Yalıçapkını

Hakkında

Yalıçapkını, parlak renkleri ve hızlı uçuşuyla dikkat çeken, küçük ve tıknaz yapılı bir kuş türüdür. Genellikle tatlı su kaynaklarının yakınında, balık avlayarak yaşar. Avrupa, Asya ve Kuzey Afrika'da geniş bir yayılıma sahiptir. Suya dalış yaparak avlanma yeteneğiyle bilinir.

Boyut ve yaşam süresi

Uzunluk

16-17 cm

Kanat açıklığı

24-26 cm

Ağırlık

25-40 g

Yaşam süresi

Ortalama 7-8 yıl (doğada 21 yıla kadar kaydedilmiştir)

Beslenme

Karnivor (esas olarak küçük balıklar, ayrıca su böcekleri, kurbağa yavruları)

Fiziksel özellikler

Tüyler

Erkek ve dişinin üst kısımları parlak metalik mavi-yeşil, sırtı ve kuyruk sokumu daha parlak kobalt mavisidir. Alt kısımları pas rengi-turuncu, boğazı beyazdır. Yanaklarında pas rengi bir leke ve bunun altında beyaz bir çizgi bulunur. Gözlerinin önünde turuncu bir leke vardır.

Gaga şekli

Uzun, düz ve sivri uçlu. Erkeklerde tamamen siyah, dişilerde alt çenenin dibi kırmızı-turuncu renktedir.

Göz rengi

Koyu kahverengi

Bacak rengi

Parlak kırmızı-turuncu

Ayırt edici özellikler

Parlak mavi-yeşil üst kısımları, pas rengi alt kısımları, uzun gagası ve hızlı, düz uçuşu. Suya dikey dalış yaparak avlanması tipiktir.

Genç birey görünümü

Genç kuşlar yetişkinlere benzer ancak renkleri daha soluktur, daha yeşilimsi bir tona sahiptirler. Gagaları daha kısadır ve bacakları ile gagalarının dibi daha koyu, neredeyse siyahımsı renktedir. Göğüslerinde hafif koyu benekler olabilir.

Mevsimsel değişimler

Yalıçapkınlarında belirgin bir mevsimsel tüy değişimi gözlenmez. Üreme ve üreme dışı dönemlerde tüy renkleri aynı kalır.

Cinsiyet farkı

Erkek ve dişi benzer görünür, ancak dişinin alt gagasının dibinde kırmızı-turuncu bir leke bulunur. Erkekte bu kısım tamamen siyahtır. Bu, en güvenilir cinsiyet ayrımı özelliğidir.

Nasıl tanımlanır

1. 1

   Renkler

   Parlak metalik mavi-yeşil sırtı ve kanatları ile pas rengi-turuncu alt kısımları en belirgin özelliğidir. Özellikle güneş ışığında parlar.

2. 2

   Gaga

   Vücuduna oranla uzun, düz ve sivri siyah gagası dikkat çekicidir. Dişilerde alt gaganın dibi kırmızı-turuncudur.

3. 3

   Uçuş

   Hızlı, düz ve alçak bir uçuşa sahiptir. Su yüzeyine yakın, adeta bir mermi gibi uçar.

4. 4

   Çağrı

   Uçarken veya tünekte otururken çıkardığı keskin, tiz 'çii-ii' veya 'çik-çik' sesi oldukça ayırt edicidir.

5. 5

   Davranış

   Suya dikey dalış yaparak avlanması ve genellikle su kenarındaki dallarda veya taşlarda hareketsizce av beklemesi tipik davranışlarıdır.

Habitat ve yayılış

Biyomlar

Tatlı su ekosistemleri, nehirler, dereler, göller, havuzlar, kanallar, bataklıklar

Coğrafi yayılış

Avrupa, Asya'nın büyük bir kısmı ve Kuzey Afrika. Batı Avrupa'dan Japonya'ya kadar uzanan geniş bir alanda yayılış gösterir. Türkiye'de yıl boyunca görülen yerleşik bir türdür.

Yükseklik aralığı

Genellikle deniz seviyesinden 1000 metreye kadar olan alçak rakımlarda bulunur, ancak nadiren daha yüksek rakımlarda da görülebilir.

Tercih ettiği ortamlar

Berrak, yavaş akan veya durgun sulara sahip, kıyılarında tünekleyebileceği dallar veya sazlıklar bulunan, balık açısından zengin su kütleleri. Yuva yapmak için dik toprak veya kum bankalarına ihtiyaç duyarlar.

Davranış

Aktivite zamanı

Gündüzcül (diurnal) bir kuştur. Günün erken saatlerinde ve öğleden sonra geç saatlerde en aktif avlanma dönemlerini yaşarlar.

Beslenme alışkanlıkları

Esas olarak küçük balıklarla beslenirler. Bir tünekten veya havada asılı kalarak suyu gözlerler, avlarını tespit ettiklerinde hızla suya dalarak yakalarlar. Avlarını genellikle başından yutarlar. Ayrıca su böcekleri, kurbağa yavruları ve kabuklular da tüketebilirler.

