Kaya Kartalı

Hakkında

Kaya Kartalı, Kuzey Yarımküre'nin en bilinen yırtıcı kuşlarından biridir. Büyük boyutu, güçlü pençeleri ve keskin görüşüyle tanınır. Genellikle açık dağlık alanlarda, kayalık yamaçlarda ve ormanlık bölgelerde yaşar. Avlanma yetenekleri ve görkemli uçuşuyla dikkat çeker.

Boyut ve yaşam süresi

Uzunluk

70-84 cm

Kanat açıklığı

180-234 cm

Ağırlık

2.8-6.7 kg (erkekler genellikle daha küçük, dişiler daha büyük)

Yaşam süresi

Vahşi doğada 20-30 yıl, esaret altında 40 yıla kadar

Beslenme

Etçil (memeliler, kuşlar, sürüngenler, leş)

Fiziksel özellikler

Tüyler

Yetişkinlerin tüyleri koyu kahverengidir, baş ve boyun tüyleri altın sarısı veya pas rengi tonlarındadır. Kanat altları ve kuyruk altı örtü tüyleri de koyu renklidir. Uçuş tüyleri daha açık bantlı olabilir.

Gaga şekli

Güçlü, kanca şeklinde, koyu renkli gagası vardır. Gaganın dibi (cere) sarıdır.

Göz rengi

Koyu kahverengi.

Bacak rengi

Sarı bacaklar ve siyah, güçlü pençeler.

Ayırt edici özellikler

Büyük boyut, uzun ve geniş kanatlar, uçuş sırasında hafifçe yukarı kalkık kanat duruşu (dihedral), yetişkinlerde altın sarısı baş ve boyun tüyleri. Kuyruk orta uzunlukta ve hafifçe yuvarlaktır.

Genç birey görünümü

Genç kuşlar yetişkinlere benzer ancak daha koyu kahverengi tüylere sahiptirler. En belirgin fark, kuyruklarının dibinde beyaz bir bant ve kanatlarının altında beyaz lekeler (kanat panelleri) bulunmasıdır. Bu beyazlıklar yaş ilerledikçe kaybolur ve 4-5 yaşlarında tamamen yetişkin tüyüne kavuşurlar.

Mevsimsel değişimler

Kaya Kartalı'nda mevsimsel tüy değişimi belirgin değildir. Yıl boyunca benzer tüy yapısını korurlar.

Cinsiyet farkı

Dişiler genellikle erkeklerden %10-25 daha büyüktür ve daha ağırdır, ancak tüy renklerinde belirgin bir fark yoktur.

Nasıl tanımlanır

1. 1

   Boyut ve Genel Görünüm

   Çok büyük, koyu kahverengi bir kartaldır. Geniş ve uzun kanatları vardır. Uçuş sırasında görkemli ve güçlü bir siluete sahiptir.

2. 2

   Yetişkin Tüyü

   Koyu kahverengi vücut, baş ve boyunda altın sarısı veya pas rengi tüyler. Kuyruk orta uzunlukta ve koyu renklidir.

3. 3

   Genç Tüyü

   Kuyruk dibinde belirgin beyaz bir bant ve kanat altlarında beyaz 'paneller' bulunur. Bu beyazlıklar yaşla birlikte kaybolur.

4. 4

   Uçuş Silueti

   Uçuş sırasında kanatlarını hafifçe yukarı doğru (dihedral) tutar. Kanat uçları parmak gibi ayrık görünür. Güçlü ve derin kanat vuruşları yapar, uzun süre süzülebilir.

5. 5

   Habitat

   Genellikle dağlık, kayalık ve açık alanlarda bulunur. Yüksek kayalık yamaçlarda yuva yapar.

6. 6

   Çağrı

   Tiz, keskin 'kyaak-kyaak-kyaak' veya 'kleee-yup' şeklinde çağrılar yapar, özellikle yuva bölgesinde duyulur.

Habitat ve yayılış

Biyomlar

Dağlık bölgeler, kayalık yamaçlar, açık ormanlık alanlar, bozkırlar, tundralar ve çöllere yakın bölgeler.

Coğrafi yayılış

Kuzey Yarımküre'nin geniş bir bölümünde yayılış gösterir: Kuzey Amerika, Avrupa, Asya ve Kuzey Afrika. Türkiye'de yaygın olarak bulunur.

Yükseklik aralığı

Deniz seviyesinden 6000 metreye kadar olan yüksekliklerde görülebilir, ancak genellikle dağlık ve yüksek rakımlı bölgeleri tercih eder.

Tercih ettiği ortamlar

Yuva yapmak için yüksek kayalıklar veya ağaçlar, avlanmak için açık alanlar ve yeterli av popülasyonu olan bölgeler.

Davranış

Aktivite zamanı

Gündüzcül (diurnal) bir kuştur. Gün ışığında avlanır ve aktiftir.

Beslenme alışkanlıkları

Fırsatçı bir avcıdır. Başlıca avları tavşanlar, marmotlar, sincaplar gibi küçük ve orta boy memelilerdir. Ayrıca sülün, keklik, kaz gibi kuşları ve bazen sürüngenleri de avlar. Kışın leş de tüketebilir. Yüksekten süzülerek avını tespit eder ve hızlı bir dalışla yakalar.

Sosyal davranış

Genellikle tek başına veya çiftler halinde görülürler. Üreme döneminde monogam çiftler oluştururlar ve yuva bölgelerini sıkı bir şekilde savunurlar. Üreme dönemi dışında daha geniş alanlarda dolaşabilirler.

