความสูง

ตั้งแต่ระดับน้ำทะเลจนถึงประมาณ 3,000 เมตร

สิ่งแวดล้อมที่ชอบ

พื้นที่เปิดโล่งที่มีแหล่งน้ำใกล้เคียง เช่น ทุ่งนา ทุ่งหญ้า ชายฝั่งทะเล และมักจะทำรังในสิ่งปลูกสร้างของมนุษย์ เช่น โรงนา สะพาน หรืออาคารต่างๆ

พฤติกรรม

เวลาที่ใช้กิจกรรม

หากินในเวลากลางวัน (Diurnal)

พฤติกรรมการกิน

จับแมลงกินกลางอากาศเป็นหลัก โดยใช้ปากที่กว้างและสั้นบินโฉบจับแมลงที่บินอยู่ เช่น แมลงวัน ยุง ด้วง และผีเสื้อกลางคืน

พฤติกรรมทางสังคม

เป็นนกสังคม มักรวมฝูงกัน โดยเฉพาะในช่วงอพยพและช่วงพักนอน อาจรวมฝูงใหญ่ถึงหลายพันตัว นอกฤดูผสมพันธุ์มักจะรวมฝูงกันเพื่อหาอาหารและพักนอน

รูปแบบการบิน

บินรวดเร็ว คล่องแคล่ว ว่องไว และสง่างาม มักจะบินต่ำเหนือพื้นดินหรือผิวน้ำเพื่อจับแมลง มีการเลี้ยวลดและโฉบเฉี่ยวอย่างชำนาญ

การอพยพ

เป็นนกอพยพย้ายถิ่นฐานไกล (long-distance migrant) ผสมพันธุ์ในซีกโลกเหนือ (ฤดูร้อน) และอพยพลงใต้สู่เขตร้อนในซีกโลกใต้ (ฤดูหนาว) เส้นทางการอพยพอาจยาวหลายพันกิโลเมตร

การหวงอาณาเขต

ในช่วงฤดูผสมพันธุ์ ตัวผู้จะแสดงพฤติกรรมหวงอาณาเขตบริเวณรังและแหล่งอาหารใกล้เคียง

การสืบพันธุ์

ฤดูผสมพันธุ์

ฤดูผสมพันธุ์แตกต่างกันไปตามภูมิภาค โดยทั่วไปคือช่วงฤดูใบไม้ผลิถึงฤดูร้อน (เมษายน-สิงหาคม ในซีกโลกเหนือ)

พฤติกรรมการทำรัง

สร้างรังรูปถ้วยด้วยโคลนผสมน้ำลายและเศษหญ้าเล็กๆ บุด้วยขนอ่อนและวัสดุอ่อนนุ่มอื่นๆ มักจะสร้างรังบนคาน เพดาน หรือผนังภายในอาคาร เช่น โรงนา โรงเก็บของ ใต้สะพาน หรือชายคาบ้าน

จำนวนไข่ในรัง

โดยทั่วไป 4-5 ฟอง (อาจพบได้ตั้งแต่ 3-7 ฟอง)

ลักษณะของไข่

ไข่มีสีขาว มีจุดสีน้ำตาลแดงหรือม่วงอมเทากระจายอยู่ทั่ว ขนาดประมาณ 20 x 14 มิลลิเมตร

ระยะการฟักไข่

14-16 วัน

ระยะการออกจากรัง

18-23 วัน หลังจากฟักออกจากไข่

การดูแลของพ่อแม่

ทั้งพ่อและแม่ช่วยกันกกไข่และเลี้ยงดูลูกนก ลูกนกจะได้รับการป้อนอาหารจากพ่อแม่จนกว่าจะสามารถหาอาหารเองได้

พบที่ใด

เคล็ดลับภาคสนาม

1. มองขึ้นไปบนฟ้า. นกนางแอ่นบ้านมักจะบินสูงหรือบินโฉบไปมากลางอากาศเพื่อจับแมลง
2. สังเกตพฤติกรรมการบิน. การบินที่รวดเร็วและคล่องแคล่วเป็นจุดเด่นที่ช่วยในการระบุชนิด
3. ฟังเสียงร้อง. เสียงเจื้อยแจ้วไพเราะเป็นอีกหนึ่งตัวช่วยในการระบุตัวตน
4. ตรวจสอบแหล่งทำรัง. ในช่วงฤดูผสมพันธุ์ ลองมองหาตามสิ่งปลูกสร้างของมนุษย์ เช่น โรงนา หรือใต้สะพาน
5. ช่วงเวลาที่เหมาะสม. มักจะพบเห็นได้ง่ายในช่วงเช้าและเย็นที่แมลงออกมาหากิน

ชนิดที่คล้ายกัน

ข้อเท็จจริงด่วน

ชื่อสามัญ:

นกนางแอ่นบ้าน

ชื่อวิทยาศาสตร์:

Hirundo rustica

วงศ์:

Hirundinidae

สถานะการอนุรักษ์:

ความเสี่ยงต่ำ (Least Concern)

อาหารหลัก:

แมลง

ลักษณะเด่น:

หางยาวเป็นแฉกคล้ายส้อม

การอพยพ:

นกอพยพย้ายถิ่นฐานไกล

ข้อเท็จจริงน่าสนใจ

• นกนางแอ่นบ้านเป็นนกประจำชาติของประเทศเอสโตเนีย
• เป็นนกนางแอ่นชนิดที่แพร่กระจายพันธุ์กว้างขวางที่สุดในโลก
• ความยาวของขนหางคู่ที่ยาวที่สุดของตัวผู้มีความสัมพันธ์โดยตรงกับความสำเร็จในการผสมพันธุ์ ยิ่งยาวมากยิ่งเป็นที่ดึงดูดใจตัวเมีย
• สามารถบินได้ไกลถึง 11,000 กิโลเมตรในการอพยพจากยุโรปไปยังแอฟริกาใต้
• มักจะกลับมาทำรังที่เดิมหรือใกล้เคียงกับรังเดิมในแต่ละปี

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

อาณาจักร

Animalia

ไฟลัม

Chordata

ชั้น

Aves

อันดับ

Passeriformes

วงศ์

Hirundinidae

สกุล

Hirundo

ชนิด

Hirundo rustica

สำรวจ นกนางแอ่นบ้าน