Atmaca

Hakkında

Atmaca, veya Avrupa Serçesi Şahini, küçük ve çevik bir yırtıcı kuştur. Özellikle ormanlık alanlarda ve ağaçlık bölgelerde küçük kuşları avlamasıyla bilinir. Dişiler erkeklerden belirgin şekilde daha büyüktür.

Boyut ve yaşam süresi

Uzunluk

Erkek: 29-34 cm, Dişi: 35-41 cm

Kanat açıklığı

Erkek: 58-65 cm, Dişi: 67-80 cm

Ağırlık

Erkek: 110-196 g, Dişi: 185-342 g

Yaşam süresi

Ortalama 4 yıl, maksimum 15-20 yıl

Beslenme

Karnivor (Etçil), ağırlıklı olarak küçük kuşlar

Fiziksel özellikler

Tüyler

Erkeklerin sırtı arduvaz grisi, alt kısımları ince kızıl-kahverengi çizgili ve beyazdır. Dişilerin sırtı koyu kahverengi-gri, alt kısımları daha kalın gri-kahverengi çizgili ve beyazdır. Her iki cinsiyette de kuyrukta 4-5 koyu bant bulunur.

Gaga şekli

Kısa, kavisli ve keskin, avı parçalamaya uygun. Siyah uçlu, tabanı mavimsi-gri.

Göz rengi

Yetişkin erkeklerde parlak turuncu-sarı, dişilerde sarı. Genç kuşlarda soluk sarı.

Bacak rengi

Sarı

Ayırt edici özellikler

Kısa, geniş kanatlar ve uzun, kare uçlu kuyruk. Hızlı ve çevik uçuş. Dişilerin erkeklerden belirgin büyüklük farkı.

Genç birey görünümü

Genç kuşların sırtı kahverengi, alt kısımları daha kaba ve düzensiz kahverengi çizgili veya beneklidir. Gözleri soluk sarıdır.

Mevsimsel değişimler

Tüy dökümü dışında belirgin bir mevsimsel tüy değişimi göstermezler. Üreme ve üreme dışı dönemlerde tüy renkleri benzerdir.

Cinsiyet farkı

Belirgin cinsel dimorfizm gösterirler; dişiler erkeklerden yaklaşık %25 daha büyük ve daha ağırdır. Erkeklerin alt kısımları daha kızılımsı, dişilerin daha gridir.

Nasıl tanımlanır

1. 1

   Boyut ve Siluet

   Küçük ila orta boy bir yırtıcıdır. Erkekler küçük, dişiler karga boyutundadır. Kısa, geniş, yuvarlak kanatları ve uzun, kare uçlu kuyruğu vardır. Uçuşta kanat vuruşları hızlı ve süzülmelerle kesintiye uğrar.

2. 2

   Tüy Rengi (Yetişkin Erkek)

   Sırtı arduvaz grisi, alt kısımları ince kızıl-kahverengi çizgili ve beyazdır. Yanakları kızılımsı olabilir.

3. 3

   Tüy Rengi (Yetişkin Dişi)

   Sırtı koyu kahverengi-gri, alt kısımları daha kalın gri-kahverengi çizgili ve beyazdır. Erkeklere göre daha az kızılımsı tonlara sahiptir.

4. 4

   Tüy Rengi (Genç Kuşlar)

   Sırtı kahverengi, alt kısımları daha kaba ve düzensiz kahverengi çizgili veya beneklidir. Gözleri soluk sarıdır.

5. 5

   Göz Rengi

   Yetişkin erkeklerde parlak turuncu-sarı, dişilerde sarı. Genç kuşlarda soluk sarı.

6. 6

   Uçuş Şekli

   Kısa, hızlı kanat çırpışları ve ardından kısa süzülmelerle karakterize edilen 'flap-flap-glide' uçuşu. Ağaçlar arasında son derece çevik ve hızlı manevralar yapabilir.

7. 7

   Avlanma Davranışı

   Genellikle alçaktan uçarak veya bir tüneme noktasından pusu kurarak küçük kuşları avlar. Avını şaşırtıcı bir hızla yakalar.

Habitat ve yayılış

Biyomlar

Ilıman ormanlar, karışık ormanlar, iğne yapraklı ormanlar, parklar, bahçeler, tarım arazileri ve şehir dışı bölgeler.

Coğrafi yayılış

Avrupa ve Asya'nın büyük bir kısmı. Kuzey popülasyonları kışın güneye göç ederken, güney popülasyonları genellikle yerleşiktir.

Yükseklik aralığı

Deniz seviyesinden yaklaşık 2000 metreye kadar.

Tercih ettiği ortamlar

Yoğun ağaç örtüsüne sahip alanlar, avlanma için açık alanlara yakın orman kenarları ve çalılıklar.

Davranış

Aktivite zamanı

Gündüz (diurnal) avlanırlar.

