Alk

Over de soort

De Alk is een zeevogel die behoort tot de familie van de alken (Alcedinidae). Het is een robuuste, duikende vogel die voornamelijk langs kusten en op open zee leeft. Ze zijn uitstekende zwemmers en duikers, gebruiken hun vleugels onder water om zich voort te bewegen, en voeden zich voornamelijk met vis. Ze broeden in grote kolonies op steile kliffen.

Grootte en levensduur

Lengte

38-46 cm

Spanwijdte

61-73 cm

Gewicht

850-1200 g

Levensduur

Tot 30 jaar (gemiddeld 15-20 jaar)

Voedsel

Voornamelijk kleine vissoorten (zoals zandspiering, haring, lodde) en schaaldieren.

Fysieke kenmerken

Verenkleed

Volwassen broedkleed: bovenzijde zwartbruin, onderzijde wit. Witte streep onder de ogen ontbreekt (uitzondering is de 'bridled' morph). Snavel is zwart. Poten zijn donker. Volwassen winterkleed: De wang en keel worden wit, met een donkere streep achter het oog. Juveniel: Lijkt op winterkleed, maar vaak met een kortere snavel en donkere donsveren op de borst bij zeer jonge vogels.

Snavelvorm

Zwart, dun, puntig en vrij lang, met een lichte kromming aan het uiteinde.

Oogkleur

Donkerbruin

Pootkleur

Donkergrijs tot zwart

Onderscheidende kenmerken

Zwarte bovenzijde en witte onderzijde, slanke bouw, dunne snavel. In het zomerkleed ontbreekt de witte streep achter het oog die de Zeekoet (Cepphus grylle) wel heeft. Sommige Alken hebben een opvallende witte 'bril' rond het oog en een witte streep erachter ('bridled' morph), meer voorkomend in het noordelijke deel van het verspreidingsgebied.

Uiterlijk jongen

Lijkt sterk op volwassen vogels in winterkleed, maar kan een kortere snavel hebben en vaak wat doffer van kleur zijn. Er is een donkere streep door het wanggedeelte die niet helemaal tot aan de keel reikt. Bij zeer jonge pullen is het verenkleed nog donsachtig en zijn ze donkerder aan de bovenzijde.

Seizoensveranderingen

In de winterperiode wordt de Alk witter op de wangen en de keel, met behoud van de donkere streep achter het oog. In het broedseizoen is de kop en keel volledig zwartbruin.

Geslachtsdimorfisme

Niet aanwezig, mannetjes en vrouwtjes zijn gelijk in uiterlijk, hoewel mannetjes mogelijk iets groter zijn.

Hoe herken je

1. 1

   Vorm en grootte

   Middelgrote, slanke alcide met een gestrekte nek en compact lichaam.

2. 2

   Snavel

   Dunne, puntige zwarte snavel is een belangrijk kenmerk om de Alk te onderscheiden van de dikbekkere Zeekoet.

3. 3

   Kleurpatroon

   Zwartbruine rug, kop en nek contrasterend met de scherp afgescheiden witte onderzijde. Bij het winterkleed is de wang wit met een donkere streep achter het oog.

4. 4

   Gedrag

   Lange duiken onder water, snelle directe vlucht, en onhandig waggelen op land.

Leefgebied en verspreiding

Biomen

Marien, Kustgebieden, Arktische toendra

Verspreidingsgebied

Atlantische en Pacifische kusten van het Noordelijk Halfrond, van subtropische tot arctische gebieden. Broedt in Europa (zoals IJsland, Noorwegen, Groot-Brittannië, Ierland), Noord-Amerika (Alaska, Canada, Groenland) en Azië (Sibirië, Japan).

Hoogtebereik

Zeeniveau tot de hoogste kliftoppen waar ze broeden.

Voorkeursomgevingen

Steile kustkliffen, rotsige eilandjes voor broedkolonies, en open zeeën voor foerageren buiten het broedseizoen. Ze vermijden ondiepe kustwateren.

Gedrag

Activiteitstijd

Diurnaal (overdag actief).