Sosyal davranış

Genellikle yalnızdırlar ve oldukça bölgeseldirler. Üreme dönemi dışında çiftler halinde veya küçük aile grupları halinde nadiren görülürler. Kendi türlerine karşı agresif olabilirler.

Uçuş şekli

Hızlı, düz ve alçak bir uçuşa sahiptirler. Kanat çırpışları çok hızlıdır ve uçarken 'zipp' sesi çıkarırlar. Genellikle su yüzeyine yakın uçarlar.

Göç şekli

Çoğu popülasyon yerleşiktir veya kısa mesafeli göçler yapar. Kuzeydeki popülasyonlar kışın daha güneye göç edebilir. Türkiye'deki popülasyonlar genellikle yerleşiktir, ancak bazı bireyler kışın daha ılıman bölgelere hareket edebilir.

Bölgesellik

Üreme döneminde ve kış aylarında beslenme alanları üzerinde oldukça bölgeseldirler. Bölge sınırlarını seslenerek ve agresif davranışlarla savunurlar.

Üreme

Üreme mevsimi

Mart'tan Eylül'e kadar, ancak coğrafi konuma göre değişebilir. Türkiye'de genellikle Nisan-Temmuz ayları arasındadır.

Yuvalama alışkanlıkları

Yuvalarını genellikle dik toprak veya kum bankalarına kazdıkları tünellere yaparlar. Tünel 30-100 cm uzunluğunda olabilir ve sonunda bir kuluçka odası bulunur. Yuva malzemesi olarak balık kılçıkları ve diğer sindirilmemiş av kalıntıları kullanılır.

Kuluçka büyüklüğü

5-7 yumurta (nadiren 4-10)

Yumurta tanımı

Parlak beyaz, pürüzsüz ve parlak yüzeyli, yuvarlak veya hafif oval şekilli yumurtalardır. Boyutları yaklaşık 2.2 x 1.8 cm'dir.

Kuluçka süresi

19-21 gün. Hem erkek hem de dişi kuluçkaya yatar.

Yuvadan ayrılma süresi

23-27 gün. Yavrular yuvadan ayrıldıktan sonra birkaç gün daha ebeveynleri tarafından beslenirler.

Ebeveyn bakımı

Hem erkek hem de dişi kuluçkaya yatar ve yavruları besler. Yavrular yuvadan ayrıldıktan sonra da bir süre ebeveynleri tarafından avlanma becerileri öğretilir.

Nerede bulunur

Saha ipuçları

1. Sabırlı Olun. Yalıçapkınları genellikle hareketsizce av beklerler. Onları bulmak için su kenarında sessizce beklemek ve gözlem yapmak önemlidir.
2. Sesi Takip Edin. Uçarken çıkardıkları keskin 'çii-ii' sesi, onları tespit etmenin en kolay yollarından biridir. Sesi duyduğunuzda dikkatlice etrafa bakın.
3. Tünekleri Kontrol Edin. Suya yakın, alçak dallar, taşlar veya sazlıklar gibi potansiyel avlanma tüneklerini kontrol edin. Genellikle bu noktalarda av beklerken görülürler.
4. Güneş Işığına Dikkat Edin. Güneş ışığı altında tüylerinin parlak mavi-yeşil rengi çok daha belirgin hale gelir ve uzaktan bile fark edilebilirler.
5. Erken Saatlerde veya Akşamüstü. Günün erken saatleri veya akşamüstü, avlanma faaliyetlerinin en yoğun olduğu zamanlardır, bu da onları görme şansınızı artırır.

Benzer türler

Hızlı bilgiler

Bilimsel Adı:

Alcedo atthis

Boyut:

Küçük (16-17 cm)

Renkler:

Parlak mavi-yeşil ve pas rengi-turuncu

Habitat:

Tatlı su kaynakları

Beslenme:

Küçük balıklar

Çağrı:

Keskin, tiz 'çii-ii'

Koruma Durumu:

Asgari Endişe

İlginç bilgiler

• Yalıçapkınları, avlanırken suya daldıklarında gözlerini korumak için şeffaf bir üçüncü göz kapağına (niktitant zar) sahiptirler.
• Japonya'da Shinkansen hızlı trenlerinin burun tasarımı, yalıçapkınının aerodinamik gaga yapısından esinlenilmiştir. Bu, trenlerin tünellerden geçerken oluşan ses patlamasını azaltmaya yardımcı olmuştur.
• Bir yalıçapkını günde kendi ağırlığının %60'ına kadar balık yiyebilir.
• Yuvalarını kazdıkları tüneller, genellikle su seviyesinin üzerinde, yırtıcılardan korunmak için iyi gizlenmiş yerlerdedir.
• Yalıçapkınları, suyun altındaki avı tespit etmek için suyun kırılma etkisini telafi edebilen özel bir görme yeteneğine sahiptir.

Bilimsel sınıflandırma

Alem

Animalia

Şube

Chordata

Sınıf

Aves

Takım

Coraciiformes

Aile

Alcedinidae

Cins

Alcedo

Tür

Alcedo atthis

Yalıçapkını hakkında daha fazlası