Żołna zwyczajna

O gatunku

Żołna zwyczajna to średniej wielkości, kolorowy ptak o smukłej sylwetce, długim, zakrzywionym dziobie i wydłużonych sterówkach centralnych. Jest znana z jaskrawego upierzenia, nawyków żywieniowych polegających na polowaniu na owady latające, zwłaszcza błonkoskrzydłe, oraz z kolonijnego trybu życia, gniazdując w norach wykopanych w piaszczystych skarpach.

Wielkość i długość życia

Długość

27-29 cm (w tym 2-3 cm wydłużone sterówki ogonowe)

Rozpiętość skrzydeł

44-49 cm

Waga

55-70 g

Długość życia

Do 8-9 lat w naturze

Pokarm

Głównie owady latające, zwłaszcza błonkoskrzydłe (pszczoły, osy, trzmiele), ważki, motyle, muchy. Poluje w locie, na otwartej przestrzeni.

Cechy fizyczne

Upierzenie

Wyjątkowo barwne upierzenie. Wierzch głowy i górny płaszcz kasztanowo-brązowe, przechodzące w żółto-zielony kark. Grzbiet złocisto-żółty, piersi intensywnie turkusowo-niebieskie, brzuch jaśniejszy, zielonkawo-niebieski. Garda jaskrawożółta, ograniczona czarną obwódką. Czarna maska przez oko. Skrzydła mieszanka zieleni, błękitu i turkusu z rdzawymi lotkami. Ogon zielono-niebieski z wydłużonymi środkowymi sterówkami.

Kształt dzioba

Długi, smukły, lekko zakrzywiony do dołu dziób, czarny.

Kolor oczu

Czerwone lub ciemne.

Kolor nóg

Ciemnoszare lub czarne.

Cechy wyróżniające

Jaskrawe kolory (żółty, turkusowy, kasztanowy), czarny pasek przez oko, wydłużone środkowe sterówki, charakterystyczny przelot i polowanie na owady w powietrzu.

Wygląd młodego

Młode ptaki są ogólnie bledsze i bardziej zielonkawe niż dorosłe. Brak kasztanowego koloru na wierzchu głowy i grzbiecie (cały zielonkawy), gardło jest jasnożółte, często bez wyraźnej czarnej obwódki, a wydłużone sterówki ogonowe są krótkie lub nie występują wcale. Brak też czerwonego koloru w tęczówce.

Zmiany sezonowe

Brak znaczących zmian w upierzeniu między sezonami. Upierzenie młodociane przechodzi w dorosłe po pierwszym pierzeniu.

Dymorfizm płciowy

Niewielki. Samice są zazwyczaj nieco bledsze, z mniej intensywnymi kolorami, szczególnie czerwień na grzbiecie może być mniej wyraźna, a wydłużone sterówki ogonowe nieco krótsze.

Jak rozpoznać

1. 1

   Upierzenie

   Szukaj jaskrawych kolorów: kasztanowego wierzchu głowy i grzbietu, żółtego gardła, turkusowego spodu ciała i czarnej maski. Na skrzydłach rdzawy odcień lotek.

2. 2

   Kształt ciała i dziób

   Smukła sylwetka, długi, zakrzywiony dziób i wydłużone środkowe sterówki ogonowe.

3. 3

   Głos

   Charakterystyczne, melodyjne i płynne 'prr-uit' lub 'plik-plik', często słyszane podczas lotu i w koloniach.

4. 4

   Zachowanie

   Polowanie na owady w locie, wibrujący lot z krótkimi przerwami, oraz kolonijny tryb życia, zwłaszcza w okresie lęgowym.

Siedlisko i zasięg

Biomy

Zasiedla tereny otwarte, suche i ciepłe, takie jak stepy, makia, sady, winnice, suche łąki, brzegi rzek i wąwozy z piaszczystymi skarpami.

Zasięg geograficzny

Obszerny zasięg obejmuje południową Europę (od Hiszpanii po Ural), północno-zachodnią Afrykę oraz dużą część Azji Środkowej. Zimuje w Afryce Subsaharyjskiej.

Zakres wysokości

Zwykle do 1000-1500 m n.p.m., choć lokalnie może występować wyżej.

Preferowane środowiska

Preferuje luźne gleby do kopania nor lęgowych, dostępność dużych owadów i otwarte przestrzenie do polowania. Często w pobliżu wody.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienne.