Eetgewoonten

Duikt vanaf het wateroppervlak. Gebruikt de vleugels om zich onder water voort te bewegen en de poten als roer. Kan tot 180 meter diep duiken, maar foerageert meestal op 20-60 meter diepte. Jaagt op kleine vis en schaaldieren die in scholen zwemmen.

Sociaal gedrag

Zeer sociaal, vooral tijdens het broedseizoen wanneer ze in dichte kolonies broeden op kliffen. Buiten het broedseizoen vaak te vinden in groepen op zee.

Vliegpatroon

Snelle, directe vlucht met snelle vleugelslagen. Vliegt vaak laag over het water. Op het land zijn ze onhandig en waggelen ze, maar in de lucht en het water zijn ze zeer behendig.

Trekpatroon

Deels trekvogel. Noordelijke populaties trekken zuidwaarts in de winter naar ijsvrije wateren. Zuidelijke populaties zijn meer standvogels, hoewel ze zich buiten het broedseizoen verspreiden over een groter gebied op zee.

Territoriaal gedrag

Territoria op de broedplaatsen zijn beperkt tot de directe broedplek op de klif, die fel wordt verdedigd. Op zee zijn ze minder territoriaal.

Voortplanting

Broedseizoen

April tot juli, afhankelijk van de geografische locatie.

Nestgewoonten

Broedt in zeer dichte kolonies op smalle richels van steile kustkliffen. Er wordt geen echt nest gebouwd; het ene ei wordt direct op de rotsbodem gelegd.

Legselgrootte

1 ei

Eierbeschrijving

Een enkel, peer- of kegelvormig ei. De kleur varieert sterk van witachtig tot lichtblauw, groen of bruin, met donkere vlekken, strepen of stippen. De vorm voorkomt dat het ei van de richel rolt.

Broedperiode

28-35 dagen, afwisselend door beide ouders.

Uitvliegperiode

18-25 dagen. Na deze periode springt het jong, hoewel nog niet volledig vliegvaardig, van de klif naar het water, begeleid door het mannetje, en wordt verder op zee verzorgd.

Ouderlijke zorg

Beide ouders broeden en voeden het kuiken. Het mannetje begeleidt het halfgroeide jong naar zee en blijft het van voedsel voorzien totdat het volledig zelfstandig is, terwijl het vrouwtje op de broedplek blijft om te ruien.

Waar te vinden

Veldtips

1. Bezoek broedkolonies in het voorjaar/vroege zomer. Dit is de beste tijd om Alken in grote aantallen te zien en hun geluiden te horen. Gebruik een verrekijker voor details op grote afstand.
2. Scan de zee. Vanaf kustgebieden, veerboten of pelagische boottochten, scan het wateroppervlak en de lucht boven zee naar vliegende of rustende vogels.
3. Let op andere alken. Vaak komen Alken voor samen met Zeekoeten en Papegaaiduikers. Let op de specifieke kenmerken om ze uit elkaar te houden.

Gelijkende soorten

Snelle feiten

Duikdiepte:

Kan tot 180 meter diep duiken.

Eivorm:

Het peer- of kegelvormige ei rolt in een cirkel, wat voorkomt dat het van de nauwe klifrichel afvalt.

Jeugdige sprong:

Jongen springen van kliffen terwijl ze nog niet volledig kunnen vliegen, begeleid door het mannetje.

Leuke weetjes

• Alken komen samen in enorme broedkolonies, waar de dichtheid van vogels zo hoog kan zijn dat elke vierkante meter klif bewoond is.
• Door hun gestroomlijnde lichaam en efficiënte vleugelbewegingen onder water, worden alken ook wel de 'onderwater-vliegers' genoemd.
• De 'bridled' vorm met de witte ring rond het oog is een genetische variant die vaker voorkomt in noordelijke populaties en kan helpen bij het herkennen van individuen binnen een kolonie.

Wetenschappelijke classificatie

Rijk

Animalia

Stam

Chordata

Klasse

Aves

Orde

Charadriiformes

Familie

Alcedinidae

Geslacht

Uria

Soort

Uria aalge

Ontdek de Alk