Szlacharz

O gatunku

Szlacharz, czyli szpak zwyczajny, to średniej wielkości ptak wróblowy, znany z charakterystycznego, metalicznie połyskującego upierzenia i zdolności do naśladowania dźwięków. Jest gatunkiem bardzo pospolitym i szeroko rozpowszechnionym, często spotykanym w środowiskach ludzkich.

Wielkość i długość życia

Długość

19-22 cm

Rozpiętość skrzydeł

31-44 cm

Waga

60-90 g

Długość życia

2-5 lat (do 15 lat w niewoli)

Pokarm

Wszystkożerny (głównie owady, larwy, dżdżownice, owoce, nasiona)

Cechy fizyczne

Upierzenie

Dorosłe szpaki w szacie godowej mają czarne upierzenie z silnym metalicznym połyskiem, który w zależności od kąta padania światła mieni się na zielono, fioletowo lub niebiesko. Całe ciało pokryte jest licznymi, drobnymi, jasnymi plamkami, które są bardziej widoczne poza okresem lęgowym. W szacie spoczynkowej plamki są znacznie wyraźniejsze, a połysk mniej intensywny. Lotki i sterówki są ciemnobrązowe z jaśniejszymi obrzeżeniami.

Kształt dzioba

Dziób jest stożkowaty, ostro zakończony. W okresie lęgowym (wiosna-lato) jest jaskrawożółty, natomiast poza okresem lęgowym (jesień-zima) staje się ciemniejszy, często czarniawy lub brązowawy u nasady.

Kolor oczu

Ciemnobrązowe.

Kolor nóg

Czerwonawo-brązowe do różowo-czerwonych.

Cechy wyróżniające

Metaliczny połysk upierzenia, drobne jasne plamki (szczególnie poza okresem lęgowym), żółty dziób w okresie lęgowym, krótki ogon, charakterystyczny chód (raczej chodzi niż skacze).

Wygląd młodego

Młode szpaki są jednolicie brązowe, bez metalicznego połysku i plamek. Mają jaśniejszy spód ciała, często z delikatnym prążkowaniem. Dziób jest ciemny, brązowo-czarny. Pierzą się wczesnym latem, stopniowo uzyskując upierzenie dorosłych ptaków.

Zmiany sezonowe

W szacie godowej (wiosna-lato) upierzenie jest bardziej jednolicie czarne z silnym metalicznym połyskiem, a jasne plamki są mniej widoczne, często starte. Dziób jest jaskrawożółty. W szacie spoczynkowej (jesień-zima) upierzenie jest gęściej pokryte jasnymi, kremowymi plamkami, a połysk jest mniej intensywny. Dziób staje się ciemniejszy, często czarniawy.

Dymorfizm płciowy

Płeć jest trudna do rozróżnienia na podstawie upierzenia. Samce mają zazwyczaj nieco dłuższe i bardziej błyszczące pióra na piersi, a ich plamki są mniej liczne i mniej wyraźne w szacie godowej. U samców tęczówka oka jest ciemniejsza, a u samic wokół źrenicy często widoczna jest jasna obwódka. U samców nasada dzioba jest niebieskawa, u samic różowawa w okresie lęgowym.

Jak rozpoznać

1. 1

   Rozmiar i sylwetka

   Średniej wielkości ptak wróblowy, krępa budowa, krótki ogon. W locie skrzydła trójkątne, ostro zakończone.

2. 2

   Upierzenie

   Czarne z metalicznym połyskiem (zielonym, fioletowym, niebieskim) i licznymi jasnymi plamkami, szczególnie poza okresem lęgowym. Plamki są mniej widoczne w szacie godowej.

3. 3

   Dziób

   Jaskrawożółty w okresie lęgowym, ciemny (czarniawy/brązowawy) poza nim. Stożkowaty, ostro zakończony.

4. 4

   Chód

   Na ziemi raczej chodzi, niż skacze, z charakterystycznym, kołyszącym ruchem.

5. 5

   Głos

   Bardzo zróżnicowany śpiew, pełen gwizdów, zgrzytów i naśladowanych dźwięków. Ostre 'czirr' jako zawołanie.

6. 6

   Zachowanie stadne

   Poza okresem lęgowym tworzy ogromne, widowiskowe stada (murmuracje).

Siedlisko i zasięg

Biomy

Lasy liściaste i mieszane, parki, ogrody, sady, tereny rolnicze, obszary miejskie i podmiejskie, łąki, pastwiska.

Zasięg geograficzny

Gatunek szeroko rozpowszechniony w Europie i Azji, od Atlantyku po Pacyfik. Wprowadzony również do Ameryki Północnej, Australii, Nowej Zelandii i Afryki Południowej, gdzie stał się gatunkiem inwazyjnym.

Zakres wysokości

Od poziomu morza do około 2000 m n.p.m.

Preferowane środowiska

Preferuje otwarte tereny z dostępem do drzew i krzewów do gniazdowania i nocowania, a także obszary z krótką trawą do żerowania. Często związany z siedliskami antropogenicznymi.

Zachowanie

Czas aktywności

Dzienny.