Beslenme alışkanlıkları

Başlıca küçük ve orta boy kuşlarla beslenirler (serçeler, baştankaralar, ispinozlar, sığırcıklar vb.). Bazen küçük memeliler ve böcekler de avlarlar. Avlarını genellikle pusu kurarak veya alçaktan hızlı bir uçuşla yakalarlar.

Sosyal davranış

Genellikle yalnızdırlar, ancak üreme döneminde çiftler halinde görülürler. Göç sırasında küçük gruplar oluşturabilirler.

Uçuş şekli

Kısa, hızlı kanat çırpışları ve ardından süzülme şeklinde dalgalı bir uçuş sergilerler. Ağaçlar arasında son derece çevik ve manevra kabiliyetleri yüksektir. Açık alanda daha düz ve hızlı uçabilirler.

Göç şekli

Kuzey Avrupa ve Asya popülasyonları kışın daha güneydeki bölgelere göç ederken, Batı ve Güney Avrupa popülasyonları genellikle yerleşiktir. Türkiye'de hem yerleşik hem de göçmen popülasyonları bulunur.

Bölgesellik

Üreme döneminde oldukça bölgeseldirler ve yuva alanlarını diğer yırtıcılardan ve Atmaca'lardan korurlar.

Üreme

Üreme mevsimi

Nisan-Temmuz

Yuvalama alışkanlıkları

Genellikle eski bir karga veya güvercin yuvasını kullanır veya kendileri yeni bir yuva inşa ederler. Yuva, genellikle iğne yapraklı ağaçlarda (çam, ladin) veya yoğun yapraklı geniş yapraklı ağaçlarda, yerden yüksekte, dallardan ve çalı çırpılardan yapılır.

Kuluçka büyüklüğü

4-6 yumurta

Yumurta tanımı

Genellikle 4-6 adet, mavimsi-beyaz renkte, kahverengi veya kırmızımsı lekelerle benekli yumurta bırakırlar. Yumurtalar oval şekillidir.

Kuluçka süresi

32-34 gün (çoğunlukla dişi kuluçkaya yatar, erkek yiyecek getirir)

Yuvadan ayrılma süresi

24-30 gün sonra yavrular yuvadan ayrılır, ancak ebeveynleri tarafından birkaç hafta daha beslenirler.

Ebeveyn bakımı

Dişi kuluçkaya yatar ve yavruları beslerken, erkek avlanır ve yiyecek getirir. Yavrular yuvadan ayrıldıktan sonra da bir süre ebeveynleri tarafından bakılır.

Nerede bulunur

Saha ipuçları

1. Küçük Kuş Sürülerini Takip Edin. Atmaca'lar küçük kuşları avladıkları için, bir kuş sürüsünün aniden dağıldığını veya alarm verdiğini görürseniz, yakınlarda bir Atmaca olabilir.
2. Sabırlı Olun ve Gözlem Yapın. Atmaca'lar genellikle gizlice avlanır. Bir tüneme noktasında veya orman kenarında sabırla beklemek, onları avlanırken veya dinlenirken görme şansınızı artırır.
3. Seslerini Dinleyin. Özellikle üreme mevsiminde, Atmaca'ların tiz 'ki-ki-ki' çağrılarını dinlemek, onların varlığını tespit etmenize yardımcı olabilir.
4. Göç Yollarını İzleyin. Göç dönemlerinde, özellikle sonbaharda, yırtıcı kuş göç yolları üzerinde Atmaca'ları daha yoğun olarak görmek mümkündür.

Benzer türler

Hızlı bilgiler

Bilimsel Adı:

Accipiter nisus

Aile:

Accipitridae

Beslenme:

Küçük kuşlar

Habitat:

Ormanlar, parklar, bahçeler

Koruma Durumu:

Asgari Endişe

Cinsel Dimorfizm:

Belirgin (dişiler erkeklerden büyük)

İlginç bilgiler

• Atmaca, Avrupa'daki en yaygın yırtıcı kuşlardan biridir ve bahçe kuşlarının en büyük avcısıdır.
• Dişilerin erkeklerden belirgin şekilde daha büyük olması, farklı boyutlardaki avları yakalamalarına olanak tanıyarak rekabeti azaltır.
• Uçuş sırasında ağaçlar arasında inanılmaz bir çeviklik ve manevra kabiliyeti sergilerler, bu da onlara 'uçan hayalet' lakabını kazandırmıştır.
• Eski zamanlarda şahin avcılığında (atmaca avcılığı) küçük av kuşlarını yakalamak için kullanılırlardı.

Bilimsel sınıflandırma

Alem

Animalia

Şube

Chordata

Sınıf

Aves

Takım

Accipitriformes

Aile

Accipitridae

Cins

Accipiter

Tür

Accipiter nisus

Atmaca hakkında daha fazlası