Dağ İspinozu

Hakkında

Dağ İspinozu, Fringillidae familyasına ait, Kuzey Avrupa ve Asya'nın boreal ormanlarında üreyen ve kışları daha güneydeki ılıman bölgelere göç eden orta büyüklükte bir ispinoz türüdür. Parlak turuncu göğsü, beyaz karın bölgesi ve siyah-beyaz kanat desenleriyle dikkat çeker. Kış aylarında büyük sürüler halinde görülebilirler.

Boyut ve yaşam süresi

Uzunluk

14-16 cm

Kanat açıklığı

25-28 cm

Ağırlık

17-30 g

Yaşam süresi

2-5 yıl (kaydedilen en uzun ömür 15 yıl)

Beslenme

Omnivor (esas olarak tohumlar, kışın kayın palamudu; üreme döneminde böcekler)

Fiziksel özellikler

Tüyler

Erkeklerin üreme döneminde baş, sırt ve omuzlar parlak siyah, göğüs ve omuz lekeleri turuncu, karın beyazdır. Kanatlarda belirgin beyaz bir bant ve turuncu bir omuz lekesi bulunur. Kuyruk siyah, dış kuyruk tüylerinin kenarları beyazdır. Dişiler ve üreme dışı erkekler daha soluk renklidir; baş ve sırt kahverengi-gri tonlarda, koyu çizgili, göğüs daha soluk turuncu, karın kirli beyazdır. Kışın erkeklerin siyah tüylerinin uçları kahverengi-gri ile kaplıdır, bu da onlara daha benekli bir görünüm verir.

Gaga şekli

Konik ve güçlü, tohum kırmaya uygun. Üreme döneminde siyah, üreme dışı dönemde sarımsı, ucu koyu.

Göz rengi

Koyu kahverengi

Bacak rengi

Açık kahverengi-pembe

Ayırt edici özellikler

Parlak turuncu göğüs ve omuz lekeleri, beyaz karın, kanatlardaki belirgin beyaz bant ve turuncu omuz lekesi. Uçuşta beyaz sağrı belirgindir.

Genç birey görünümü

Genç kuşlar dişilere benzer ancak daha soluk ve daha kahverengimsidir. Baş ve sırt daha çizgili, turuncu renkler daha az belirgindir.

Mevsimsel değişimler

Erkeklerin üreme döneminde baş ve sırt tüylerinin uçlarındaki kahverengi kenarlar aşınarak alttaki parlak siyah rengi ortaya çıkarır. Gaga rengi de üreme döneminde sarımsıdan siyaha döner.

Cinsiyet farkı

Evet, belirgin. Erkekler üreme döneminde çok daha parlak ve kontrastlı renklere sahiptir (parlak siyah baş ve sırt, canlı turuncu göğüs). Dişiler ve üreme dışı erkekler daha soluk ve kahverengimsi tonlardadır.

Nasıl tanımlanır

1. 1

   Genel Görünüm ve Boyut

   Serçe büyüklüğünde, tıknaz yapılı bir ispinozdur. Kışın büyük sürüler halinde görülme eğilimindedir.

2. 2

   Erkek Üreme Dönemi Tüyleri

   Baş, sırt ve omuzlar parlak siyah, göğüs ve omuz lekeleri canlı turuncu, karın beyazdır. Kanatlarda belirgin beyaz bir bant ve turuncu bir omuz lekesi bulunur. Gaga siyahtır.

3. 3

   Dişi ve Üreme Dışı Erkek Tüyleri

   Daha soluktur. Baş ve sırt kahverengi-gri tonlarda, koyu çizgili. Göğüs daha soluk turuncu, karın kirli beyazdır. Kanatlardaki beyaz bantlar ve turuncu omuz lekesi hala görülebilir ancak daha az belirgindir. Gaga sarımsı, ucu koyudur.

4. 4

   Uçuşta

   En belirgin özelliklerinden biri, uçuşta görülen parlak beyaz sağrısıdır. Bu, onu İspinoz'dan kolayca ayırır.

5. 5

   Çağrı Sesi

   Uçuşta veya beslenirken çıkardığı tiz, burundan gelen 'çak' veya 'çak-çak' sesi çok ayırt edicidir. Bu ses, İspinoz'un 'pink-pink' sesinden farklıdır.

6. 6

   Beslenme Davranışı

   Kışın genellikle yerde, özellikle kayın palamudu ararken veya tarlalarda tohum toplarken görülürler. Büyük sürüler halinde beslenirler.

Habitat ve yayılış

Biyomlar

Boreal ormanlar, karışık ormanlar, huş ormanları, tayga, parklar, bahçeler, tarım arazileri

Coğrafi yayılış

Üreme alanı Kuzey Avrupa ve Asya'nın boreal ormanlarıdır (İskandinavya, Rusya, Sibirya). Kışlama alanları Orta ve Güney Avrupa, Kuzey Afrika, Orta Asya, Çin ve Japonya'yı kapsar. Türkiye'de kış göçmeni olarak bulunur.

Yükseklik aralığı

Deniz seviyesinden 1500 metreye kadar, ancak kışlama alanlarında daha düşük rakımlarda da görülebilir.

Tercih ettiği ortamlar

Üreme döneminde huş, ladin ve çam ağaçlarının bulunduğu ormanlık alanları tercih ederler. Kışın ise kayın ormanları, tarım arazileri, parklar ve bahçeler gibi tohum ve meyve açısından zengin açık alanlarda bulunurlar.

Davranış

Aktivite zamanı

Gündüzcüldür (diurnal).