Zwyczaje pokarmowe

Żeruje głównie na ziemi, chodząc i sondując glebę dziobem w poszukiwaniu bezkręgowców. Zjada owady (chrząszcze, gąsienice, mrówki), larwy, dżdżownice, ślimaki. W okresie jesienno-zimowym jego dieta uzupełniana jest o owoce (wiśnie, czereśnie, winogrona, jagody), nasiona i resztki pokarmu ludzkiego. Potrafi również łapać owady w locie.

Zachowania społeczne

Bardzo towarzyski ptak. Poza okresem lęgowym tworzy ogromne stada, liczące od kilkuset do kilkuset tysięcy osobników, szczególnie podczas nocowania i migracji. W okresie lęgowym gniazduje w koloniach lub luźnych grupach.

Wzór lotu

Lot jest szybki, prostoliniowy, z energicznymi uderzeniami skrzydeł. W locie stadnym szpaki tworzą spektakularne, zsynchronizowane formacje zwane murmuracjami.

Migracja

Większość populacji europejskich to ptaki wędrowne, zimujące w zachodniej i południowej Europie oraz północnej Afryce. Populacje z zachodniej Europy są często osiadłe. Migracje odbywają się w dużych stadach, głównie w dzień. Przyloty do Polski od marca do kwietnia, odloty od września do listopada.

Terytorializm

W okresie lęgowym samce bronią terytorium wokół gniazda, ale poza tym są bardzo towarzyskie.

Rozmnażanie

Sezon lęgowy

Kwiecień-lipiec, zazwyczaj dwa lęgi w sezonie.

Zwyczaje gniazdowania

Gniazduje w dziuplach drzew, budkach lęgowych, szczelinach budynków, pod dachami. Gniazdo budowane jest przez oboje partnerów z traw, liści, mchu, piór i innych miękkich materiałów. Często wyścielone jest świeżymi ziołami, które mogą mieć właściwości odstraszające pasożyty.

Wielkość lęgu

4-6 jaj.

Opis jaja

Jaja są owalne, gładkie, błyszczące, jednolicie jasnoniebieskie lub zielonkawo-niebieskie, bez plamek. Rozmiar: około 30 x 21 mm.

Okres inkubacji

11-13 dni, wysiadują oboje rodzice.

Okres opuszczania gniazda

20-22 dni po wykluciu pisklęta opuszczają gniazdo. Po opuszczeniu gniazda są jeszcze przez pewien czas karmione przez rodziców.

Opieka rodzicielska

Oboje rodzice karmią pisklęta i dbają o nie. Po wylocie z gniazda młode tworzą grupy, które są nadal pod opieką dorosłych.

Gdzie znaleźć

Wskazówki terenowe

1. Obserwuj trawniki. Szpaki często żerują na krótko przystrzyżonych trawnikach, sondując glebę dziobem w poszukiwaniu bezkręgowców. Ich charakterystyczny chód ułatwia identyfikację.
2. Słuchaj śpiewu. Złożony i naśladowczy śpiew szpaka jest bardzo charakterystyczny. Wiosną można go usłyszeć z eksponowanych miejsc.
3. Szukaj stad. Poza okresem lęgowym szpaki tworzą duże stada. Wieczorem, przed zachodem słońca, można obserwować ich widowiskowe murmuracje, gdy zbierają się na noclegowiska.
4. Sprawdzaj budki lęgowe. Szpaki chętnie zasiedlają budki lęgowe o odpowiednich rozmiarach otworu wlotowego (ok. 4,5-5 cm).

Podobne gatunki

Szybkie fakty

Status w Polsce:

Liczny ptak lęgowy i przelotny.

Zdolności wokalne:

Mistrz naśladownictwa, potrafi imitować głosy wielu innych ptaków i dźwięki otoczenia.

Murmuracje:

Spektakularne, zsynchronizowane loty ogromnych stad szpaków, obserwowane przed nocowaniem.

Gatunek inwazyjny:

W Ameryce Północnej i Australii stał się gatunkiem inwazyjnym, konkurującym z rodzimymi gatunkami o miejsca lęgowe.

Ciekawostki

• Szpaki potrafią naśladować nie tylko głosy innych ptaków, ale także dźwięki mechaniczne, takie jak dzwonki telefonów, syreny czy nawet ludzką mowę, choć rzadko.
• Wielkie stada szpaków, liczące setki tysięcy osobników, tworzą na niebie hipnotyzujące formacje, znane jako murmuracje, które są jednym z najbardziej spektakularnych zjawisk w świecie ptaków.
• Szpaki są bardzo inteligentne i potrafią rozwiązywać proste problemy, co zostało udowodnione w badaniach laboratoryjnych.
• W starożytnym Rzymie szpaki były trzymane jako zwierzęta domowe ze względu na ich zdolności wokalne i naśladowcze.

Klasyfikacja naukowa

Królestwo

Animalia

Typ

Chordata

Gromada

Aves

Rząd

Passeriformes

Rodzina

Sturnidae

Rodzaj

Sturnus

Gatunek

Sturnus vulgaris

Poznaj Szlacharz