Uçuş şekli

Güçlü ve zarif bir uçucudur. Geniş kanatlarını kullanarak termallerde uzun süre süzülebilir. Kanat çırpışları derin ve güçlüdür. Uçuş sırasında kanatlarını hafifçe yukarı doğru (dihedral) tutar.

Göç şekli

Çoğunlukla yerleşik bir türdür, ancak kuzey popülasyonları kışın daha güneydeki bölgelere veya daha düşük rakımlara göç edebilir. Türkiye'deki popülasyonlar genellikle yerleşiktir.

Bölgesellik

Çok bölgeseldirler. Üreme çiftleri geniş bir avlanma ve yuvalama bölgesini savunur. Bölge sınırları genellikle uçuş gösterileri ve seslenmelerle belirlenir.

Üreme

Üreme mevsimi

Bölgeye göre değişmekle birlikte, genellikle Mart-Temmuz ayları arasındadır. Türkiye'de Mart-Nisan aylarında yumurtlama başlar.

Yuvalama alışkanlıkları

Yuvalarını genellikle yüksek kayalık yamaçlara, uçurumlara veya çok büyük ağaçlara yaparlar. Yuva, dallar, çalılar ve otlarla inşa edilmiş büyük bir yapıdır ve her yıl aynı yuvayı kullanıp üzerine eklemeler yaparak boyutunu artırabilirler. Yuva çapı 2 metreye, derinliği 1 metreye ulaşabilir.

Kuluçka büyüklüğü

1-4 yumurta (ortalama 2)

Yumurta tanımı

Genellikle 1-4 (çoğunlukla 2) yumurta bırakırlar. Yumurtalar kirli beyaz renkte olup, kahverengi veya morumsu lekelerle beneklidir. Boyutları yaklaşık 74 x 58 mm'dir.

Kuluçka süresi

41-45 gün. Kuluçkayı çoğunlukla dişi yapar, erkek yiyecek getirir.

Yuvadan ayrılma süresi

65-70 gün. Yavrular yuvadan ayrıldıktan sonra bile birkaç ay boyunca ebeveynleri tarafından beslenir ve avlanmayı öğrenirler.

Ebeveyn bakımı

Her iki ebeveyn de kuluçka ve yavru bakımında rol alır. Dişi kuluçkanın çoğunu yaparken, erkek yiyecek sağlar. Yavrular yuvadan ayrıldıktan sonra bile uzun bir süre ebeveynleriyle kalır ve avlanma becerilerini geliştirirler.

Nerede bulunur

Saha ipuçları

1. Yüksek Rakımları Hedefleyin. Kaya Kartalı genellikle yüksek rakımlı, dağlık ve kayalık bölgeleri tercih eder. Bu alanlarda gözlem yapmak şansınızı artırır.
2. Sabırlı Olun ve Geniş Alanları Tarayın. Büyük bir kuş olduğu için geniş bir alanı kapsayan bir dürbün veya teleskopla gökyüzünü taramak faydalıdır. Uzun süre süzülerek avlandıkları için sabır önemlidir.
3. Yuva Bölgelerini Gözlemleyin. Üreme döneminde (ilkbahar-yaz) bilinen yuva bölgelerinin yakınlarında (uzaktan ve rahatsız etmeden) gözlem yapmak, ebeveynlerin yuvaya gelip gitmesini veya yavruları görmeyi sağlayabilir.
4. Genç Kuşların Özelliklerini Bilin. Genç Kaya Kartalları'nın kuyruk ve kanat altındaki beyaz lekeleri, onları yetişkinlerden ve diğer kartal türlerinden ayırmak için önemli bir ipucudur.
5. Uçuş Siluetine Dikkat Edin. Uçuş sırasında kanatlarını hafifçe yukarı doğru tutması (dihedral) ve güçlü kanat vuruşları, Kaya Kartalı'nın karakteristik özelliklerindendir.

Benzer türler

Hızlı bilgiler

Ortalama Hız:

Süzülürken 45-50 km/s, avlanırken dalışta 320 km/s'ye kadar

En Büyük Av:

Geyik yavruları, kurt yavruları (nadiren)

Yuva Büyüklüğü:

Çapı 2 metreye, derinliği 1 metreye kadar ulaşabilir

Görüş Keskinliği:

İnsanlardan 4-8 kat daha keskin görüşe sahiptir

Taksonomik Değişiklikler:

Son zamanlarda büyük taksonomik değişiklikler olmamıştır, ancak bazı alt türleri tanınmaktadır.

İlginç bilgiler

• Kaya Kartalı, bazı kültürlerde avcılıkta (özellikle Orta Asya'da) eğitilerek kullanılır ve bu geleneğin binlerce yıllık bir geçmişi vardır.
• Dünyanın en büyük ve en güçlü kartallarından biridir ve 'kuşların kralı' olarak anılır.
• Çok uzun ömürlüdürler ve aynı eşle ömür boyu çiftleşebilirler.
• Yuvalarını her yıl aynı yere yapma eğilimindedirler ve yuvaları nesiller boyu kullanılabilir, her yıl üzerine eklemeler yaparak devasa boyutlara ulaşabilirler.
• Avlanma sırasında saatte 320 km hıza ulaşabilen dalışlar yapabilirler, bu da onları dünyanın en hızlı hayvanlarından biri yapar.

Bilimsel sınıflandırma

Alem

Animalia

Şube

Chordata

Sınıf

Aves

Takım

Accipitriformes

Aile

Accipitridae

Cins

Aquila

Tür

Aquila chrysaetos

Kaya Kartalı hakkında daha fazlası