Beslenme alışkanlıkları

Kışın esas olarak tohumlar, özellikle kayın palamudu (Fagus sylvatica) ile beslenirler. Ayrıca diğer ağaç tohumları, yabani ot tohumları ve meyveler de tüketirler. Üreme döneminde diyetleri böcekler ve diğer omurgasızlarla zenginleşir, özellikle yavrularını böceklerle beslerler. Yerde veya ağaçlarda beslenirler.

Sosyal davranış

Üreme döneminde çiftler halinde yaşarlar. Göç ve kışlama dönemlerinde oldukça sosyaldirler, bazen on binlerce bireyden oluşan devasa sürüler oluşturabilirler. Bu sürüler genellikle diğer ispinoz türleriyle (özellikle ispinoz Fringilla coelebs) karışık olabilir.

Uçuş şekli

Dalgalı bir uçuşa sahiptir, tipik ispinoz uçuşu. Genellikle hızlı ve doğrudan uçarlar. Büyük sürüler halinde uçarken dalgalı ve senkronize hareketler sergileyebilirler.

Göç şekli

Uzun mesafe göçmenidir. Kuzeydeki üreme alanlarından kışın daha güneydeki ılıman bölgelere göç ederler. Türkiye'ye kış göçmeni olarak gelirler ve genellikle Ekim-Kasım aylarında gelip Mart-Nisan aylarında geri dönerler. Göçleri sırasında büyük sürüler halinde hareket ederler.

Bölgesellik

Üreme döneminde yuva çevresinde bölgeseldirler. Kışlama alanlarında ise besin kaynakları etrafında toplanırlar ve genellikle bölgesel davranış sergilemezler.

Üreme

Üreme mevsimi

Mayıs-Temmuz

Yuvalama alışkanlıkları

Yuva genellikle bir ağacın (huş, ladin veya çam) çatallı dalına, yerden 2-10 metre yüksekliğe inşa edilir. Dişi tarafından inşa edilen yuva, yosun, liken, ot, kök ve örümcek ağlarından oluşur, içi tüy ve hayvan kılıyla döşenir.

Kuluçka büyüklüğü

5-7 yumurta

Yumurta tanımı

Genellikle 5-7 adet, açık mavi-yeşil veya grimsi renkte, kahverengi veya morumsu lekelerle benekli yumurta bırakırlar. Yumurtaların boyutu yaklaşık 19 x 14 mm'dir.

Kuluçka süresi

11-12 gün (sadece dişi kuluçkaya yatar)

Yuvadan ayrılma süresi

12-13 gün

Ebeveyn bakımı

Yavrular her iki ebeveyn tarafından beslenir. Dişi kuluçkaya yatarken erkek yiyecek getirir. Yavrular yuvadan ayrıldıktan sonra bir süre daha ebeveynleri tarafından beslenmeye devam ederler.

Nerede bulunur

Saha ipuçları

1. Sürüleri Takip Edin. Dağ İspinozları kışın genellikle büyük sürüler halinde hareket eder. Birini gördüğünüzde, etrafta daha fazlasının olma ihtimali yüksektir. Diğer ispinoz türleriyle karışık sürülere dikkat edin.
2. Çağrı Seslerini Dinleyin. Uçuşta çıkardıkları karakteristik 'çak' veya 'çak-çak' çağrı sesi, onları uzaktan tespit etmenin en iyi yollarından biridir. Bu ses, özellikle büyük sürülerde oldukça belirgindir.
3. Kayın Palamudu Alanlarını Kontrol Edin. Kayın palamudu, kış diyetlerinin önemli bir parçasıdır. Kayın ağaçlarının bol olduğu ormanlık alanlarda, yerde veya ağaçların altında beslenirken onları arayın.
4. Sabırlı Olun ve Gözlem Yapın. Büyük sürüler halinde olsalar da, bazen ağaçların arasında veya yerde kamufle olabilirler. Sakin bir şekilde bekleyip gözlem yapmak, onları fark etmenize yardımcı olacaktır.
5. Mevsimsel Zamanlamaya Dikkat Edin. Türkiye'de kış göçmeni oldukları için, onları görmek için en iyi zaman Ekim sonundan Mart sonuna kadardır.

Benzer türler

Hızlı bilgiler

Göç Durumu:

Uzun mesafe göçmeni

Türkiye'deki Durumu:

Kış göçmeni

Beslenme Tercihi:

Kışın tohumlar (özellikle kayın palamudu), üreme döneminde böcekler

Sosyal Yapı:

Kışın ve göçte büyük sürüler halinde

Ayırt Edici Özellik:

Uçuşta beyaz sağrı, turuncu göğüs ve omuz lekeleri, 'çak' çağrısı

İlginç bilgiler

• Dağ İspinozları, kış aylarında besin kaynaklarının bol olduğu bölgelere doğru binlerce kilometrelik göçler yapabilirler.
• Bazı kışlama alanlarında, Dağ İspinozlarının sürülerinin yüz binlerce bireye ulaştığı gözlemlenmiştir, bu da onları Avrupa'nın en kalabalık kışlayan kuş türlerinden biri yapar.
• Kayın palamudu hasadı iyi olduğunda, Dağ İspinozları kışlama alanlarında daha uzun süre kalabilir ve daha geniş bir alana yayılabilirler.
• Erkek Dağ İspinozlarının üreme dönemindeki parlak siyah baş ve sırt tüyleri, tüylerin uçlarındaki kahverengi kenarların aşınmasıyla ortaya çıkar, bu da 'aşınma yoluyla renk değişimi' olarak bilinen ilginç bir fenomendir.

Bilimsel sınıflandırma

Alem

Animalia

Şube

Chordata

Sınıf

Aves

Takım

Passeriformes

Aile

Fringillidae

Cins

Fringilla

Tür

Fringilla montifringilla

Dağ İspinozu hakkında daha fazlası