Zwyczaje pokarmowe

Głównie owadożerne. Poluje na owady w locie, chwytając je z powietrza po krótkim pościgu. Po schwytaniu, owady żądlące są obijane o gałąź lub inną twardą powierzchnię, aby usunąć żądło przed konsumpcją.

Zachowania społeczne

Wysoce towarzyskie ptaki, gniazdują w koloniach liczących od kilku do kilkuset par. Również poza sezonem lęgowym często tworzą duże stada, zwłaszcza podczas migracji i na żerowiskach zbiorowych.

Wzór lotu

Lekki i zwinny lot, często szybujące, przerywane seriami szybkich, płytkich uderzeń skrzydeł. Potrafią zawisać w powietrzu. Często widywane w grupach, krążące nad terenami łowieckimi.

Migracja

Ptak wędrowny. Migracje rozpoczynają się zwykle w sierpniu, kierując się na południe przez Morze Śródziemne do Afryki Subsaharyjskiej. Powrót na lęgowiska następuje od kwietnia do maja.

Terytorializm

Podczas okresu lęgowego bronione jest bezpośrednie sąsiedztwo nory lęgowej, jednak ogólnie są to ptaki kolonijne i nie wykazują silnej terytorialności w sensie pojedynczych par.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Maj-lipiec w Europie.

Zwyczaje gniazdowania

Grupowo gniazdują w koloniach w norach samodzielnie wykopanych w pionowych, piaszczystych skarpach, gliniastych wzgórzach lub brzegach rzek. Nora może mieć do 2-3 metrów długości i kończy się komorą lęgową.

Wielkość lęgu

4-7 jaj.

Opis jaja

Jaja są białe, błyszczące, owalne, zwykle składane bezpośrednio na piasku w komorze lęgowej, bez wyściółki. Ich liczba w lęgu waha się od 4 do 7.

Okres inkubacji

Około 20-22 dni. Wysiadują oboje rodzice, choć samica spędza więcej czasu w norze.

Okres opuszczania gniazda

Pisklęta opuszczają gniazdo po około 30 dniach od wyklucia. Przez pewien czas po wylocie są nadal karmione przez rodziców, a często także przez krewnych lub ptaki nielęgowe z kolonii.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice aktywnie dbają o pisklęta, karmiąc je i chroniąc. Często występują pomocnicy lęgowi, zazwyczaj młode ptaki z poprzedniego roku lub osobniki, którym nie udało się założyć własnego gniazda.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Słuchaj ich głosu. Żołny są bardzo głośne i towarzyskie. Ich charakterystyczny głos 'prr-uit' często zdradza ich obecność, nawet zanim je zauważysz.
2. Obserwuj lot. Zwróć uwagę na szybki, zwrotny lot z częstymi krótkimi zawisami, często z punktu obserwacyjnego na eksponowanej gałęzi.
3. Szukaj kolonii lęgowych. W okresie lęgowym najlepiej szukać na piaszczystych skarpach. Kolonie są zazwyczaj bardzo aktywne i głośne.
4. Sprawdź miejsca obfitujące w owady. Żołny często gromadzą się w miejscach obfitujących w duże owady latające, zwłaszcza w ciepłe, słoneczne dni.

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Główny pokarm:

Błonkoskrzydłe (pszczoły, osy), ważki.

Migracja:

Dalekodystansowy wędrowiec, zimuje w Afryce Subsaharyjskiej.

Siedlisko lęgowe:

Piaszczyste skarpy, wykopane nory.

Status:

Najmniejszej troski (IUCN).

Nazwa angielska:

European Bee-eater

Ciekawostki

• Żołny potrafią usunąć żądło z owada, obijając go o twardą powierzchnię, co jest kluczowe dla ich diety składającej się z żądlących błonkoskrzydłych.
• Pomocnicy lęgowi, często spokrewnione z parą, pomagają w karmieniu piskląt, co jest formą współpracy znanej jako gniazdowanie kooperatywne.
• W niektórych regionach żołny są uważane za wskaźnik zmian klimatycznych, ponieważ ich zasięg lęgowy rozszerza się na północ w ostatnich dziesięcioleciach.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Coraciiformes

Rodzina

Meropidae

Rodzaj

Merops

Gatunek

Merops apiaster

Poznaj Żołna zwyczajna